په نوي ډیلي کې د برېکس د بهرنیو چارو وزیرانو د کلنۍ غونډې په پای کې هند د ګډې اعلامیې پرځای «د غونډې د مشر اعلامیه» خپره کړه او اعلان یې وکړ، چې د منځني ختیځ د وضعیت په اړه د ځینو غړو ترمنځ د نظر اختلاف شته.
رویټرز راپور ورکړی، چې د برېکس په ډله کې برازیل، روسیه، هند، چین، سویلي افریقا، اېتوپیا، مصر، ایران، متحده عربي امارات او اندونیزیا شامل دي. د راپور له مخې؛ ایران او متحده عربي امارات له امریکا او اسراییل سره د تهران په جګړه کې په مخالفو خواوو کې دي. په دې جګړه کې ایران د خلیجي سیمو د نورو هېوادونو پرتله امارات تر ټولو ډېر په نښه کړی دی.
د روسیې د پارلمان (دوما) د بهرنیو چارو کمیټې غړی او د دغه هېواد د عامه ډیپلوماسۍ مرکز عمومي رییس دیمیتري سیولوف ویلي، چې دغه اداره به د ۲۰۲۶کال تر پایه په کابل کې خپله استازولي پرانیزي. د هغه په وینا؛ د یاد اقدام موخه د روسي ژبې وده او د روسیې تاریخ او کلتور معرفي کول دي.
دیمیتري سیولوف د پنجشنبې په ورځ په کازان کې د (روسیې-اسلامي نړۍ د ۱۷م اقتصادي فورم) په څنډه کې ټاس خبري اژانس ته وویل: «په کابل کې د استازولۍ دفتر د پرانیستلو لپاره خبرې روانې دي او موږ هیلهمن یو، چې د روان کال تر پایه په افغانستان کې خپل پروګرامونه پلي کړو».
د هغه په وینا؛ د دغه مرکزونو اصلي موخه د روسي ژبې پراختیا، د روسیې د تاریخ او کلتور معرفي کول او په ځانګړي ډول په ښوونځیو او پوهنتونونو کې د ښوونیزو پروژو پلي کول دي.
د روسیې د عامه ډیپلوماسۍ مرکز اوسمهال په نهو افریقایي هېوادونو او ابخازیا کې فعال دی او استازي یې تر ډېره کلتوري او ښوونیزې پروژې پلي کوي. د روسیې او اسلامي نړۍ ۱۷م اقتصادي فورم به د غويي له ۲۲مې تر ۲۷مې پورې په کازان کې ترسره شي او د طالبانو یو پلاوی به هم پهکې ګډون وکړي.
دیمیتري سیولوف تر دې وړاندې په مسکو کې د طالبانو سفیر ګل حسن سره لیدلي و او د دوه اړخیزو همکاریو په اړه یې خبرې اترې کړې وې.
د روسیې د ولسي ډیپلوماسۍ مرکز څه شی دی؟
دا په روسیه کې ثبت شوی هغه سازمان دی، چې په ۲۰۲۴کال کې فعال شوی او موخه یې «ولسي ډیپلوماسي» ده. د یاد سازمان اصلي فعالیتونه په نورو هېوادونو کې د روسي ژبې، کلتور او تاریخ وده، د «کورونو جوړول»، په ښوونځیو او پوهنتونونو کې د ښوونیز، کلتوري او علمي پروژو پلي کول او د هېوادونو د خلکو ترمنځ د نارسمي اړیکو پیاوړتیا شامله ده.
دغه مرکز د روسیې له دولتي بشري همکاریو سازمان سره نږدې همکاري لري؛ خو ځان د یوې نادولتي ادارې په توګه معرفي کوي. اوسمهال یې تمرکز تر ډېره پر افریقايي هېوادونو دی؛ خو اوس افغانستان ته هم خپل فعالیتونه پراخوي.
د بلوچستان په بېلابېلو سیمو کې د وسلهوالو پېښو له امله ۸ کسان وژل شوي او ۸ نور ټپيان دي. ځایي پولیس وايي، یوازې د پنجګور ولسوالۍ د ګوارګو سیمې اړوند پر یوه موټر د ناپېژاندو وسلهوالو په ډزو کې درې کسه وژل شوي او پنځه نور ټپیان دي.
بلخوا د حب ښار د ګلشن لسبېلې په سیمه کې د کورنۍ شخړې له امله په یوه کور کې ډزې شوې، چې له امله یې یوه مور او د هغې زوی وژل شوي او یوه ښځه ټپي شوې ده. په همدې حال کې د کچلاک بازار د وزیراباد سړک پر غاړه په یوې سوداګریزې ودانۍ کې ناپېژاندو وسلهوالو دوه کارګر وروڼه وژلي دي.
د کچلاک پولیس وایي، وژل شوي کسان محمد حسن او محمد عاطف نومېدل چې د خیبر پښتونخوا د مردان اوسېدونکي وو. وسلهوالو پر دواړو وروڼو ډزې کړې او خپله له سیمې تښتېدلي دي.
بلخوا د کچي ولسوالۍ د بولان په سیند کې یو ځوان د لامبو پرمهال ډوب شوی. همداراز د چاغي ولسوالۍ په مرکز دالبندین ښار کې هم ناپېژاندو کسانو ډزې کړې، چې له امله یې دوه تنه ټپیان شوي او یو ځوان تښتول شوی دی.
همدارنګه د مستونګ ولسوالۍ د درینګړ په سیمه کې وسلهوالو د پولیسو پر تاڼه برید کړی، ودانۍ یې سوځولې او تاڼه په بشپړه توګه ویجاړه شوې ده.
راپورونه وايي، يوه بېړۍ چې د متحده عربي اماراتو د فجيره بندر ته نږدې ولاړه وه، د نامعلومو کسانو له خوا نيول شوې او د ايران د اوبو پر لور بيول شوې ده. د رویټرز خبري اژانس د راپور له مخې، د سمندري امنيت شرکت «وېنګارډ» ويلي، ښايي دا اقدام د ايراني ځواکونو له خوا ترسره شوی وي.
تر دې وړاندې د «يوکېاېمټياو» په نوم سمندري ادارې هم خبر ورکړی و، چې دغې بېړۍ ته غيرمجاز کسان ورختلي دي.
په همدې مهال، سمندري سرچينو د هرمز تنګي په شاوخوا کې د پوځي او سمندري خوځښتونو د زياتېدو خبر ورکړی دی.
د راپورونو له مخې، په وروستيو ورځو کې يو شمېر بېړۍ، د نفتو ټانکرونو او سوداګريزو کښتيو په ګډون، له محدودو همغږيو سره د هرمز تنګي له لارې تېرې شوې دي، په داسې حال کې چې تر دې وړاندې د ورځني تګ راتګ شمېر په څرګند ډول کم شوی و.
همداراز راپور ورکړل شوی، چې د ايران د سپاه پاسداران ځواکونو ويلي، په وروستيو ورځو کې د هرمز تنګي له لارې د زياتو بېړيو تګ راتګ شوی دی.
د راپورونو له مخې، دا بدلون ښيي چې په دغه ستراتيژيک سمندري دهلېز کې د سمندري تګ راتګ وضعيت ورو ورو د بدلون په حال کې دی.
د امریکا د بهرنیو چارو وزارت خپلو وګړو ته خبرداری ورکړی، چې افغانستان ته له سفر کولو ډډه وکړي، او ویلي یې دي چې امریکایان هلته د «ناعادلانه نیونې» له ګواښ سره مخ کېدای شي.
د امریکا د بهرنیو چارو وزارت اړوند فارسۍ څانګې، په ایکس خواله رسنۍ په یوه پیغام کې افغانستان د هغو هېوادونو په ډله کې یاد کړی چې د «څلورمې کچې؛ سفر مه کوئ» په خبرداري کې شامل دي.
په دغه پیغام کې ایران، شمالي کوریا او روسیه هم یاد شوي، او ټینګار پکې شوی چې امریکايي وګړي باید د سفر تر مخه د خپل مقصد هېواد امنیتي وضعیت او د سفر سپارښتنې په دقت وارزوي.
د امریکا د بهرنیو چارو وزارت ویلي: «ستاسو حقونه له تاسو سره سفر نه کوي»، او خبرداری یې ورکړی چې امریکايي وګړي په یادو هېوادونو کې د نیونې، امنیتي ګواښونو او محدودو قونسلي خدمتونو له خطر سره مخ دي.
واشنګټن تر دې وړاندې هم افغانستان د امنیتي وضعیت، وسلهوالو بریدونو، اختطاف او د بهرنیو وګړو د احتمالي نیونې له امله د لوړ خطر لرونکو هېوادونو په کتار کې ساتلی و.
د امریکا د الوتکو جوړونې لوی شرکت بوینګ ونډې وروسته له هغه شاوخوا ۴ سلنه راولوېدلې چې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ وویل، چین یوازې د ۲۰۰ الوتکو د پېرلو هوکړه کړې ده.
ټرمپ له فاکس نیوز سره په خبرو کې ویلي، چې چین د بوینګ ۲۰۰ الوتکو د اخیستلو پرېکړه کړې، خو دا شمېر د هغو تمو په پرتله ډېر کم دی چې د بازار شنونکو یې اټکل کاوه.
د راپورونو له مخې، د دې احتمالي تړون جزیات لا هم نه دي روښانه، په ځانګړي ډول دا چې کوم ډول الوتکې او په کومه موده کې به سپارل کېږي.
د بوینګ ونډو له دغه اعلان وروسته د ونډو په بازار کې ښکته حرکت وکړ، ځکه چې مخکې داسې اټکلونه موجود وو چې چین ښايي شاوخوا ۵۰۰ الوتکو لوی قرارداد وکړي.
په همدې حال کې، د نړیوالو رسنیو راپورونه ښيي چې د ټرمپ او د چین د ولسمشر شي جین پینګ ترمنځ د لیدنې پر مهال د لوی هوايي تړون په اړه خبرې شوې وې، خو وروستۍ پرېکړه د تمو خلاف کمه اعلان شوې ده.
تحلیل کوونکي وايي د چین او امریکا ترمنځ د سوداګریزو اړیکو دا ډول بدلونونه د هوايي صنعت پر بازار مستقیم اغېز لري او د لویو شرکتونو ونډو باندې منفي فشار راوړي.