متحده عربي اماراتو د ایران د جګړې پر مهال د نتنیاهو د پټ سفر ادعا رد کړه

الجزیره شبکې راپور ورکړی، چې د لبنان روغتیايي سیستم د جګړې له پیل راهیسې د پرله‌پسې فشارونو له امله له جدي ستونزو سره مخ شوی او د روغتیايي خدمتونو د دوام وړتیا یې کمه شوې ده.

د راپور له مخې، د مارچ میاشتې له پیل راهیسې د اسراییل په بریدونو کې نږدې ۹زره کسان ټپیان شوي او له ۱۰۰زیات روغتیايي کارکوونکي او ژغورونکي هم وژل شوي دي.

الجزیرې زیاته کړې چې په وژل شویو کسانو کې لږ تر لږه ۲۰۰ماشومان شامل دي او شاوخوا ۸۰۰نور ماشومان ټپیان شوي دي، چې دا د ملکي وګړو د لوړې مرګ‌ژوبلې څرګندونه کوي.

حسین، هغه ماشوم چې په یوه برید کې ټپي شوی، الجزیرې ته ویلي: «زه د امبولانس ترڅنګ په لوبو بوخت وم چې د جنګي الوتکو غږ مو واورېد. مور مې کور ته راوغوښتم، خو له هغې وروسته چاودنه وشوه.»

هغه زیاته کړې: «ځمکې ته وغورځېدم او وروسته یوازې دومره راپه یاد دي چې د خپل پلار په غېږ کې وم.»

د هغه پلار وایل، چې خپله د ژغورنې کارکوونکی دی، ویلي که څه هم مخکې یې ورته ګڼې پېښې لیدلې وې، خو د خپلې کورنۍ ژغورل ورته تر ټولو سخت او دردناک کار و.

راپورونه ښيي چې د جګړې دوام او پر روغتیايي تاسیساتو بریدونه نه یوازې د ټپیانو د درملنې چارې له ستونزو سره مخ کړې، بلکې د لبنان روغتیايي نظام یې هم د پراخې انساني ناورین پر لور ټېل وهلی دی.

نوموړي دا څرګندونې له ټي ‌ايس ار په نوم یوه پوډکاسټ سره په مرکه کې کړې او ویلي یې دي: «بنسټیز بشري حقونه باید د نړۍ له ټولو حکومتونو، په ګډون د افغانستان اوسني حکومت، له خوا رعایت شي. هیله لرم چې اوسنی حکومت دا موضوع درک کړي.»

خوریف زیاته کړې چې د یوې ټولنې، په ځانګړي ډول د نجونو، له زده‌کړې پرته د افغانستان پرمختګ او پراختیا ناشونی دی.

هغه په خپلو خبرو کې د پاکستان د امنیتي وضعیت په اړه هم یادونه کړې او ویلي یې دي چې په دې هېواد کې له اوسېدو راضي دی او ځان خوندي احساسوي. د هغه په وینا، د پاکستان د اوسني وضعیت پرتله د کابل له هغو کلونو سره کوي چې هلته یې دنده ترسره کوله، او اوس د خپلې کورنۍ ترڅنګ د ژوند کولو له امله زیات امنیت احساسوي.

دغه روسي ډیپلومات چې کلونه یې په افغانستان کې د لوړپوړي سفیر په توګه دنده ترسره کړې، وایي چې اوس مهال د پاکستان امنیتي وضعیت هم ورو ورو بدلون مومي او د ده په وینا ناامني په ځینو سرحدي سیمو کې افغانستان ته نږدې خپرېږي.

طالبانو د ۲۰۲۱کال له بیا واکمنېدو وروسته تر شپږم ټولګي پورته د نجونو پر زده‌کړو بندیز لګولی او د ښځو پر کار، تعلیم او ټولنیز حضور یې ګڼ محدودیتونه وضع کړي دي. سره له دې چې نړیوالو بنسټونو پرله‌پسې غوښتنې کړې، خو طالبانو په خپلو سیاستونو کې بدلون نه دی راوستی.

په نړیواله کچه یو شمېر بشري حقونو بنسټونه د افغانستان اوسنی وضعیت د «جنسیتي اپارتاید» په توګه یادوي.

روسیه د هغو هېوادونو له ډلې ده چې د طالبانو له ادارې سره نږدې اړیکې لري او دا مهال یوازینی هېواد بلل کېږي چې د طالبانو حکومت یې په رسمي ډول په رسمیت پېژندلی دی.

فرانس ۲۴ شبکې راپور ورکړی، چې تورک د چهارشنبې په ورځ ویلي، د هغو فلسطیني وسله‌والو د محاکمې لپاره چې د حماس په مشرۍ د اکتوبر اوومې بریدونو کې په لاس لرلو تورن دي، د ځانګړې پوځي محکمې جوړول د نړیوالو معیارونو خلاف اقدام ګڼل کېږي.

فولکر تورک په یوې اعلامیې کې ټینګار کړی، چې د دغو «ویرونکو بریدونو» په اړه باید بشپړ حساب ورکول موجود وي، خو د هغه په وینا، دا موخه د داسې محکمو له لارې نه شي ترلاسه کېدای چې له نړیوالو معیارونو سره واټن ولري.

د اسراییل پارلمان د دوشنبې په شپه داسې قانون تصویب کړ چې له مخې یې یوه ځانګړې پوځي محکمه جوړېږي او د اعدام د حکم صادرولو واک به هم ولري.

ټاکل شوې دغه محکمه هغه کسان محاکمه کړي چې د حماس په مشرۍ د اکتوبر اوومې بریدونو پر مهال یا تر هغې وروسته نیول شوي دي. همداراز، هغه کسان چې په غزه کې د یرغمل شویو کسانو د ساتلو یا ځورولو په تړاو پرې شک موجود وي، په همدې محکمه کې به محاکمه کېږي.

د اسراییلي رسنیو د راپورونو له مخې، تمه کېږي شاوخوا ۴۰۰مشکوک کسان په دې ځانګړې محکمه کې محاکمه شي.

د بشري حقونو فعالان او نړیوال بنسټونه اندېښنه لري چې دغه ډول ځانګړې پوځي محکمې ښايي د عادلانه محاکمې له اصولو سره په ټکر کې واقع شي او د تورنو کسانو اساسي حقوق تر پوښتنې لاندې راولي.

هغه په سپینه ماڼۍ کې خبریالانو ته ویلي، چې دغه مذاکرات ډېر حساس دي او نوموړي د چهارشنبې په سهار له جرد کوشنر، سټیو وېټکاف او د عربي هېوادونو له یو شمېر چارواکو سره خبرې کړې دي.

هغه زیاته کړې: «زما په اند موږ د پرمختګ پر لور روان یو.»

جي‌ډي وېنس ویلي، اساسي پوښتنه دا ده چې ایا دغه پرمختګونه د ولسمشر د «سرې کرښې» د پوره کولو لپاره بسنه کوي که نه. د هغه په خبره، د امریکا د ولسمشر اساسي شرط دا دی چې داسې تضمینونه او حفاظتي میکانیزمونه رامنځته شي چې ایران هېڅکله اټومي وسلې ته لاسرسی ونه لري.

د امریکا د ولسمشر مرستیال ویلي، له پاکستان څخه د دوی تر وتلو وروسته په خبرو کې نور پرمختګ هم شوی او د مذاکراتو اصلي موخه دا ده چې امریکایي وګړي ډاډمن شي چې «یو خطرناک رژیم» به د نړۍ تر ټولو خطرناکو وسلو ته لاسرسی ونه لري.

هغه ټینګار کړی چې اوس مهال د امریکا اداره پر ډیپلوماسۍ تمرکز لري او ولسمشر د خبرو اترو لاره غوره کړې ده.

د نتنیاهو د دفتر د خبرپاڼې له مخې، دغه لیدنه د اسراییل او اماراتو ترمنځ په اړیکو کې د «تاریخي پرمختګ» لامل شوې ده.

یوې باخبره سرچینې ویلي، نتناهو او محمد بن زاید د مارچ په ۲۶مه د عمان پولې ته څېرمه د العین په ښار کې لیدلي او خبرې یې څو ساعته دوام کړی دی.

سرچینې زیاته کړې چې د موساد مشر ډیډي بارنیا د ایران جګړې پر مهال لږ تر لږه دوه ځله اماراتو ته سفر کړی څو د پوځي اقداماتو همغږي وکړي. د هغه د سفر خبر لومړی ځل وال سټریټ ژورنال خپور کړی و.

اماراتو، په ځانګړي ډول له ایران سره د جګړې پر مهال تر بریدونو وروسته، له امریکا او اسراییل سره خپلې اړیکې لا پیاوړې کړې دي. اماراتو په ۲۰۲۰ کال کې د ابراهیم تړونونو له لارې له اسراییل سره اړیکې عادي کړې وې او دغه اړیکې د سیمې پر نفوذ او واشنګټن ته د ځانګړي لاسرسي وسیله ګڼي.

په اسراییل کې د امریکا سفیر مایک هکابي د سې شنبې په ورځ ویلي، اسراییل د ایران جګړې پر مهال اماراتو ته د «اوسپنیز ګنبد» دفاعي سیستم بیټرۍ او د هغې د چلولو لپاره پرسونل استولي وو.

امارات د سیمې یو مهم سوداګریز او مالي مرکز او د واشنګټن له نږدې متحدینو څخه دی. دغه هېواد په منځني ختیځ او افریقا کې خپل نفوذ پراخ کړی او فعاله بهرنۍ پالیسي تعقیبوي.

د راپور له مخې، ایران د امریکا او اسراییل د بریدونو په ځواب کې پر خلیجي هېوادونو خپل بریدونه زیاتره پر اماراتو متمرکز کړي وو، چې پکې ملکي زیربناوې او د انرژۍ تاسیسات په نښه شوي وو.

د خلیج د ځینو نورو هېوادونو خلاف، امارات داسې د نفتو پایپ لاین لري چې کولای شي د هرمز تړانګې د بندېدو پر مهال هم د نفتو یوه برخه صادرات بلې لارې انتقال کړي، خو جګړه لا هم د دغه هېواد د نړیوال اقتصادي مرکز رول ته جدي ګواښ ګڼل کېږي.