د روسیې د امنیت شورا منشي سرګي شویګو ویلي چې له کابل سره همکاري د سیمې د امنیت او پرمختګ لپاره مهمه ده. د هغه په وینا، مسکو له طالبانو سره «عملي او واقعي خبرې اترې» پر مخ وړي چې امنیتي، سوداګریز، کلتوري او بشري اړخونه پکې شامل دي.
روسیه وایي چې له طالبانو سره د «بشپړ شراکت» د جوړولو په حال کې ده او د سیمې له نورو هېوادونو هم غواړي چې له کابل سره همکاري پراخه کړي.
د روسیې یو لوړپوړي امنیتي چارواکي دا دریځ د شانګهای د همکارۍ سازمان د غړو هېوادونو په یوه غونډه کې څرګند کړی دی.
د روسیې د امنیت شورا منشي سرګي شویګو ویلي چې له کابل سره همکاري د سیمې د امنیت او پرمختګ لپاره مهمه ده. د هغه په وینا، مسکو له طالبانو سره «عملي او واقعي خبرې اترې» پر مخ وړي چې امنیتي، سوداګریز، کلتوري او بشري اړخونه پکې شامل دي.
روسیه تېر کال د نړۍ لومړنی هېواد و چې د طالبانو حکومت یې په رسميت وپېژنده.
د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو مرستندویه ماموریت (یوناما) د لږ تر لږه درې افغان خبریالانو پر نیول کېدو خپله جدي اندېښنه څرګنده کړې ده. یوناما ویلي، چېد طالبانو ادارو دغه خبریالان د نامعلومو تورونو پر بنسټ نیولي دي.
یوناما همدارنګه د عملیاتو پر مهال له خبریالانو سره د طالبانو د تاوتریخوالي د راپورونو او دغه راز د پلټنو پر مهال د وسایلو او شتمنیو د ضبط په اړه هم اندېښنه ښودلې ده.
یوناما له اړوندو چارواکو غوښتي، چې د نیول شویو خبریالانو پر ضد د قانوني بنسټ او هر ډول تورونو وضاحت ورکړي او د عادلانه محاکمې اصول او د بندي شویو کسانو حقوق هر وخت په پام کې ونیسي.
یوناما په خپله اعلامیه کې ویلي، چې ازاد، خپلواک او خوندي مطبوعات د روڼتیا، حساب ورکونې او د افغان ټولنې د ښه والي لپاره اړین دي.
یوناما د طالبانو له چارواکو غوښتنه کړې چې د نړیوالو بشري حقونو د قانون له مخې خپل مکلفیتونه ترسره کړي او ډاډ ورکړي چې خبریالان له وېرې، ځورونې او غچ اخیستنې پرته خپل کار وکړي.
د طلوعنیوز د خبرونو ویاند او د سیاسي او جنايي خپرونو چلوونکی منصور نیازی د غويي پر۱۷مه د کابل له شېرشاه مېنې (کارته چهار) او د خبرونو ویاند او د سیاسي برخې مسوول عمران دانش وړم د غويي پر۱۹مه په وزیراکبرخان مېنه کې د طلوعنیوز دفتر له شاوخوا سیمو نیول شوي دي.
د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور وزارت ویاند خبیب غفران د غويي پر۲۲مه ویلي، چې د طلوع نیوز د دوو خبریالانو منصور نیازي او عمران دانش دوسیې لا هم بشپړې شوې نه دي او محکمې تر اوسه د هغوی په اړه کومه پرېکړه نه ده کړې.
سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې د طالبانو د مخابراتو وزارت د نوري فایبر انټرنیټي خدماتو وړاندې کوونکو کمپینیو مسوولان په راتلونکې اونۍ کې د یوې ناستې لپاره ورغوښتي دي. له دې وړاندې سرچینو ویلي وو، چې د طالبانو یاد وزیر په کابل کې د نوري فایبر غځولو چارې ځنډولې دي.
په کابل کې د نوري فایبر شبکې د پراختیا چارو د درولو له پرېکړې وروسته، سرچینې وایي چې د طالبانو د مخابراتو وزیر د انټرنېټي خدماتو د شرکتونو مسوولان د یوې مشورتي ناستې لپاره ورغوښتي دي.
د سرچینو د معلوماتو لهمخې، ښايي په یاده ناسته کې په کورونو او دفترونو کې د وایفای انټرنېټ د محدودولو په اړه ځینې لارښوونې وشي.
په کابل کې د نوري فایبر انټرنیټي خدماتو شرکتونو ځینو مسوولانو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې له تېرو څو ورځو راهیسې په وقفه يي ډول انټرنیټ کمزوری شوی.
تېره ورځ یو شمېر کابل مېشتو هم په خپلو کورونو او دفترونو کې د نوري فایبر انټرنیټ د وقفه يي بندیدو او کمزورو خدماتو په اړه شکایتونه کړي وو.
د همدې اونۍ په پیل کې په کابل کې د نوري فایبر انټرنیټي خدماتو شرکتونو مسوولینو ته د طالبانو د مخابراتو او ټیکنالوژۍ وزارت تر چتر لاندې افغان ټلیکام په یوه برېښنا لیک کې لیکلي و، چې د نوري فایبر لاین د غځولو چارې تر بلې خبرتیا وځنډوي.
څو ورځې وړاندې د اترا ادارې هم د طالبانو د مخابراتو وزیر ملا عبدالاحد فضلي په امر د انټرنیټي خدماتو وړاندې کوونکو کمپینو مسوولانو ته سپارښتنه کړې وه، چې د نوري فایبر د وایفای خدماتو ته د عامو خلکو لاسرسی محدود کړي.
د ملګرو ملتونو یو لوړپوړي چارواکي ویلي، چې که د افغانستان او پاکستان ترمنځ شخړې او د ایران د جګړې له امله د بیو او د ترانسپورټ لګښتونه لوړ شوي نه وای، نو یاد سازمان به په افغانستان کې د خوارځواکۍ له ګواښ سره مخ یو میلیون ماشومانو ته خواړه رسولي وای.
د ملګرو ملتونو د خوړو پروګرام مرستیال اجرايوي رییس کارل سکاو د فرانسې خبرې اژانس ته ویلي، چې په افغانستان کې د زلزلو، اقلیمي ناورینونو، او له پاکستان او ایران څخه د میلیونونو کډوالو اېستلو له امله په افغانستان کې د خوارځواکۍ کچه خورا لوړه شوې ده.
کارل سکاو ویلي:«افغانستان دا مهال د تغذیې له جدي بحران سره مخ دی. تېر کال دا وضعیت داسې بد و چې موږ هېڅکله هم نه و لیدلی. سږکال وضعیت تر هغه بد دی».
د افغانستان او پاکستان ترمنځ شخړې له امله د څه باندې اته میاشتو راهیسې د دواړو هېوادونو ترمنځ ټولي لارې تړل شوې دي. په ورته مهال د ایران د جګړې له امله هم افغانستان ته د مرستو رسولو ځنځیر ګډوډ شوی دی.
کارل سکاو وايي:«که موږ د اکمالاتي ځنځیر له ستونزو، ځنډ او لګښتونو له زیاتوالي سره نه مخ نه وای، نو موږ کولای شول په افغانستان کې یو میلیون نور ماشومان هم تغذیه کړو».
نوموړي ویلي، چې د خوړو نړیوال پروګرام پلان درلود، چې د افغان ماشومانو لپاره زرګونه ټنه بسکټ د پاکستان له لارې ولېږدوي، خو د افغانستان او پاکستان د شخړې له امله یې د یادې مرستې مسیر د متحده اماراتو او ایران لوري ته بدل کړ، خو په منځني ختیځ کې د کړکېچ له امله په دې لاره کې هم خنډ رامنځته شو او د خوړو نړۍوال پروګرام اړ شو، چې یاد توکي د سعودي عربستان، جورجیا، ترکيې په ګډون له اوو هېوادونو تېرېدو وروسته افغانستان ته انتقال کړي.
نوموړي زیانه کړې:«دا مرستې به ښايي همدا اونۍ افغانستان ته ورسېږي، خو څو میاشتې یې وخت واخیست او لګښت یې هم ډېر لوړ شو».
نوموړي په ټینګار سره ویلي، چې په افغانستان کې په خواځواکۍ د اخته ماشومانو او میندو وضعیت دېر نازک دی او نړۍ باید په دې خبره سلا وکړي، چې ماشومان باید د لوږې له امله مړه نه شي.
د قطر د بهرنیو چارو وزیر محمد بن عبدالعزیز او د افغانستان لپاره د چین ځانګړی استازی یوشیاویوننګ په افغانستان کې د وروستیو پرمختګونو، امنیت او ثبات لپاره پر ګډو نړیوالو هڅو غږېدلي دي.
قطري رسنیو د پنجشنبې په ورځ راپور ورکړی، چې دواړو لوریو په افغانستان کې د ثبات د ټینګښت او د امنیتي وضعیت د ښهوالي لپاره د نړیوالو هڅو پر پیاوړتیا ټینګار کړی دی.
د قطر د بهرنیو چارو وزیر د یادې لیدني پرمهال ویلي، چې قطر له سولهییزو لارو د شخړو هوارولو د ټولو هڅو ملاتړ کوي او هېواد یې په سیمهییزه او نړۍواله کچه د سولې او ثبات د پیاوړتیا لپاره خپلو هڅو ته ژمن دی.
دا په داسې حال کې ده، چې د افغانستان لپاره د چین ځانګړي استازي تېره ورځ په کابل کې د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر سره هم کتلي او دواړو لوریو د ارومچي د ناستې په اړه خبرې کړې دي.
د روسیې د امنیت شورا منشي وايي، چې په افغانستان کې له ۱۸ تر ۲۳ زرو جنګیالي فعال دي او له سوریې څخه افغانستان ته د اویغور، تاجک او ازبک الاصله وسلهوالو د راتګ شمېر هم ډېر شوی. نوموړي ویلي، چې د طالبانو امنیتي ادارې ددې جنګیالیو څارنه کوي، خو یو شمېر جنګیالي ددوی له څاره بهر دي.
د روسیې د امنیت شورا منشي سرګي شویګو ویلي چې په افغانستان کې له ۱۸ زرو څخه تر ۲۳ زرو پورې وسلهوال، چې له ۲۰ ډېرو مختلفو ډلو سره تړاو لري، فعالیت کوي.
هغه د شانګهای د همکارۍ سازمان د غړو هېوادونو د اړوندو ادارو د سکرترانو په ۲۱مه غونډه کې وویل، « په افغانستان کې وضعیت دشانګهای همکارۍ سازمان د امنیت د تضمین لپاره ډېر مهم دی. دا په ځانګړي ډول د ترهګرۍ او مخدره توکو د قاچاق له ګواښونو سره تړاو لري چې له دغه هېواده سرچینه اخلي».
شویګو وویل چې کابل د داعش پر وړاندې، چې د طالبانو د خوځښت اصلي سیاسي او ایډیالوژیک سیال بلل کېږي سخته وسلهواله جګړه کوي. د هغه په وینا، دا ډله شاوخوا درې زره غړي لري.
هغه زیاته کړه چې د بېلابېلو اټکلونو له مخې په افغانستان کې له ۱۸ زرو څخه تر ۲۳ زرو پورې وسلهوال فعالیت لري.
شویګو وویل چې په ۲۰۲۵ کال کې داعش ۱۲ لوی ترهګریز بریدونه کړي، چې له امله یې ۴۰ نظامي سرتېري او ۲۵ ملکي وګړي وژل شوي او تر ۵۰ زیات ټپیان شوي دي.
هغه دا هم وویل چې له سوریې څخه افغانستان ته د اویغور، تاجک او ازبک الاصله وسلهوالو د راتګ کچه لوړه شوې ده. نوموړي ویلي، چې د طالبانو امنیتي ادارې ددې جنګیالیو څارنه کوي.
خو د شویګو په وینا، ځینې افراطي کسان لا هم د طالبانو د امنیتي ادارو له څارنې بهر پاتې دي.
د روسیې د امنیت شورا منشي دا هم وویل چې په افغانستان کې د اقتصادي وضعیت د عادي کېدو لپاره مالي سرچینې خورا کمې دي.
هغه ویلي چې لویدیځ د روسیې، کیوبا، وینزویلا، عراق، ایران، شمالي کوریا، لیبیا او افغانستان شاوخوا ۵۹۰ میلیارده ډالره شتمنۍ کنګل کړې دي.
هغه وویل: «د۲۰۲۲ کال په فبروري کې د جو بایډن د پرېکړې له مخې ۳،۵ میلیارده ډالر د سپټمبر ۱۱مې د قربانیانو کورنیو ته د تاوان په توګه ورکړل شول. نور ۳،۵ میلیارده ډالر امریکا د افغانستان د بشري مرستو ځانګړي صندوق ته ولېږدول».
نوموړي وویل، چې «دا پیسې غلا شوې دي».
هغه وویل چې طالبان د نشه يي توکو پر ضد مبارزه کې مهمې هڅې کوي. د هغه په وینا، د کوکنارو د کښت او تولید ساحه له هغه وروسته چې طالبان واک ته رسېدلي، له ۹۰ سلنې زیاته کمه شوې ده خو د اقتصادي ستونزو له امله شاوخوا څلور میلیونه کسان لا هم د نشه يي بوټو په کرنه کې ښکېل دي.
هغه زیاته کړه چې په افغانستان کې د مصنوعي نشه يي توکو، په ځانګړي ډول میتامفېټامین، تولید زیات شوی دی.
شویګو د شانګهای همکارۍ سازمان د غړو هېوادونو د اړوندو ادارو د سکرترانو په ۲۱مه غونډه کې وویل: « زموږ بنسټیز دریځ دا دی چې امریکا او د هغې متحدین باید په افغانستان کې د خپل ۲۰ کلن حضور بشپړ مسوولیت ومني او له جګړې وروسته د بیارغونې اصلي بار پر غاړه واخلي».
هغه زیاته کړه چې روسیه افغانستان ته د درېیمو هېوادونو د پوځي تاسیساتو بېرته راتګ د نه منلو وړ بولي.
شویګو وویل چې روسیې د ۲۰۲۵ کال په جولای کې د طالبانو اسلامي امارت په رسمیت پېژندلی او له طالبانو سره یې عملي او واقعي خبرې اترې پیل کړې دي.
هغه زیاته کړه: «موږ په تدریجي ډول یو بشپړ شراکت جوړوو، له سیاسي او امنیتي اړیکو څخه نیولې تر سوداګرۍ، اقتصاد، کلتور او بشري همکارۍ پورې.»
د هغه په وینا، له کابل سره همکاري د سیمې د امنیت او اقتصادي پرمختګ د اهدافو لپاره مهمه ده.
شویګو وویل چې اړینه ده د شانګهای د همکارۍ سازمان او افغانستان ترمنځ د تماس ډلې فعالیتونه بېرته پیل شي او همدارنګه په سیمهییزو نوښتونو لکه د مسکو فارمټ کې هم همکاري پراخه شي.