د پنجشنبې په ورځ د پاکستان د سند ایالت په ټهټه ولسوالۍ کې د ابراهیم په نوم د ډبرو سکرو یو کان نړېدو له امله لږترلږه څلور کان کېندونکي مړه او پنځه نور ټپیان شوي دي. د مړو شویو کسانو له ډلې دوه تنه یې د سوات اوسېدونکي دي.
د ځایي چارواکو په وینا؛ ټپیان د درملنې لپاره د جهرک، کوټري او حیدراباد روغتونونو ته لېږدول شوي دي. ځایي چارواکو ویلي، چې د ځینو ټپیانو روغتیایي حالت نازک ښودل شوی دی.
راپورونه وايي، يوه بېړۍ چې د متحده عربي اماراتو د فجيره بندر ته نږدې ولاړه وه، د نامعلومو کسانو له خوا نيول شوې او د ايران د اوبو پر لور بيول شوې ده. د رویټرز خبري اژانس د راپور له مخې، د سمندري امنيت شرکت «وېنګارډ» ويلي، ښايي دا اقدام د ايراني ځواکونو له خوا ترسره شوی وي.
تر دې وړاندې د «يوکېاېمټياو» په نوم سمندري ادارې هم خبر ورکړی و، چې دغې بېړۍ ته غيرمجاز کسان ورختلي دي.
په همدې مهال، سمندري سرچينو د هرمز تنګي په شاوخوا کې د پوځي او سمندري خوځښتونو د زياتېدو خبر ورکړی دی.
د راپورونو له مخې، په وروستيو ورځو کې يو شمېر بېړۍ، د نفتو ټانکرونو او سوداګريزو کښتيو په ګډون، له محدودو همغږيو سره د هرمز تنګي له لارې تېرې شوې دي، په داسې حال کې چې تر دې وړاندې د ورځني تګ راتګ شمېر په څرګند ډول کم شوی و.
همداراز راپور ورکړل شوی، چې د ايران د سپاه پاسداران ځواکونو ويلي، په وروستيو ورځو کې د هرمز تنګي له لارې د زياتو بېړيو تګ راتګ شوی دی.
د راپورونو له مخې، دا بدلون ښيي چې په دغه ستراتيژيک سمندري دهلېز کې د سمندري تګ راتګ وضعيت ورو ورو د بدلون په حال کې دی.
د امریکا د بهرنیو چارو وزارت خپلو وګړو ته خبرداری ورکړی، چې افغانستان ته له سفر کولو ډډه وکړي، او ویلي یې دي چې امریکایان هلته د «ناعادلانه نیونې» له ګواښ سره مخ کېدای شي.
د امریکا د بهرنیو چارو وزارت اړوند فارسۍ څانګې، په ایکس خواله رسنۍ په یوه پیغام کې افغانستان د هغو هېوادونو په ډله کې یاد کړی چې د «څلورمې کچې؛ سفر مه کوئ» په خبرداري کې شامل دي.
په دغه پیغام کې ایران، شمالي کوریا او روسیه هم یاد شوي، او ټینګار پکې شوی چې امریکايي وګړي باید د سفر تر مخه د خپل مقصد هېواد امنیتي وضعیت او د سفر سپارښتنې په دقت وارزوي.
د امریکا د بهرنیو چارو وزارت ویلي: «ستاسو حقونه له تاسو سره سفر نه کوي»، او خبرداری یې ورکړی چې امریکايي وګړي په یادو هېوادونو کې د نیونې، امنیتي ګواښونو او محدودو قونسلي خدمتونو له خطر سره مخ دي.
واشنګټن تر دې وړاندې هم افغانستان د امنیتي وضعیت، وسلهوالو بریدونو، اختطاف او د بهرنیو وګړو د احتمالي نیونې له امله د لوړ خطر لرونکو هېوادونو په کتار کې ساتلی و.
د امریکا د الوتکو جوړونې لوی شرکت بوینګ ونډې وروسته له هغه شاوخوا ۴ سلنه راولوېدلې چې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ وویل، چین یوازې د ۲۰۰ الوتکو د پېرلو هوکړه کړې ده.
ټرمپ له فاکس نیوز سره په خبرو کې ویلي، چې چین د بوینګ ۲۰۰ الوتکو د اخیستلو پرېکړه کړې، خو دا شمېر د هغو تمو په پرتله ډېر کم دی چې د بازار شنونکو یې اټکل کاوه.
د راپورونو له مخې، د دې احتمالي تړون جزیات لا هم نه دي روښانه، په ځانګړي ډول دا چې کوم ډول الوتکې او په کومه موده کې به سپارل کېږي.
د بوینګ ونډو له دغه اعلان وروسته د ونډو په بازار کې ښکته حرکت وکړ، ځکه چې مخکې داسې اټکلونه موجود وو چې چین ښايي شاوخوا ۵۰۰ الوتکو لوی قرارداد وکړي.
په همدې حال کې، د نړیوالو رسنیو راپورونه ښيي چې د ټرمپ او د چین د ولسمشر شي جین پینګ ترمنځ د لیدنې پر مهال د لوی هوايي تړون په اړه خبرې شوې وې، خو وروستۍ پرېکړه د تمو خلاف کمه اعلان شوې ده.
تحلیل کوونکي وايي د چین او امریکا ترمنځ د سوداګریزو اړیکو دا ډول بدلونونه د هوايي صنعت پر بازار مستقیم اغېز لري او د لویو شرکتونو ونډو باندې منفي فشار راوړي.
د فارس خلیج شپږو عربي هېوادونو د ملګرو ملتونو امنیت شورا ته په یو لیک کې له ایران څخه د غرامت غوښتنه کړې او د هُرمز تنګي په اړه یې د تهران ادعاوې رد کړې دي.
د بحرین دولتي رسنۍ «بنا» د پنجشنبې په ورځ (د غويي ۲۴مه) راپور ورکړی، چې متحده عربي امارات، سعودي عربستان، کویت، قطر، بحرین او اردن په یو ګډ لیک کې د ایران هغه څرګندونې غندلي چې ګواکې تهران غواړي د هرمز تنګي د مدیریت یا د دې مهمې سمندري لارې لپاره نوي قوانین وضع کړي.
په لیک کې راغلي، چې د ایران دغه دریځ د نړیوالو اصولو خلاف دی او ټینګار شوی چې د هرمز تنګی یو حیاتي نړیواله سمندري لاره ده چې د سوداګرۍ، انرژۍ او نړیوال تګ راتګ لپاره خورا مهم رول لري.
یادو هېوادونو ویلي چې هېڅ هېواد، پرته له دې چې جغرافیایي موقعیت یې څه وي، حق نه لري چې په یوازیتوب د دې تنګي لپاره یو اړخیز مدیریت یا ځانګړي قوانین جوړ کړي.
په یوه جلا لیک کې متحده عربي اماراتو ایران د مهمو غیرنظامي او حیاتي زیربناوو پر «قصدي بریدونو» تورن کړی دی.
دا هېوادونه له ملګرو ملتونو او امنیت شورا غوښتي چې د دې موضوع په اړه جدي اقدام وکړي او د نړیوالو اوبو د امنیت لپاره تضمینونه رامنځته کړي.
د امریکا د بهرنیو چارو وزارت ویلي، چې د ملګرو ملتونو د بشري چارو د همغږۍ دفتر (اوچا) لپاره یې ۱،۸ میلیارده ډالره اضافي بشري مرستې اعلان کړې دي، څو په بېلابېلو هېوادونو کې د ژوند ژغورونکو بشري فعالیتونو ملاتړ پراخ کړي.
د امریکا د بهرنیو چارو وزارت د ویاند دفتر په یوه خبرپاڼه کې ویلي، دا نوې مرسته د پخوانۍ ژمنې برخه ده او له دې سره د اوچا اړوند بشري پروګرامونو لپاره د امریکا ټول ملاتړ ۳،۸ میلیارده ډالرو ته رسېږي، چې په ۲۱ هېوادونو کې به ترې ګټه اخیستل کېږي.
خبرپاڼه زیاتوي، چې امریکا او اوچا د ۲۰۲۵ کال په ډسمبر کې د «بشري اصلاحاتو» په نوم یو چوکاټي تړون لاسلیک کړی و، چې هدف یې د مرستو چټک، اغېزمن او حساب ورکونکي وېش دی.
د امریکا د بهرنیو چارو وزارت په وینا، د دغه تړون له عملي کېدو وروسته نږدې ۲۱،۱ میلیونه خلکو ته د ژوند ژغورنې مرستې رسېدلې دي او د مرستو د وېش بهیر د پخوا په پرتله چټک او منظم شوی دی.
خبرپاڼه کې ویل شوي، چې د دې پروګرام له لارې ۹۲ سلنه مرستې هغو خلکو ته رسېدلې چې تر ټولو سخت بشري وضعیت لري او ۸۸ سلنه منابع په چټک ډول ساحو ته انتقال شوي دي.
همداراز ویل شوي چې د مرستو د وېش او نظارت لپاره نوي میکانیزمونه جوړ شوي، په دې کې د فساد، ضایع کېدو او ناوړه استفادې د مخنیوي لپاره د حساب ورکونې ځانګړي ټیمونه هم شامل دي.
د امریکا د بهرنیو چارو وزارت ټینګار کړی چې د دې نوې مرستې موخه یوازې بېړنۍ بشري مرسته نه ده، بلکې د ملګرو ملتونو د بشري نظام د اصلاح او اغېزمنتیا لوړول هم دي.
امریکا ویلي چې دا هېواد لا هم د نړۍ تر ټولو لوی بشري مرسته کوونکی دی او له نورو هېوادونو او خصوصي سکتور څخه یې غوښتي چې د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د صندوقونو لپاره خپل ملاتړ زیات کړي، څو مرستې په لا شفاف او اغېزمن ډول اړمنو کسانو ته ورسېږي.