ندا محمد ندیم: افغانستان یو مستقل هېواد دی او د چا په فرمایش نه چلېږي

روسیه وایي چې له طالبانو سره د «بشپړ شراکت» د جوړولو په حال کې ده او د سیمې له نورو هېوادونو هم غواړي چې له کابل سره همکاري پراخه کړي.

د روسیې یو لوړپوړي امنیتي چارواکي دا دریځ د شانګهای د همکارۍ سازمان د غړو هېوادونو په یوه غونډه کې څرګند کړی دی.

د روسیې د امنیت شورا منشي سرګي شویګو ویلي چې له کابل سره همکاري د سیمې د امنیت او پرمختګ لپاره مهمه ده. د هغه په وینا، مسکو له طالبانو سره «عملي او واقعي خبرې اترې» پر مخ وړي چې امنیتي، سوداګریز، کلتوري او بشري اړخونه پکې شامل دي.

روسیه تېر کال د نړۍ لومړنی هېواد و چې د طالبانو حکومت یې په رسميت وپېژنده.

یوناما همدارنګه د عملیاتو پر مهال له خبریالانو سره د طالبانو د تاوتریخوالي د راپورونو او دغه راز د پلټنو پر مهال د وسایلو او شتمنیو د ضبط په اړه هم اندېښنه ښودلې ده.

یوناما له اړوندو چارواکو غوښتي، چې د نیول شویو خبریالانو پر ضد د قانوني بنسټ او هر ډول تورونو وضاحت ورکړي او د عادلانه محاکمې اصول او د بندي شویو کسانو حقوق هر وخت په پام کې ونیسي.

یوناما په خپله اعلامیه کې ویلي، چې ازاد، خپلواک او خوندي مطبوعات د روڼتیا، حساب ورکونې او د افغان ټولنې د ښه والي لپاره اړین دي.

یوناما د طالبانو له چارواکو غوښتنه کړې چې د نړیوالو بشري حقونو د قانون له مخې خپل مکلفیتونه ترسره کړي او ډاډ ورکړي چې خبریالان له وېرې، ځورونې او غچ اخیستنې پرته خپل کار وکړي.

د طلوع‌نیوز د خبرونو ویاند او د سیاسي او جنايي خپرونو چلوونکی منصور نیازی د غويي پر۱۷مه د کابل له شېرشاه مېنې (کارته چهار) او د خبرونو ویاند او د سیاسي برخې مسوول عمران دانش وړم د غويي پر۱۹مه په وزیراکبرخان مېنه کې د طلوع‌نیوز دفتر له شاوخوا سیمو نیول شوي دي.

د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور وزارت ویاند خبیب غفران د غويي پر۲۲مه ویلي، چې د طلوع نیوز د دوو خبریالانو منصور نیازي او عمران دانش دوسیې لا هم بشپړې شوې نه دي او محکمې تر اوسه د هغوی په اړه کومه پرېکړه نه ده کړې.

په کابل کې د نوري فایبر شبکې د پراختیا چارو د درولو له پرېکړې وروسته، سرچینې وایي چې د طالبانو د مخابراتو وزیر د انټرنېټي خدماتو د شرکتونو مسوولان د یوې مشورتي ناستې لپاره ورغوښتي دي.

د سرچینو د معلوماتو له‌مخې، ښايي په یاده ناسته کې په کورونو او دفترونو کې د وایفای انټرنېټ د محدودولو په اړه ځینې لارښوونې وشي.

په کابل کې د نوري فایبر انټرنیټي خدماتو شرکتونو ځینو مسوولانو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې له تېرو څو ورځو راهیسې په وقفه يي ډول انټرنیټ کمزوری شوی.

تېره ورځ یو شمېر کابل مېشتو هم په خپلو کورونو او دفترونو کې د نوري فایبر انټرنیټ د وقفه يي بندیدو او کمزورو خدماتو په اړه شکایتونه کړي وو.

د همدې اونۍ په پیل کې په کابل کې د نوري فایبر انټرنیټي خدماتو شرکتونو مسوولینو ته د طالبانو د مخابراتو او ټیکنالوژۍ وزارت تر چتر لاندې افغان ټلیکام په یوه برېښنا لیک کې لیکلي و، چې د نوري فایبر لاین د غځولو چارې تر بلې خبرتیا وځنډوي.

څو ورځې وړاندې د اترا ادارې هم د طالبانو د مخابراتو وزیر ملا عبدالاحد فضلي په امر د انټرنیټي خدماتو وړاندې کوونکو کمپینو مسوولانو ته سپارښتنه کړې وه، چې د نوري فایبر د وایفای خدماتو ته د عامو خلکو لاسرسی محدود کړي.

د ملګرو ملتونو د خوړو پروګرام مرستیال اجرايوي رییس کارل سکاو د فرانسې خبرې اژانس ته ویلي، چې په افغانستان کې د زلزلو، اقلیمي ناورینونو، او له پاکستان او ایران څخه د میلیونونو کډوالو اېستلو له امله په افغانستان کې د خوارځواکۍ کچه خورا لوړه شوې ده.

کارل سکاو ویلي:«افغانستان دا مهال د تغذیې له جدي بحران سره مخ دی. تېر کال دا وضعیت داسې بد و چې موږ هېڅکله هم نه و لیدلی. سږکال وضعیت تر هغه بد دی».

د افغانستان او پاکستان ترمنځ شخړې له امله د څه باندې اته میاشتو راهیسې د دواړو هېوادونو ترمنځ ټولي لارې تړل شوې دي. په ورته مهال د ایران د جګړې له امله هم افغانستان ته د مرستو رسولو ځنځیر ګډوډ شوی دی.

کارل سکاو وايي:«که موږ د اکمالاتي ځنځیر له ستونزو، ځنډ او لګښتونو له زیاتوالي سره نه مخ نه وای، نو موږ کولای شول په افغانستان کې یو میلیون نور ماشومان هم تغذیه کړو».

نوموړي ویلي، چې د خوړو نړیوال پروګرام پلان درلود، چې د افغان ماشومانو لپاره زرګونه ټنه بسکټ د پاکستان له لارې ولېږدوي، خو د افغانستان او پاکستان د شخړې له امله یې د یادې مرستې مسیر د متحده اماراتو او ایران لوري ته بدل کړ، خو په منځني ختیځ کې د کړکېچ له امله په دې لاره کې هم خنډ رامنځته شو او د خوړو نړۍوال پروګرام اړ شو، چې یاد توکي د سعودي عربستان، جورجیا، ترکيې په ګډون له اوو هېوادونو تېرېدو وروسته افغانستان ته انتقال کړي.

نوموړي زیانه کړې:«دا مرستې به ښايي همدا اونۍ افغانستان ته ورسېږي، خو څو میاشتې یې وخت واخیست او لګښت یې هم ډېر لوړ شو».

نوموړي په ټینګار سره ویلي، چې په افغانستان کې په خواځواکۍ د اخته ماشومانو او میندو وضعیت دېر نازک دی او نړۍ باید په دې خبره سلا وکړي، چې ماشومان باید د لوږې له امله مړه نه شي.

قطري رسنیو د پنجشنبې په ورځ راپور ورکړی، چې دواړو لوریو په افغانستان کې د ثبات د ټینګښت او د امنیتي وضعیت د ښه‌والي لپاره د نړیوالو هڅو پر پیاوړتیا ټینګار کړی دی.

د قطر د بهرنیو چارو وزیر د یادې لیدني پرمهال ویلي، چې قطر له سوله‌ییزو لارو د شخړو هوارولو د ټولو هڅو ملاتړ کوي او هېواد یې په سیمه‌ییزه او نړۍواله کچه د سولې او ثبات د پیاوړتیا لپاره خپلو هڅو ته ژمن دی.

دا په داسې حال کې ده، چې د افغانستان لپاره د چین ځانګړي استازي تېره ورځ په کابل کې د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر سره هم کتلي او دواړو لوریو د ارومچي د ناستې په اړه خبرې کړې دي.