د برېټانیا ځانګړي استازي د افغان خبریالانو پر نیول کېدو اندېښنه ښودلې

یاد دفتر د جمعې په ورځ پر اېکس‌پاڼې لیکلي، چې پاول اووربي په ۲۰۱۴ کال کې د افغانستان د خوست ولایت په صبریو ولسوالۍ کې لادرکه شوی او تر اوسه یې د ځای او وضعیت په اړه کره معلومات نه دي ترلاسه شوي.

دوی ټینګار کړی چې متحده ایالات لا هم په بهر کې د امریکايي وګړو د بېرته راستنولو هڅو ته دوام ورکوي او «هېڅ امریکايي وګړی به هېر نه شي».

د خپرو شویو معلوماتو له مخې، که څوک داسې معلومات ولري چې د پاول اووربي په موندلو او خپل کور ته د هغه په ستنېدو کې مرسته وکړي، د امریکا حکومت تر یو میلیون ډالرو پورې انعام ورکوي.

پاول اووربي د امریکا تبعه، لیکوال او ښوونکی دی چې د ۱۹۴۲ کال د نومبر په ۲۷مه زیږېدلی. نوموړی شاوخوا ۱۸۰ سانتي متره قد، سپین ویښتان او شاوخوا ۷۷ کیلوګرامه وزن لري.

د امریکايي چارواکو په وینا، اووربي د مفصلونو د درد لپاره طبي درمل کاروي او وروستی ځل په خوست کې لیدل شوی و.

په دغه مکتوب کې لیکل شوي:«یوازې کورونو ته د نوي نوري لین لارې خدمات یا نوي نوري فایبر لاین نښلول د اوس لپاره معطل دي.»

دغه مکتوب ښيي چې یاده پرېکړه د روان ۱۴۰۵ کال د وري میاشتې پر ۲۳مه شوې ده.

د طالبانو د مخابراتو او ټیکنالوژۍ وزارت د چتر لاندې د افغانستان د مخابراتي خدمتونو تنظیم ادارې «اترا» کې سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې د طالبانو د مشر له لوري د نوي وزیر ملا عبدالاحد فضلي په دې موخه په دنده ګومارل شوی، چې په هېواد کې عامو افغانانو ته پر انټرنېټ محدودیتونه ولګوي.

په کابل کې د نوري فایبر د خدماتو شرکتونو کې سرچینې هم وايي، چې په راتلوونکې یکشنبه د طالبانو د مخابراتو نوي وزیر له شرکتونو سره ناسته لري او ښايي د نوري فایبر پر محدودولو به ورته سپارښتنې وکړي.

په کابل کې د نوري فایبر انټرنیټي شرکتونو ځینو مسوولانو د روانې غويي میاشتې پر ۲۱مه افغانستان انټرنشنل ته ویلي و، چې طالبانو د مخابراتي خدمتونو تنظیم ادارې (اترا) ته امر کړی، چې پر عامو خلکو د نوري فایبر وایفای انټرنېټ قطع کړي. دوی زیاتوي، چې دغه پرېکړه د طالبانو د مخابراتو نوي وزیر ملا عبدالاحد فضلي کړې ده.

د دې خبر له خپرېدو وروسته طالبانو کومه رسمي اعلامیه نه ده خپره کړې خو د مخابراتو وزارت مسوولینو داخلي رسنیو ته دا راپور رد کړی و.

په ورته مهال د طالبانو ځینې باخبره سرچینې وايي، چې د طالبانو مشر ملاهبت الله د مخابراتو او ټیکنالوژۍ نوی وزیر ملا عبدالاحد فضلي هم د دې لپاره ټاکلی ، چې په هېواد کې پر انټرنیټ محدودیتونه زیات شي.

دا لومړی ځل نه دی چې د نوري فایبر انټرنېټ د بندېدو موضوع راپورته کېږي. د طالبانو تر واک لاندې اترا ادارې د ۱۴۰۴ کال د تلې پر ۷مه هم د ورته غونډې له لارې شرکتونو ته د نوري فایبر د بندولو خبر ورکړی و، چې هغه مهال یې په بازار او خدماتو کې جدي ګډوډي رامنځته کړې وه.

د شرکتونو ځینې مسوولان وایي، که دا پرېکړه عملي شي، نو لومړی به عام خلک د چټک انټرنېټ له خدماتو بې برخې شي، چې دا به پر سوداګرۍ، زده‌کړې او ورځنیو اړیکو پراخ اغیز ولري.

په متحده عربي اماراتو کې مېشت افغان سیاستوال احمد شاه دراني نن جمعه د غويي په ۲۵مه پر خپله اېکس پاڼه لیکلي، چې د دولت او وګړو ترمنځ اړیکه په ټولنیز تړون او متقابل مسوولیت پورې اړه لري. دراني د طالبانو د ادارې نوم له اخیستو پرته څرګنده کړه، هغه نظامونه چې د خلکو د ارادې له مخې نه وي جوړ شوي، پایښت نه لري.

درانی باور لري چې په افغانستان کې بدلون یقیني دی او اوسنی وضعیت دوام نه شي کولای. نوموړي تر دې وړاندې په یوه غږیز پیغام کې هم له افغانانو غوښتي وو چې د بدلون لپاره په یووالي او صداقت کار وکړي. هغه ویلي:«راځئ چې نن ورځ د بدلون پیل ووایو او د هغې لپاره په یووالي او صادقانه توګه کار وکړو». نوموړي په سیمه او نړۍ کې جدي پرمختګونو ته په اشارې سره ویلي، چې دا بدلونونه به د افغانستان پر راتلونکي مستقیمه اغېزه ولري.

د یادونې وړ ده چې د پخواني جمهوریت له پرځېدو او واک ته د طالبانو له رسېدو وړاندې، د لنډمهاله حکومت د مشرۍ لپاره د احمد شاه دراني د نوم په اړه ګڼ راپورونه خپاره شوي وو. افغان سیاستوال لا هم د بحران د حل یوازینۍ لار د یوه رښتیني ټولګډونه حکومت جوړېدل بولي.

د طالبانو د لوړو زده کړو وزارت د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، چې ندا محمد ندیم د یوه لوړپوړي پلاوي په مشرۍ د تاتارستان جمهوریت له مشر سره په کته کې غوښتنه وکړه چې د داړو لوریو ترمنخ دې سوداګریز او اقتصادي تعاملات له درېیمو لوریو پرته، په مستقیم ډول ترسره شي.

ندیم د تاتارستان مشر ته د علمي همکاریو پراختیا لپاره د یوه ځانګړي میکانیزم د جوړېدو وړاندیز وکړ، تر څو د تاتارستان استادان د افغانستان په پوهنتونونو کې تدریس ورکړي.
د طالبانو په خبرپاڼه کې راغلي، چې د تاتارستان مشر د طالب پلاوي هرکلی کړی او ویلي یې دي چې روسیه او افغانستان اوږدمهاله ښې اړیکې لري او دغه اړیکي باید نورې هم پراخې شي.

نوموړي زیاته کړې چې د تاتارستان او افغانستان اقتصادي او سوداګریزي اړیکې د پراختیا په حال کې دي او اړتیا ده چې دا تعاملات لا نور هم پیاوړي شي. نوموړي د روسي شرکتونو لکه «کاماز» او د هیلیکوپټرو اړوند شرکتونو پخوانۍ تجربې مثبتې بللې او ویلي یې دي چې باید د فعالیت زمینه ورته بیا برابره شي.

د تاتارستان مشر مینیخانوف همداراز ویلي، چې د لوړو زدهکړو او علمي همکاریو پراختیا د اړیکو په پیاوړتیا کې مهم رول لري او تاتارستان چمتو دی چې په دې برخه کې ګډ کار ته دوام ورکړي.

همدارنګه نوموړي ویلي، چې خپل د نفتو د استخراج، صنعت او تخنیکي برخو پراخې تجربې به افغانانو سه شریکي کړې او تمه ده چې په نږدې راتلونکي کې افغانستان ته سفر وکړي.

دا لیدنه په داسې حال کې شوې چې ندا محمد ندیم تر دې وړاندې د کازان ښار په نړیوال اقتصادي فورم کې ګډون کړی و او د نفت، ګاز او طبي موادو له نندارتون څخه یې هم لیدنه کړې وه.

د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور وزیر شیراحمد حقاني دا خبرې نن جمعې په ورځ، د میدان وردګ ولایت په نرخ ولسوالۍ کې د یوه «جامع جومات» د پرانېستې پرمهال کړې دي.

دا په داسې حال کې ده، چې د طالبانو تر واک لاندې د ښځو او نجونو پر وړاندې لګېدلي محدودیتونه د بشري حقونو، اسلامي اصولو او ټولنیزو دودونو له مخې په یوه جنجالي بحث بدل شوي دي. زده‌کړو ته د نجونو نه لاسرسی، د کار او اقتصادي ګډون محدودېدل او د ټولنیز ژوند پر فعالیتونو بندیزونه هغه مسایل دي چې د افغانستان په ګڼو برخو کې یې د عامو خلکو پام ځانته اړولی دی.

که څه هم د طالبانو چارواکي دغه محدودیتونه له «اسلامي ارزښتونو او عرفي دودونو» سره تړلي بولي؛ خو د اسلام د دین اصلي سرچینې لکه قران او احادیث د ښځو زده‌کړو، کار او ټولنیز ګډون ته واضحه اشاره لري، چې له امله یې د دغو محدودیتونو په اړه نیوکې لا هم پر ځای پاتې دي.