ناپېژاندو وسلهوالو د بلوچستان په مستونګ ولسوالۍ کې د ګوادر پوهنتون مرستيال مشر عبدالرزاق صابر، د هغه مرستیال سعيدمنظور احمد، د پوهنتون ښوونکی شکیل او د هغوی موټر چلوونکی تښتولي دي.
د مستونګ ولسوالۍ د ځایي چارواکو د معلوماتو له مخې؛ دغه پېښه د کوټې له سویل څخه ۹۳ کيلومتره لرې د مستونګ او کلات ترمنځ د کډ کوچې په کنډ عمراني سیمه کې رامنځته شوې، چې پر څلورو موټرسايکلونو سپرو وسلهوالو هغوی له ځان سره بېولي دي.
ځایي سرچينې وايي، دغه کسان له ګوادر څخه کوټې ته روان وو چې د لارې په اوږدو کې تښتول شوي. د مستونګ مرستيال کمېشنر بهرام سلیم له افغانستان انټرنشنل پښتو سره په خبرو کې ويلي، وسلهوالو ياده ډله له ځان سره بېولې ده او امنيتي ادارو د هغوی د موندلو لپاره عمليات پيل کړي دي.
هغه زياته کړې، چې هڅې روانې دي څو ياد کسان ژر تر ژره خوشې او بېرته خپلو کورنیو ته ستانه شي. تر دې مهاله کومې ډلې د یادو کسانو د تښتولو مسوولیت په غاړه نهدی اخیستی.
د یادونې وړ ده، چې مستونګ د بلوچستان له نا امنه ولسوالیو ده.
د پاکستان د قومي اسمبلۍ د اپوزېسیون او د پښتونخوا ملي عوامي ګوند مشر محمودخان اڅکزي ويلي، د حکومت د روانو تګلارو له امله په بلوچستان کې د بېلتون غږونه پورته شوي. هغه خبرداری ورکړی، که اوسنی حالت همداسې دوام وکړي؛ نو ښايي په نورو پښتون مېشتو سيمو کې هم ورته غږ راپورته شي.
هغه دغه خبرې «د اساسي قانون د ساتنې غورځنګ» يوې غونډې ته د وينا پرمهال کړې دي.
محمودخان اڅکزي ويلي، هېواد د ګواښونکو حالاتو پر لور روان دی. نوموړي زیاته کړې، هغو کسانو چې ولسواکي تر پښو لاندې کړې؛ د قانون او ولس پر وړاندې مسوول دي.
محمود خان اڅکزي وړاندې ویلي، لکه څنګه چې د ۱۸م اساسي قانوني بدلون پرمهال سياسي ګوندونه سره راټول شوي وو؛ اوس هم بايد ټول سياسي مشران د اساسي قانون د خونديتوب لپاره ګډ ګام پورته کړي.
هغه د نوازشریف، اصف زرداري او د مولانا فضل الرحمان نومونه ياد کړي او ويلي یې دي، که سياسي مشران يو ځل بيا د اساسي قانون د ژغورلو لپاره سره يو نهشي؛ نو حالات به نور هم کړکېچن شي.
محمودخان اڅکزي ادعا کړې ده، چې د اسراییل له زندانونو زيات بنديان د پاکستان په زندانونو کې ساتل کېږي. هغه وويل، د حکومت د تګلارو له امله په بلوچستان کې د بېلتون غږونه راپورته شوي او بايد پام وشي؛ څو په نورو پښتون مېشتو سيمو کې هم ورته حالت رامنځته نهشي.
نوموړي د ۲۶م او ۲۷م اساسي قانوني بدلونونو ملاتړ کوونکي هم تر نيوکو لاندې ونيول او ويې ويل، د پاکستان اساسي قانون د هېواد د يووالي بنسټ دی او که اساسي قانون کمزوری شي؛ نو هېواد به له جدي ګواښ سره مخامخ شي.
د بلوڅانو د یووالي غورځنګ مشرې ماهرنګ بلوڅ ويلي، په بلوچستان کې د سولهييزو سياسي او ټولنيزو فعاليتونو لپاره فضا ورځ تر بلې تنګېږي او هغه کسان چې د عدالت او حق غوښتنه کوي له ګواښونو او فشارونو سره مخامخ کېږي.
ماهرنګ بلوڅ زیاته کړې، نظار مري بلوڅ چې د بشري حقونو فعال او د بلوڅانو د يووالي غورځنګ غړی دی؛ په جبري توګه بېدرکه شوی او تراوسه يې د برخليک په اړه هېڅ ډول معلومات نهدي ورکړل شوي.
همدارنګه د ذېشان ظهير بلوڅ پلار ظهير احمد له ۲۰۱۵کال راهيسې بېدرکه دی، هغه د ۲۰۲۵کال د جون پر ۲۹مه وژل شوی دی. د هغه کورنۍ وايي، دوی له کلونو راهيسې د جبري بېدرکيو له درد او کړاو سره مخ دي.
نوموړې وايي، چې د ذېشان خور ادیبه بلوڅ د پاکستان حکومت لهخوا اړ اېستل شوې؛ څو په يوې خبري غونډه کې د بلوڅانو د يووالي غورځنګ څخه د بېلتون اعلان وکړي. د بشري حقونو پلويان دغه چاره پر کورنيو د رواني فشار يوه بېلګه بولي.
هغه زیاتوي، فوزيه بلوڅ چې د بلوڅانو د يووالي غورځنګ فعاله غړې ده؛ هغه هم له فشارونو سره مخامخ شوې ده. د هغې ورور دادشاه د ۲۰۲۶کال (د اپرېل په ۲۱مه) له خپل کور څخه بېدرکه کړل شوی دی.
راپورونه ښیي، کله چې فوزيې د خپل ورور د موندلو او عدالت غوښتنه وکړه؛ نو نوموړې او د هغې د کورنۍ غړي نيول شوي، وهل شوي او وروسته بېرته خوشې کړل شوي دي. د ماهرنګ په وینا؛ په بلوچستان کې د سياسي او مدني فعالانو پرضد روان اقدامات د اندېښنې وړ دي او د خلکو د بنسټيزو حقونو د محدودېدو څرګندونه کوي.
د بلوڅانو د يووالي غورځنګ مشرې ماهرنګ بلوڅ ټينګار کړی، چې د دوی غورځنګ سولهييز دی او خپلو فعاليتونو ته به په همدې ډول دوام ورکړي. نوموړې د بشري حقونو له نړۍوالو بنسټونو او سازمانونو غوښتنه کړې، چې د بلوچستان روان وضعيت ته جدي پام وکړي او د بشري حقونو د سرغړونو په تړاو له پاکستان حکومته حساب وغواړي.
د پاکستان پوځ د رسنیو څانګې ویلي، د بلوچستان د بارکان ولسوالۍ په نوشم سیمه کې یې د وسلهوالو پر ضد تصفیوي عملیاتو کې پنځه تنه عسکر وژل شوي دي. د ایاېسپيار په خبرپاڼه کې همدا راز ادعا شوې چې دغو عملیاتو کې ۷وسلهوال هم وژل شوي دي.
خبرپاڼه زیاتوي، چې دغو عملیاتو کې د پاکستان پوځ یو افسر ډګرمن توصیف احمد بهټي هم وژل شوی دی. پوځ زیاته کړې چې د سختې نښتې پر مهال د هند له ملاتړه برخمنې وسلهوالې ډله په نښه او غړي یې لهمنځه یوړل شو.
د پاکستان پوځ ادعا کړې چې د وژل شویو وسلهوالو څخه وسلې، مهمات او چاودېدونکي توکي هم ترلاسه شوي دي. یاد پوځ همدارنګه ټینګار کړی چې د بهرني ملاتړ لرونکې وسلهوالې ډلې او ترهګرۍ پر ضد به پراخ عملیات دوام ولري.
چارواکو ویلي چې د بلوچستان په لرو پرتو سیمو کې به د امنیت د ټینګښت او د وسلهوالو د تګلارې د ماتولو لپاره هدفمند ګامونه اخیستل کېږي. په دې ایالت کې د بلوڅ بېلتونپالو بېلابېلې ډلې فعالې دي چې پاکستان یې د هند په تر ملاتړ لاندې وسلهوال بولي.
افغانستان لپاره د پاکستان پخواني استازي اصف دُراني افغانستان انټرنشنل ته ويلي، اسلاماباد په کابل کې د رژيم بدلون هڅه نه کوي او نه غواړي طالبان د هغوی له مخالفانو سره بدل کړي. هغه وويل، پاکستان د ټولو افغان اړخونو سره په اړيکه کې دی، خو د دغو اړيکو موخه د طالبانو نسکورول نه دي.
د هغه په خبره: «ښه ده چې افغانان خپلو حالاتو ته پرېښودل شي».
دغه پخواني پاکستاني چارواکي د طالبانو د ادارې او پاکستان ترمنځ د روان کړکېچ په اړه وويل، چې د اسلاماباد اصلي ستونزه تحريک طالبان پاکستان يا ټيټيپي ده.
هغه زياته کړه: «موږ له افغان طالبانو سره ستونزه نه لرو، زموږ ستونزه له ټيټيپي سره ده». د نوموړي په وينا، طالبانو د پښتونولۍ د دود او د «غيرت» له مخې د ټيټيپي غړو ته د «ميلمنو» په توګه پناه ورکړې، خو ټينګار يې وکړ: «قاتل او غل ته پناه نه شي ورکول کېدای».
اصف دراني وويل، طالبان لا هم د يوه جنګي ډلې په څېر چلند کوي، نه د يوه مسئول حکومت په توګه.
هغه همداراز ادعا وکړه، چې د افغانستان دننه د پاکستان هوايي بريدونو د ټيټيپي د بريدونو شدت کم کړی دی. د هغه په وينا، اسلاماباد د دغې ډلې د چريکي بريدونو پر ضد خپلې «ځانګړې لارې چارې» غوره کړې دي.
د اميد روغتون د اورلګېدنې په اړه د دراني ادعا
آصف دراني د مرکې په بله برخه کې د پاکستان په هوايي بريدونو کې د ملکي وګړو مرګژوبله رد کړه او ويې ويل، چې په کابل کې د بريد هدف «کمپ فونيکس» و، نه د اميد روغتون.
هغه پوښتنه وکړه، که روغتون هوايي بريد کې په نښه شوی وي، نو ولې يې ودانۍ نه ده نړېدلې او د پراخې ورانۍ نښې نه تر سترګو کېږي؟
نوموړي ادعا وکړه، چې ودانۍ نه ده نړیدلې، بلکې اور يې اخيستی و.
دراني د ځينو افغانانو له قوله دا ادعا هم وکړه، چې کېدای شي د روغتون اورلګېدنه خپله د طالبانو کار وي، څو په وينا يې معتاد کسان له منځه يوسي، خو زياته يې کړه چې د دې پېښې بشپړ ابعاد خپلواکې څېړنې ته اړتيا لري.
هغه دا پوښتنه هم راپورته کړه: «د مهماتو زېرمتون ته څېرمه د روغتون شتون څنګه توجيه کېدای شي؟».
پاکستان تر اوسه د دې پېښې په اړه رسمي څېړنه نه ده کړې او نه يې هم کومو خپلواکو او بېطرفه ادارو ته بلنه ورکړې چې د پېښې علت وڅېړي. طالبانو پاکستان تورن کړی چې په قصدي ډول يې د اميد روغتون په نښه کړی، خو پاکستان دغه ادعا ردوي.
د مرګژوبلې شمېرې او د کړکېچ مخينه
د اصف دراني دغه څرګندونې داسې مهال کېږي، چې نړيوالو ادارو راپور ورکړی، د پاکستان په هوايي بريد کې، چې د کابل اميد روغتون يې په نښه کړی و، له ۲۲۰ زيات کسان وژل شوي او سلګونه نور ټپيان شوي دي.
طالبان هم ادعا کوي، چې په دغو بريدونو کې شاوخوا ۴۰۰ ملکي وګړي وژل شوي، خو دراني دغه شمېرې «پراخ تبليغات» بللي او رد کړې يې دي.
د دواړو هېوادونو ترمنځ پر ډیورنډ کرښه د کړکېچونو په لړ کې، اسلاماباد څو ځله د افغانستان خاوره بمبار کړې او ويلي يې دي، چې د ټيټيپي پټنځايونه يې په نښه کړي دي.
پاکستان طالبان تورنوي، چې دغې ډلې ته يې پناه ورکړې ده.
اصف دراني همداراز ومنله، چې پاکستان په تېرو دوو لسيزو کې د طالبانو ملاتړ کړی دی. د هغه په وينا، دغه ملاتړ د حامد کرزي او اشرف غني د حکومتونو پر مهال په افغانستان کې د هند د نفوذ د مخنيوي لپاره و.
د نوموړي څرګندونې داسې مهال مطرح کېږي، چې د کابل او اسلاماباد اړيکې لا هم ترينګلې دي او دواړه لوري يو بل د کورنيو چارو په لاسوهنه تورنوي.
پاکستان په رسمي ډول طالبان، چې پخواني متحدين يې ګڼل کېږي، له هند سره پر همکارۍ تورنوي.
د افغانستان د پخواني جمهوري نظام پر مهال د چارو ادارې مشر فضل محمود فضلي ویلي، چې د خیبر پښتونخوا د اعلی وزیر سهیل خان اپریدي وروستیو څرګندونو په سیمه کې د پاکستان د «ډالري جګړې» حقیقت بربنډ کړی دی.
فضلي ویلي، پاکستان لا هم په پښتون مېشتو سیمو کې د خپلې «ډالري جګړې» د دوام لپاره له ترهګرۍ څخه د یوې پلمې په توګه ګټه اخلي.
د نوموړي په وینا، د خیبر پښتونخوا اعلی وزیر په ښکاره اعتراف کړی چې پاکستانی پوځ باید خپله «ډالري جګړه» د پښتنو له سیمو وباسي، او دا د یوه برحاله چارواکي له خوا «ټکان ورکوونکی اعتراف» دی.
فضل محمود فضلي ادعا کړې، چې دغه څرګندونې ښيي د پاکستان پوځي عملیات تر ډېره د بهرنیو امتیازاتو او مرستو د ترلاسه کولو لپاره ترسره کېږي.
هغه همداراز ویلي، چې د ۲۰۲۶کال د اپرېل میاشتې په جریان کې د ارومچي په ښار کې د چین، طالبانو او پاکستان ترمنځ له غیر رسمي خبرو وروسته، طالبان او اسلاماباد د افغان کلیو د بمبارۍ په اړه په «مشکوک ډول» چوپ پاتې شوي دي.
فضلي باور څرګند کړی چې دا چوپتیا د چین د فشارونو پایله ده، څو د سیمې وضعیت ارام وښودل شي، خو د هغه په خبره، د افغانانو پر ضد د پاکستاني ځواکونو بریدونه او یرغلونه لا هم دوام لري.
نوموړي پر طالبانو هم نیوکه کړې او ویلي یې دي چې د هېواد د دفاع پر ځای، له پاکستان سره «پټې معاملې» زیاتې شوې دي او د پاکستاني پوځ د بریدونو او تېریو پر وړاندې چوپتیا غوره شوې ده.
تر اوسه طالبانو او پاکستاني چارواکو د فضل محمود فضلي ددغهڅرګندونو په اړه کومرسمي غبرګون نه دی ښودلی.