طاوس، چې د دايکندي ولايت يوه ۲۶ کلنه واده شوې ښځه ده، وايي يو سړی د «طالبانو په ملاتړ» غواړي هغه دويم واده ته اړه کړي او په نکاح يې کړي. هغې افغانستان انټرنشنل ته ويلي، چې د طالبانو له خوا د نيول کېدو او د جبري دويم واده له وېرې، اوس په پټه ژوند کوي.
طاوس وايي، په ۱۳۹۹ کال کې کوژده شوې وه او د ۱۴۰۴ کال د تلې په مياشت کې يې واده وکړ.
د هغې په وينا، د واده څو مياشتې وروسته «يو بل وسلهوال پښتون سړی» د دوی کور ته ورغی او ادعا يې وکړه چې د هغې مېړه دی.
دغه ښځه وايي، وروسته له هغې چې ياد سړي د طالبانو محکمې ته شکايت وکړ، د دايکندي د اشترلي ولسوالۍ طالب محکمو د هغې خپلوان ونيول.
د اشترلي ولسوالۍ د طالبانو امنيه قوماندانۍ د هغې پلار د وري له ۱۳مې تر د غویي تر اوومې نېټې ۲۴ ورځې، د هغې د مېړه ورور له د ثور له اوومې تر شلمې نېټې ۱۴ ورځې او د هغې خسر څلور ورځې بنديان کړي وو.
مولوي الهام، چې د طالبانو د اشترلي ولسوالۍ قاضي دی، له يوې سيمهييزې رسنۍ سره په مرکه کې د دغو کسانو نيول تاييد کړي دي. طاوس وايي، طالبانو د چهارشنبې په ورځ د غویي په ۲۳مه د سيمهييزو مشرانو په ضمانت د هغې خسر له زندانه خوشې کړی دی.
ځايي سرچينو، چې نه يې غوښتل نومونه يې خپاره شي، ويلي طالبانو له دواړو کورنيو غوښتي چې دا موضوع د سيمهييزو «هزاره او پښتنو مشرانو» له لارې حل کړي.
«يا به طاوس وي او يا بله ښځه او اووه سوه زره افغانۍ»
د سرچينو د معلوماتو له مخې، دعوهکوونکي سړي ويلي، که د طاوس کورنۍ ده ته بله ښځه ورکړي او اووه سوه زره افغانۍ هم ورکړي، نو خپله دعوه به بېرته واخلي.
سره له پرلهپسې اړيکو، تر اوسه د دعوهکوونکي سړي نظر نه دی ترلاسه شوی. د طالبانو سيمهييزو مسئولانو هم د دې موضوع په اړه د رسنيو اړيکو ته ځواب نه دی ويلی.
د طالبانو قاضي مولوي الهام د افغانستان انټرنشنل ټيليفوني تماس ته په ځواب کې يوازې ويلي: «وخت نه لرم».
طاوس وايي، اوس تښتېدلې او په پټه ژوند کوي. هغې وويل، د طالبانو د نيولو او جبري واده له وېرې تر اوسه محکمې ته نه ده حاضره شوې.
هغې ټينګار وکړ، هغه سړی چې ځان يې مېړه بولي، له طالبانو سره نږدې اړيکې لري او که محکمې ته لاړه شي، طالبان به يې بندي او بيا واده ته اړهکړي.
په دايکندي کې ځايي سرچينو هم تاييد کړې، چې دعوهکوونکی سړی طالبانو ته نږدې ملکي کس دی. د دغه ولايت يو پخوانی چارواکی وايي، نوموړي د جمهوري نظام پر مهال هم له طالبانو سره نږدې اړيکې لرلې.
طاوس وايي، د طالبانو محکمې له دعوهکوونکي هېڅ سند نه دی غوښتی، بلکې يوازې پر هغې او کورنۍ يې فشار راوړی دی.
هغې وويل: «که دغه سړي له ما سره نکاح کړې وي، بايد سند وړاندې کړي، شاهدان راولي او هغه ملا حاضر کړي چې عقد يې تړلی».
هغه اسناد چې د طاوس کورنۍ طالبانو ته سپارلي، ښيي چې د «رسول اکرم مدرسې مدير» د دې ښځې د واده سند مهر او لاسليک کړی دی.
طاوس د طالبانو محکمه په «قومپالنې» تورنوي او وايي: «که قومپالنه نه وي، نو ولې دا پښتون نارینه د ولسوالۍ په مقر کې له طالب قوماندان او قاضي سره، چې هغوی هم پښتانه دي، ډوډۍ خوري، خو زما د کورنۍ غړي په زندان کې دي؟».
بېځوابه ليکونه
نادر، چې د طاوس خسر دی، په يوه ليک کې، چې يوه کاپي يې افغانستان انټرنشنل ته رسېدلې، د دايکندي د طالبانو استخباراتو ته ليکلي چې دعوهکوونکی يو ملکي کس دی، خو دوه ځله يې په وسلې د دوی کور ته ورننوتی، ښځو ته يې سپکاوی کړی او د مرګ ګواښونه يې کړي دي.
په دغه ليک کې راغلي، چې نوموړی د اشترلي ولسوالۍ له «دولتي ادارو سره اړيکې» لري او غواړي د طاوس له کورنۍ څخه په زوره پیسې واخلي.
حبيب، چې د طاوس ورور دی، هم د دايکندي طالب والي ته په يوه ليک کې ليکلي، چې خور يې طاوس او د دوی کشر ورور د نيلي ښار د زدهکړو پر مهال د همدغه سړي په دوکان کې د درې مياشتو لپاره د درې زره افغانيو معاش په بدل کې کار کړی و.
هغه ليکلي، چې دعوهکوونکی اوس ادعا کوي د طاوس د زدهکړو او عراق ته د زيارت د سفر لګښتونه يې ورکړي دي.
په دغه ليک کې راغلي: «دا خبرې ناحقه دي او د يوې واده شوې ښځې بېآبرو کول دي».
هغه زياته کړې، چې پلار يې د طالبانو په زندان کې دی او له طالب والي يې غوښتي چې په دې موضوع کې مرسته وکړي او دعوهکوونکی دې د خپلو ادعاوو په اړه ځواب ووايي.
د يو بل ليک له مخې، مومن رضايي، چې د اشترلي ولسوالۍ د بيدګ کلي ملک دی، طالب ولسوال ته ليکلي: «زه هېڅ معلومات نه لرم چې اسدالله دې طاوس ته پيسې ورکړې وي يا د دوی د زيارت لګښتونه يې ورکړي وي».
په همدې حال کې، د بيدګ کلي ۱۶ مشرانو په يوه ليک کې طالب ولسوال ته ويلي، چې د دعوهکوونکي سړي د واده ادعا «بېبنسټه او له حقيقته لرې» ده.
د سيمې خلکو له طالبانو غوښتي، چې دا يوه «ناموسي» موضوع ده او د ناوې او زوم د کورنيو د غړو نيول دې پای ته ورسوي.
د طالبانو د قاضي څرګندونې
مولوي الهام، د طالبانو د اشترلي ولسوالۍ قاضي، له يوې سيمهييزې رسنۍ سره په مرکه کې ويلي، چې د طاوس کورنۍ بايد د دعوهکوونکي د ادعا د رد لپاره سند وړاندې کړي.
هغه ويلي، د دې ښځې خپلوان ځکه زنداني شوي چې «موضوع جنايي ده او د مقابل لوري د ادعا له مخې، ولې واده شوې ښځه بل چا ته ورکړل شوې ده.»
هغه د «سنټرل افغانستان» په نوم رسنۍ ته ويلي، چې طاوس د دعوهکوونکي په دوکان کې کار کاوه او دوی نکاح کړې ده.
د دې پوښتنې په ځواب کې چې د طاوس مور او پلار د خپلې لور له نکاح څخه خبر نه وو، هغه وويل: «په حنفي مذهب کې د نکاح پر مهال د مور او پلار رضا شرط نه ده او دوه شاهدان بسنه کوي».
نوموړي ټينګار کړی، ترڅو چې طاوس محکمې ته حاضره نه شي، د دعوهکوونکي اسناد او ادعاوې به ونه څېړل شي.
هغه د دعوهکوونکي د وسلهوال کېدو او د ښځې د کورنۍ د ګواښلو په اړه ويلي، چې امنيتي ادارې بايد دې موضوع ته رسېدنه وکړي. د طاوس کورنۍ وايي، د طالبانو چارواکي هغو اسنادو ته پاملرنه نه کوي چې دوی وړاندې کړي دي.
په افغانستان کې د ازادې نړۍ لپاره یو لوی طبیعي متحد شته، چې که یووالی او همغږي رامنځته شي، دا وړتیا لري چې د هېواد سیاسي بهیر د توازن، ګډ ژوند او ثبات پر لور بوځي.
د افغانستان ځوان نسل چې د نړیوالې ټولنې د شل کلن حضور او د اړیکو له برکته یې له بهر نړۍ سره بلدتیا پیدا کړې او له نوې ټیکنالوژۍ سره اشنا شوي، ځان ته یې یو متفاوت لیدلوری جوړ کړی دی. خو د سیاسي پرېکړو په مهمو مسایلو کې یې رول دومره څرګند نه دی.
دا ځوانان چې د طالبانو په اداره کې دننه، د افغانستان د مدني ټولنې بنسټونو او یا هم د سیمې او لویدیځو هیوادونو د کډوالۍ په نړۍ کې ژوند کوي له شته وضعیت څخه ستړي شوي دي.
د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت یو ځوان چارواکی، چې د یوې مهم ریاست مشري ور تر غاړې ده، افغانستان انټرنشنل ته وایي: «کله چې له کندهاره فرمان صادر شي، زه لومړیتوب ورکوم چې خپل پلرني ټاټوبي کندوز ته لاړ شم، هلته د وزارت پر ځای د اوبو غاړې ته کښېنم او کتاب ولولم».
د موضوع د حساسیت له امله افغانستان انټرنشنل د دې چارواکي نوم او مقام نه افشا کوي، خو هغه وایي چې د طالبانو د زړو او محافظهکارو مشرانو د ناسم چلند له امله «په کابل کې ساه اخیستل سخت شوي دي».
دا چارواکی د طالبانو د پاڅون پر مهال د دې ډلې د کلتور او تبلیغاتو په برخه کې فعال و، خو اوس منځلاریتوب ته مایل شوی، د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر باور پرې لري او د طالبانو په ډېری داخلي او بهرنیو ناستو کې ګډون کوي.
په زرګونه کسان چې د رسنیو، معلوماتو او ټولنیزو شبکو له برکته واک ته رسېدلي، اوس ځانونه منزوي احساسوي او د هیواد له سیاسي بهیر څخه خوښ نه دي.
هغو ځوانونو ته چې د طالبانو له لیکو څخه بهر دي ساه اخیستل ورته خورا ستونزمن شوي دي. دوی ځانونه په لکه په تش میدان کې یوازې شوي ګڼي.
په بهر کې مېشت افغان ځوانان ظاهراً د کډوالۍ له ورځني ژوند سره لاس او ګرېوان دي، خو زړونه یې لا هم د وطن لپاره درزېږي او د یو فرصت په هیله دي، چې بېرته ستانه شي او په ټولنه کې بدلون راولي.
افغانستان د نړۍ له هغو هیوادونو څخه دی، چې تر ټولو زیات ځوان نفوس لري. د ملګرو ملتونو د شمېرو له مخې د افغانستان له ۴۰ میلیونه نفوس څخه ۶۳ سلنه یې تر ۲۵ کلنۍ لاندې عمر لري چې ډېری یې د یوه غیر افراطي، پرمختللي او ښه ژوند هیله لري.دا ځوانان په کلیو او ښارونو کې ژوند کوي او له مجبوریته د بېبرخلیکۍ، کډوالۍ او سیاسي ډلو سره د یوځای کېدو لوري ته هڅول شوي دي.
نجیب پیکان چې د امریکا د IVLP پروګرام برخهوال و وایي: «دا ځوانان په زور د افراطیت، تعصب او فقر قرباني شوي او د ژغورنې په هیله یو فرصت ته انتظار باسي. افغان ځوانان له ایران نه مایوسه دي. روسیه په خپلو ستونزو کې غرقه ده. چین پر هغو ځوانانو باور نه لري چې د لویدیځ د حضور پر مهال لوی شوي دي. پاکستان خپلې اندېښنې لري. نو یوازې آزادې نړۍ ته چې مشري یې امریکا کوي، د ژغورونکي په سترګه ګوري. امریکا ته اړتیا نشته چې بیا افغانستان ته راشي، خو له دې نسل سره په ګډه کار کولی شي چې د ټولنې دننه بدلون راولي».
فریما نوابيد ښځو د حقونو فعاله چې په ۲۰۰۸ او ۲۰۰۹ کلونو کې یې په امریکا کې زدهکړې کړي وایي: «د امریکا د نوي نسل سیاستوال له افغانستان سره مستقیمه آشنایي لري او دا ظرفیت درک کولی شي. د ټرمپ په کابینه کې شپږ وزیران د افغانستان له وضعیت سره اشنا دي. امریکاييتحصیلکړي افغانان هم کولی شي د بدلون رول ولوبوي. خو اړتیا دا ده، چې یو منظم انسجام رامنځته شي او داسې یو ګډ هدف تعریف شي، چې هم افغانستان ته ګټه وکړي او هم نړیوالې ټولنې ته. دوی باید خپلې ګټې د امریکا له اوږدمهاله ګټو سره وتړي. یوه داسې شبکه جوړه کړي، چې دننه افغانستان او له لویدیځ سره همغږي رامنځته کړي. دا یو ارزښتناک فرصت دی».
د روښانه راتلونکي لپاره اړینه ده چې ځوانان د پرېکړو مرکزونو ته لاره ومومي. په اسلامي ټولنو ټولنو کې داسې ډېر بېلګې شته چې یوه هوښیار مش ټولنه راویښه کړې ده.
طالبانو له واک ته رسېدو وروسته یو پراخ کمپاین پیل کړی چې د افغانستان ځوانان د طالباني تفکر پر لور جذب کړي، خو دې هڅو سره له دې چې د هېواد ستونزې نه دي اوارې کړي بلکې وضعیت یې لا نور ترینګلی کړی دی.
په تېرو دریو کلونو کې د دیني مدرسو شمېر د تېرو شلو کلونو پرتله پنځه برابره زیات شوی، چې اوس یې شمېر نږدې ۷۰۰۰ ته رسېدلی او لا هم زیاتېږي. افغانان اړ دي چې خپل اولادونه ښوونځي ته ولېږي، آن که دا ښوونځی مدرسه هم وي.
د طالبانو د پوهنې وزارت د مدرسو او دارالحفاظونو مشر عبدالرزاق صدیق رسنیو ته ویلي و: «افغانستان یوه مذهبي ټولنه ده او هر کس باید لومړنۍ او د لوړې کچې دیني زدهکړې ولري. له همدې امله موږ د دیني مدرسو وده ضروري بولو».
خو دا فکر آن د طالبانو دننه هم پراخ ملاتړ نه لري. ځینې طالب چارواکي وایي چې افغانستان یوازې طالب او ملا ته اړتیا نه لري بلکې انجینرانو او ډاکټرانو ته هم اړتیا ده. دا وضعیت نړۍ ته یو انزوا طلبه او افراطي افغانستان معرفي کوي چې نه یوازې کولتوري ستونزې لري، بلکې سیمه او نړۍ ته قوي امنیتي ګواښ هم پېښولی شي.
که څه هم افراطي فکرونه پراخېږي، خو ټکنالوژي دا وړتیا لري چې له افراطیت سره مبارزه وکړي. انټرنټ او رسنۍ هغه څه دي چې په اوسني عصر کې ورسره ځوانان په بېلابېلو ډولونو نښلول شوي دي. د شمېرو له مخې، د افغانستان ۶۷ سلنه وګړي لږ تر لږه میاشت کې یو ځل ټلوېزیون ګوري، چې دا ۱۲ میلیونه ماشومان او ۱۴ میلیونه ځوانان رانغاړي.
نجیب پیکان زیاتوي، چې تر ټولو مهمه مسئله له دې ځوانانو سره د اړیکو جوړول دي: «افغان ځوانان په دوو برخو وېشل کېدای شي. لومړی، تحصیلکرده او ناراضه ځوانان دي چې په میدان یوازې پرېښودل شوي او د بدلون ځواک یې له لاسه ورکړی. دا هغه ځوانان دي، چې که څه هم ناهیلې دي، خو د ځان ژغورلو یوازینۍ لاره د آزادې نړۍ سره همکاري ګڼي.دویم، هغه ځوانان دي چې د طالبانو په اداره کې دي؛ هغوی افراطي شوي. هر کال نیم میلیون طالبان له مدرسو فارغېږي او د افراطیت پر لور ګام اخلي.»
د حالاتو د بدلون لپاره باید له دواړو ډلو سره کار وشي. تر ټولو مهمه لاره دا ده چې د رسنیو، خبرو اترو، کنفرانسونو او مشورو له لارې د ځوانانو ترمنځ پل جوړ شي، ترڅو هغوی انتقادي فکر ته وهڅول شي او خپل بحثونه له دین او آخرت څخه ور هاخوا هم وغځوي.
دا ځوانان کار غواړي، او د کار موندلو لپاره اړیکو ته اړتیا لري. له هغو هېوادونو درس اخیستل کېدای شي، چې د ځوانانو کچه پکې لوړه ده، او دغه ځوانان د سمې لارې پر لور هڅول کېدای شي.