احمدشاه درانی: د افغانستان کړکېچ قومي نه بلکې سیاسی دی
افغان سیاستوال احمدشاه دراني ویلي، چې په افغانستان کې روان کړکېچ قومي یا ژبنی نه، بلکې سیاسي دی او ریښه يې په بې عدالتي کې ده. نوموړي ویلي، تر څو چې د خلکو د ارادې پربنسټ حکومتولي رامنځته نه شي، ثبات او مشروعیت ته رسېدل ناممکن دي.
په متحده عربي اماراتو کې مېشت افغان سیاستوال احمد شاه دراني نن جمعه د غويي په ۲۵مه پر خپله اېکس پاڼه لیکلي، چې د دولت او وګړو ترمنځ اړیکه په ټولنیز تړون او متقابل مسوولیت پورې اړه لري. دراني د طالبانو د ادارې نوم له اخیستو پرته څرګنده کړه، هغه نظامونه چې د خلکو د ارادې له مخې نه وي جوړ شوي، پایښت نه لري.
درانی باور لري چې په افغانستان کې بدلون یقیني دی او اوسنی وضعیت دوام نه شي کولای. نوموړي تر دې وړاندې په یوه غږیز پیغام کې هم له افغانانو غوښتي وو چې د بدلون لپاره په یووالي او صداقت کار وکړي. هغه ویلي:«راځئ چې نن ورځ د بدلون پیل ووایو او د هغې لپاره په یووالي او صادقانه توګه کار وکړو». نوموړي په سیمه او نړۍ کې جدي پرمختګونو ته په اشارې سره ویلي، چې دا بدلونونه به د افغانستان پر راتلونکي مستقیمه اغېزه ولري.
د یادونې وړ ده چې د پخواني جمهوریت له پرځېدو او واک ته د طالبانو له رسېدو وړاندې، د لنډمهاله حکومت د مشرۍ لپاره د احمد شاه دراني د نوم په اړه ګڼ راپورونه خپاره شوي وو. افغان سیاستوال لا هم د بحران د حل یوازینۍ لار د یوه رښتیني ټولګډونه حکومت جوړېدل بولي.
طالبانو له واک ته رسېدو وروسته یو پراخ کمپاین پیل کړی چې د افغانستان ځوانان د طالباني تفکر پر لور جذب کړي، خو دې هڅو سره له دې چې د هېواد ستونزې نه دي اوارې کړي بلکې وضعیت یې لا نور ترینګلی کړی دی.
په تېرو دریو کلونو کې د دیني مدرسو شمېر د تېرو شلو کلونو پرتله پنځه برابره زیات شوی، چې اوس یې شمېر نږدې ۷۰۰۰ ته رسېدلی او لا هم زیاتېږي. افغانان اړ دي چې خپل اولادونه ښوونځي ته ولېږي، آن که دا ښوونځی مدرسه هم وي.
د طالبانو د پوهنې وزارت د مدرسو او دارالحفاظونو مشر عبدالرزاق صدیق رسنیو ته ویلي و: «افغانستان یوه مذهبي ټولنه ده او هر کس باید لومړنۍ او د لوړې کچې دیني زدهکړې ولري. له همدې امله موږ د دیني مدرسو وده ضروري بولو».
خو دا فکر آن د طالبانو دننه هم پراخ ملاتړ نه لري. ځینې طالب چارواکي وایي چې افغانستان یوازې طالب او ملا ته اړتیا نه لري بلکې انجینرانو او ډاکټرانو ته هم اړتیا ده. دا وضعیت نړۍ ته یو انزوا طلبه او افراطي افغانستان معرفي کوي چې نه یوازې کولتوري ستونزې لري، بلکې سیمه او نړۍ ته قوي امنیتي ګواښ هم پېښولی شي.
که څه هم افراطي فکرونه پراخېږي، خو ټکنالوژي دا وړتیا لري چې له افراطیت سره مبارزه وکړي. انټرنټ او رسنۍ هغه څه دي چې په اوسني عصر کې ورسره ځوانان په بېلابېلو ډولونو نښلول شوي دي. د شمېرو له مخې، د افغانستان ۶۷ سلنه وګړي لږ تر لږه میاشت کې یو ځل ټلوېزیون ګوري، چې دا ۱۲ میلیونه ماشومان او ۱۴ میلیونه ځوانان رانغاړي.
نجیب پیکان زیاتوي، چې تر ټولو مهمه مسئله له دې ځوانانو سره د اړیکو جوړول دي: «افغان ځوانان په دوو برخو وېشل کېدای شي. لومړی، تحصیلکرده او ناراضه ځوانان دي چې په میدان یوازې پرېښودل شوي او د بدلون ځواک یې له لاسه ورکړی. دا هغه ځوانان دي، چې که څه هم ناهیلې دي، خو د ځان ژغورلو یوازینۍ لاره د آزادې نړۍ سره همکاري ګڼي.دویم، هغه ځوانان دي چې د طالبانو په اداره کې دي؛ هغوی افراطي شوي. هر کال نیم میلیون طالبان له مدرسو فارغېږي او د افراطیت پر لور ګام اخلي.»
د حالاتو د بدلون لپاره باید له دواړو ډلو سره کار وشي. تر ټولو مهمه لاره دا ده چې د رسنیو، خبرو اترو، کنفرانسونو او مشورو له لارې د ځوانانو ترمنځ پل جوړ شي، ترڅو هغوی انتقادي فکر ته وهڅول شي او خپل بحثونه له دین او آخرت څخه ور هاخوا هم وغځوي.
دا ځوانان کار غواړي، او د کار موندلو لپاره اړیکو ته اړتیا لري. له هغو هېوادونو درس اخیستل کېدای شي، چې د ځوانانو کچه پکې لوړه ده، او دغه ځوانان د سمې لارې پر لور هڅول کېدای شي.
