په پکتیا کې د طالبانو امنیه قوماندانۍ ویلي، چې د ډنډ پټان ولسوالۍ د ناري په زاندو سیمه کې یې له پاکستان نه ۲۸ میله قاچاق کېدونکې تومانچې او د تومانچو ۹۰۰ مرمۍ نیولې دي. طالبانو ویلي، چې قاچاق کوونکي د پیښې له ځایه تښتېدلي دي.
په پکتیا کې د طالبانو د امنیه قوماندانۍ په خبرپاڼه کې راغلي، چې یاد مهمات له پاکستان څخه افغانستان ته قاچاق کېدل.
طالبانو ویلي، چې قاچاق کوونکي د پیښې له ځایه تښتېدلي او طالبان یې د لټون او نیولو هڅه کوي.
د بشري حقونو سازمان «ههنګاو» راپور ورکړی، چې د ایران د مشهد ښار د انقلاب محکمې افغانالاصله ۲۱ کلنه زهره موسوي په ۱۰ کاله بند محکومه کړې ده. پر نوموړې د ډلې جوړولو، د چاودېدونکو توکو د زدهکړې او د ملي امنیت پر ضد د خلکو د هڅولو تورونه لګول شوي دي.
د یاد سازمان د راپور له مخې، د ایران د قانون پر بنسټ له دغې سزا څخه څلور کاله تعزیري بند عملي کېږي او شپږ کاله او شپږ میاشتې نور بند یې په تعلیقي ډول صادر شوی دی. زهره موسوي د افغان-ایران دوه ګوني تابعیت لرونکې ده، چې د ۱۴۰۴ کال د مرغومي میاشتې د اعتراضونو پر مهال نیول شوې وه.
یاد سازمان وايي، ایراني حکومتي ادارو د هغې تابعیت لغوه کړی او اوسمهال یې له ایران څخه د جبري ایستلو له ګواښ سره مخ کړې ده. زهره موسوي په ایران کې زېږېدلې او تر نیول کېدو وړاندې یې د فریمان ولسوالۍ په یوه رستورانت کې کار کاوه، چې د خپلې کورنۍ د سرپرستۍ مسوولیت هم ور تر غاړې و.
تر دې دمه ایراني چارواکو د زهره موسوي د نیولو، د بند د حکم او د هغې د تابعیت د لغوه کولو په اړه په رسمي ډول څه نه دي ویلي.
د لښکرګاه ځايي اوسېدونکو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې د طالبانو د مخابراتو وزیر ملا عبدالاحد فضلي د هلمند امنیه قوماندانۍ ته څېرمه د کرنې ریاست نمرو شنه سیمه غصب کړې ده. دوی زیاتوي، د طالبانو د مخابراتو وزیر پلان لري چې په دې ځمکو استوګنیز کورونه جوړ کړي.
د هلمند ولایت مرکز لښکرګاه ښار د دریېمې ناحیې ځینو اوسېدونکو نن جمعه، د غويي ۲۵مه ویلي، چې د طالبانو د مخابراتو او ټکنالوژۍ وزیر ملا عبدالحد فضلي په امر شپه او ورځ په دې سیمه کې کار روان دی ترڅو دا سیمه چهاردېوالي کړي.
ځايي اوسېدونکو ویلي، چې په یاده سیمه کې یوه نمره (څلور بسوې) ځمکه له ۵۰ زره تر ۶۰ زره امریکايي ډالرو پورې ارزښت لري. په هغو ویډیوګانو کې چې له سیمې لېږل شوي، لیدل کېږي چې د امنیه قومندانۍ ټاورونو ته څېرمه پر چهاردیوالي کار روان دی او طالب وسلوال یې امنیت ساتي.
د ځايي اوسېدونکو د معلوماتو لهمخې، غصب شوې ځمکه شاوخوا ۷ جریبه ده.
یو ځايي اوسېدونکي وویل:« د طالبانو مخابراتو د نوي وزیر ګمارل کېدو سره د ده اړوند کسانو چې په ولایت کې د هغه استازی شرف الدین او د هلمند امنیه قومندانۍ د ځینو مسوولینو په ملتیا دا سیمه غضب کړې او اوس مهال شپه او ورځ یې پر چهاردېوالۍ کار روان دی.»
د سیمې اوسېدونکي وايي، چې د غصب د دې موضوع په اړه یې په د لښکرګاه ښاروالۍ لپاره د طالبانو د مرستیال سره هم لیدلي خو هغه ورته ویلي، چې د دې ځمکې پر غصب کوونکو یې وس نه راسیږي او د چهاردېوالۍ د جوړېدو پرمهال د طالبانو وسلوالو هم ولاړ وي او څوک نه پرېږدې چې ددې کار پر وړاندې خنډ جوړ کړي.
د ځايي خلکو په وینا د ښاروالۍ مرستیال هم ځايي خلکو ته ویلي، چې په دې غصب کې د طالبانو ځینې چاراکي لاس لري او د هغوي په امر چهاردېوالۍ د جوړېدو چارې پیل شوي دي.
ځايي اوسېدونکو د طالبانو د مشر ملاهبت الله څخه غوښتنه کوي، چې د دې غصب مخه ونیسي.
د یادې موضوع په اړه مو هڅه وکړه، چې د طالبانو د چارواکو او اړوندو ادارو نظر واخلو خو بریالي نشو.
د سیمې اوسېدونکي وايي، چې دا ځمکه دولتي ده.
طالبانو که څه هم د غصب د مخنوي لپاره یو ځانګړی کمېسیون جوړ کړی خو د دې کمېسیون د چارو په اړه خلک بېلابېلې نیوکې لري او وايي، دوی دا کمیسیون د خپلو سیاسي رقیبانو د جایدادونو د دولتي اعلانولو لپاره جوړ کړی دی.
تېر ۱۴۰۴ کال په لیندۍ میاشت کې د طالبانو سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي و، چې د طالبانو عدلیې وزیر عبدالحکیم شرعي د نوي کابل پروژې د اوکسین اریانا شرکت له لارې شپږ ټوټې ځمکه باج اخیستې ده. یوه ۱۲ بسوې ځمکه د وزیر د میرمنې په نوم د تجارتي ځمکې په توګه ثبت شوې، درې نورې یې د دریو زامنو او دوه ټوټې د وزیر د وروڼو په نوم ثبت شوې دي.
د برېتانیا حکومت په رسمي ډول اعلان وکړ، چې د افغانانو د بیا مېشتېدنې په پروګرام کې یې جدي بدلونونه راوستي دي. په دې بدلونونو کې له افغانستان څخه د لېږد په برخه کې د لوژستیکي مرستو پای ته رسول او تر ۲۰۲۸ کال پورې د دغه پروګرام بشپړ تړل شامل دي.
د برېتانیا حکومت ویلي، چې له دې وروسته له هغو افغانانو سره چې په شرایطو براردي، له افغانستان څخه درېیم هېواد ته د وتلو په برخه کې هېڅ ډول لوژستیکي مرسته نه کوي.
وړاندې به د برېتانیا دفاع وزارت د سفر په تنظیم، د پولو په موندلو او امنیتي مشورو کې مرسته کوله، خو اوس دا کسان باید په خپله خوښه او مسوولیت درېیم هواد ته ځان ورسوي.
د راپورونو لهمخې هغه کسان چې د منل کېدو لیکونه ترلاسه کوي، یوازې ۱۲ میاشتې وخت لري چې په یوه درېیم هېواد ویزې مرکز ته حاضر شي او خپل بایومیټریک ثبت کړي. د هغو کسانو لپاره چې تر اوسه په شرایېو برابر نه دي پېژندل شوي، حکومت تمه لری چې د ۲۰۲۷ کال تر پسرلي پورې به ټولو ټولو غوښتونکو برخلیک وټاکي.
برېتانیا وروستي وروستی نېټه د ۲۰۲۸ کال ډسمبر ټاکلې ده، له دې نېټې وروسته به د افغانانو د بیا مېشتېددنې ټولې چارې او لېږدونه په بشپړ ډول پای ته ورسیږي.
خو په ورته مهال بیا بشري بنسټونه اندیښمن دي چې د لوژستیکي مرستو بندول به د هغو کسانو ژوند له جدي خطر سره مخ کړي چې په بټه ژوند کوي او د طالبانو له تر تعقیب لاندې دي.
د روسیې د پارلمان (دوما) د بهرنیو چارو کمیټې غړی او د دغه هېواد د عامه ډیپلوماسۍ مرکز عمومي رییس دیمیتري سیولوف ویلي، چې دغه اداره به د ۲۰۲۶کال تر پایه په کابل کې خپله استازولي پرانیزي. د هغه په وینا؛ د یاد اقدام موخه د روسي ژبې وده او د روسیې تاریخ او کلتور معرفي کول دي.
دیمیتري سیولوف د پنجشنبې په ورځ په کازان کې د (روسیې-اسلامي نړۍ د ۱۷م اقتصادي فورم) په څنډه کې ټاس خبري اژانس ته وویل: «په کابل کې د استازولۍ دفتر د پرانیستلو لپاره خبرې روانې دي او موږ هیلهمن یو، چې د روان کال تر پایه په افغانستان کې خپل پروګرامونه پلي کړو».
د هغه په وینا؛ د دغه مرکزونو اصلي موخه د روسي ژبې پراختیا، د روسیې د تاریخ او کلتور معرفي کول او په ځانګړي ډول په ښوونځیو او پوهنتونونو کې د ښوونیزو پروژو پلي کول دي.
د روسیې د عامه ډیپلوماسۍ مرکز اوسمهال په نهو افریقایي هېوادونو او ابخازیا کې فعال دی او استازي یې تر ډېره کلتوري او ښوونیزې پروژې پلي کوي. د روسیې او اسلامي نړۍ ۱۷م اقتصادي فورم به د غويي له ۲۲مې تر ۲۷مې پورې په کازان کې ترسره شي او د طالبانو یو پلاوی به هم پهکې ګډون وکړي.
دیمیتري سیولوف تر دې وړاندې په مسکو کې د طالبانو سفیر ګل حسن سره لیدلي و او د دوه اړخیزو همکاریو په اړه یې خبرې اترې کړې وې.
د روسیې د ولسي ډیپلوماسۍ مرکز څه شی دی؟
دا په روسیه کې ثبت شوی هغه سازمان دی، چې په ۲۰۲۴کال کې فعال شوی او موخه یې «ولسي ډیپلوماسي» ده. د یاد سازمان اصلي فعالیتونه په نورو هېوادونو کې د روسي ژبې، کلتور او تاریخ وده، د «کورونو جوړول»، په ښوونځیو او پوهنتونونو کې د ښوونیز، کلتوري او علمي پروژو پلي کول او د هېوادونو د خلکو ترمنځ د نارسمي اړیکو پیاوړتیا شامله ده.
دغه مرکز د روسیې له دولتي بشري همکاریو سازمان سره نږدې همکاري لري؛ خو ځان د یوې نادولتي ادارې په توګه معرفي کوي. اوسمهال یې تمرکز تر ډېره پر افریقايي هېوادونو دی؛ خو اوس افغانستان ته هم خپل فعالیتونه پراخوي.
له پراخو غبرګونونو سره، سره په افغانستان کې د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته د نجونو پر زدهکړو له لګېدلي بندیز ۱۷۰۰ورځې تېرې شوې. دغه بندیز د زرګونه نجونو هیلې او راتلونکی له ناڅرګند برخلیک سره مخ کړی. هغه نجونې چې کلونه یې د خپلو خوبونو لپاره مبارزه کړې وه؛ اوس په کور ناستې دي.
یوې افغانې نجلۍ د نوم نه ښودلو په شرط افغانستان انټرنشنل پښتو ته ویلي، چې پر زدهکړو د طالبانو له بندیز وروسته په کور ناسته ده او له کلونو زحمت وروسته یې د جنسیت له امله خپلو هیلو ته له رسېدو پاتې شوه.
هغه وایي، له کوچنیوالي یې هیله لرله چې ډاکټره شي او دې موخې ته د رسېدو لپاره یې ډېرې سختۍ ګاللې دي. هغه چې د دولسم ټولګي زدهکوونکې وه وایي، د کانکور د چمتووالي لپاره یو کال له خپلې کورنۍ لرې د خپلوانو په کور کې اوسېده او شپه او ورځ یې درس ویل.
نوموړې زیاتوي، د طالبانو له واکمنېدو وروسته د نجونو پر مخ د ښوونځیو او پوهنځیو دروازې وتړل شوې او ټولې هیلې یې نیمګړې پاتې شوې. هغې په نهیلۍ وویل، چې د کانکور لپاره یې ټول زحمتونه په اوبو لاهو شول او هغه څه چې کلونه یې ورته مبارزه کړې وه؛ بېګتې پاتې شول.
دغه نجلۍ وایي، که څه هم د دولسم ټولګي زدهکوونکې ده؛ خو بیا هم ځان بېسواده احساسوي، ځکه ونه توانېده خپلې هیلې پوره کړي. د یادې نجلۍ کیسه د هغو زرګونه افغانو نجونو د درد کیسه ده، چې د زدهکړو له حق څخه بېبرخې شوې او راتلونکی یې له ناڅرګند برخلیک سره مخ دی.
دا په داسې حال کې ده، چې نږدې ۱۷۰۰ورځې کېږې طالبانو د نجونو پر زده کړو بندیز لګولی. د بشري حقونو د څار سازمان د ښځو حقونو مرستيالې هېدر بار په خپل وروستي راپور کې خبرداری ورکړی، چې نړۍ په معاصره دوره کې د ښځو د حقونو له تر ټولو پراخو سرغړونو سره مخ ده.
هغې زیاته کړه، چې د طالبانو له لوري د نجونو پر زدهکړو بندیز به دغه هېواد د ښځینه متخصصینو له جدي کمښت سره مخ کړي. د هغې په وینا؛ دغه حالت به ډېر ژر د دې لامل شي، چې د طب، حقوقو، لوړو زدهکړو او انجنيرۍ په څانګو کې افغانستان ښځينه متخصصينې ونهلري.
تر دې وړاندې د ملګرو ملتونو د ماشومانو ملاتړ صندوق (یونېسف) خبرداری ورکړی و، چې په افغانستان کې د نجونو پر زدهکړو او کار بندیز ښایي دغه هېواد تر ۲۰۳۰کال پورې د څه باندې ۲۵زره ښځینه ښوونکو او روغتیايي کارکوونکو له کمښت سره مخ کړي.