یان اېګلنډ:‌ ایران کې تر څلور مېلیونه ډېر افغان کډوال د امریکا د جګړې هېر شوي قربانیان دي

د تاجکستان د ملي امنیت دولتي کمېټې ویلي، چې په دغو جرمونو کې د نشه يي توکو ناقانونه قاچاق (۶۷۰ پېښې)، له ترهګرو ډلو سره تړاو (۳۲ پېښې)، پر کم عمره کسانو د جنسي تېري اعمال (۱۵ پېښې)، د کډوالۍ د وضعیت ترلاسه کولو لپاره د جعلي اسنادو وړاندې کول (۵۹۴ پېښې)، د قمار او تفریحي غیرقانوني ځایونو جوړول (۴۵ پېښې) او له تخریبي ډلو سره اړیکې او د کوربه هېواد د وضعیت د بې ثباته کولو (۲۵ پېښې) شاملې دي.

دغه کمېټه وایي، سره له دې چې افغانانو ته د اوسېدو مناسب ځای، کار، زده کړه، امنیت او ارامي برابر وو، خو بیا یې هم د تاجکستان له قوانینو جدي سرغړونه کړې ده.

یادې ادارې دا نه ده روښانه کړې چې دا شمېرې د څومره وخت او کومې سیمې اړوند دي.

سرچینو تېره اونۍ افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې تاجکستاني چارواکو ددغه هېواد د خجند ښار له جبار رسولوف ولسوالۍ نه د یوې تاجکستانۍ ښځې له وژل کېدو وروسته شاوخوا ۲۵۰ افغان کډوال دوشنبې ته لیږدولي او وروسته یې ټول افغانستان ته اخراج کړل.

د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ وایي چې په تاجکستان کې له ۹ زرو زیات افغان کډوال ژوند کوي.

دې ادارې مخکې له تاجکستاني چارواکو غوښتي وو چې کډوال دې نه شړي، ځکه دوی په افغانستان کې د ځورونې له خطر سره مخ کېدای شي.

د دې ادارې د مطبوعاتي دفتر په وینا، له ۲۰۲۱ کال راهیسې په پرله‌پسې ډول دا رجحان لیدل کېږي چې په ناقانونه ډول د هیرویینو د ضبط کچه راټیټه شوې ده.

چارواکي وایي، دا بدلون په نړیواله کچه د نشه يي توکو د قاچاق او په ځانګړي ډول له افغانستان نه د اپیمو د ناقانونه لېږد د کمېدو له امله دی.

د روسیې امنیت شورا دا هم ویلي چې دوی د اوکراین د چارواکو له لوري د نشه يي توکو د خپرېدو هڅې څاري او په دې تړاو یې ځینې ډلې هم نیولې دي.

د روسیې امنیت شورا ویلي چې د روان کال په لومړۍ ربع کې په دغه هېواد کې د نشه يي توکو اړوند ثبت شوي جرمونه د تېر کال د همدې مودې په پرتله ۴۰ سلنه کم شوي دي.

د راپور له مخې، د نشه يي جرمونو ونډه د ټولې جرمي کچې په جوړښت کې هم راکمه شوې او له ۱۲،۸ سلنې څخه ۹،۲ سلنې ته ښکته شوې ده.

هغه یادونه وکړه، چې په وروستیو ورځو کې یې یو ځل بیا افغانستان ته سفر کړی او د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي او د یادې ډلې له نورو چارواکو سره یې لیدنې او خبرې کړې دي.

یو شیاویونګ د چهارشنبې په ورځ (د غويي ۲۳مه) پر اېکس پاڼه کاږلي: «خوښ یم چې یو ځل بیا افغانستان ته سفر کوم. په وروستیو ورځو کې مې د بهرنیو چارو له وزیر امیرخان متقي او نورو چارواکو سره لیدلي دي. دواړه خواوو د ارومچي بهیر مثبت ارزولی او د سولې، امنیت او پرمختګ لپاره ګډو همکاریو ته چمتو دي».

د ارومچي بهیر د افغان طالبانو او پاکستان ترمنځ د چین په منځګړیتوب خبرو اترو ته اشاره کوي، چې پر ډیورنډ کرښه د جګړې او امنیتي کړکېچونو د کمښت په موخه ترسره شوی و.

د پاکستان او طالبانو د استازو ترمنځ د سولې خبرې اترې چې د چین په کوربه‌توب د روان کال د وري له ۱۲مې تر ۱۸مې پورې د ارومچي په ښار کې ترسره شوې وې، د دوحې، استانبول او ریاض په څېر د پخوانیو پروسو په شان د کومې پایلې ترلاسه کولو پرته پای ته ورسېدې.

پاکستان غواړي، چې طالبان له پاکستاني وسله‌والو ډلو لکه ټي‌ټي‌پي سره خپلې اړیکې پرې کړي؛ خو افغان طالبانو د اسلام‌‌اباد دغه غوښتنه نه‌ده منلې. د چین استازي ویلي، چې د ارومچي خبرو اترو راتلونکی پړاو باید «عملي» پایلې ولري.

په خوست کې د طالبانو د والي‌ ویاند مستغفر ګربز د چهارشنبې په ورځ (د غويي ۲۳مه) ویلي، چې د خوست په مرکز قلموال مېنې په ښارګوټي کې د بیو د کنټرول او احتکار د مخنیوي کمېسیون د څار پرمهال د غلې دانې ۷ هټۍ تړلې.

نوموړي زیاته کړې، چې دغه هټۍ د وزن د کمښت او ټیټ کیفیت د پلور له امله تړل شوې دي. طالبانو په یاد ولایت کې هټۍوالو او سوداګرو ته خبرداری ورکړی، چې د بیو د لوړوالي، بې‌کیفیته توکو د پلور او د خلکو د تېر اېستلو مخه به نیسي او له سر غړوونکو سره به قانوني چلند وکړي.

په دې وروستیو کې د هېواد د بېلابېلو ولایتونو اوسېدونکي له احتکار څخه شکایت کوي.

نوموړي ویلي، تر ټولو ډېرې نمرې په فراه کې وېشل شوې چې په دغه لړۍ کې ۳۰۰ کورنیو ته د استوګنې ځمکې ورکړل شوې دي. په ننګرهار کې ۲۸۶، پکتیکا کې ۴۰، زابل کې ۲۰۰، پکتیا کې ۲۶، لوګر کې ۱۶۵، کندوز کې ۱۶۲، غزني کې ۸۰ او هلمند ولایت کې ۵۰ راستنېدونکو کورنیو ته د استوګنیزو ځمکو نمرې سپارل شوې دي.

حقاني زیاته کړې، چې تر دې مهاله یې په ټول هېواد کې پر ۲۴زره او ۱۶۰ کډوالو د استوګنې ځمکې وېشلې دي. د طالب چارواکو په وینا؛ له پنځو کلونو راهیسې تر ۴نیم مېلیونه افغان کډوال د سیمې له هېوادونو په ځانګړې توګه له پاکستان او ایران نه بېرته افغانستان ته ستانه شوي دي.

سره له دې چې طالبانو افغانستان ته د بېرته ستنېدونکو کډوالو لپاره په ځینو ولایتونو کې د اوسېدو ځانګړي پنډغالي او ښارګوټي جوړ کړي؛ خو تازه ستانه شوي کډوال له بې‌کارۍ او د سرپناه له نشتوالي شکایت کوي او ځینې کسان هڅه کوي بېرته پر ناقانونه لارو له هېواده ووځي.