کونړ کې بې ځایه شوي وګړي؛ طالبانو ۷سوه کورنیو سره د خوراکي او غیر خوراکي توکو مرسته کړې

د یادې ادارې په خبرپاڼه کې راغلي چې د کانکور ازموینې پوښتنپاڼې د ځايي چارواکو، د ازموینو ادارې د پلاوو، استادانو او داوطلبانو په حضور کې پرانیستل شوې او ازموینې په «منظم او شفاف» ډول روانې دي.

د ازموینو ادارې د معلوماتو له مخې، د کانکور د لومړي پړاو ازموینې په میدان وردګ، پروان، غزني، کنړ، بغلان، فاریاب، بادغیس، لوګر، کاپیسا، پکتیکا، هرات، سرپل، ارزګان او غور ولایتونو، او د بدخشان ولایت په پنځو حوزو کې اخیستل کېږي.

د طالبانو د ازموینو ادارې مشر، عبدالباقي حقاني، ویلي چې سږنی کانکور د «بشپړ شفافیت، نظم او معیاري اصولو» پر بنسټ ترسره کېږي او د بایومټریک او تخنیکي سیسټمونو له لارې د انساني لاسوهنې مخه نیول شوې ده.

خو دا ازموینې داسې مهال پیلېږي چې طالبانو له ۲۰۲۲ کال راهیسې نجونې له پوهنتونونو او لوړو زده‌کړو منع کړې دي او زرګونه نجونې چې پخوا به د کانکور له لارې پوهنتونونو ته بریالۍ کېدې، اوس د زده‌کړو له حقه بې‌برخې دي.

طالبانو که څه هم د کانکور د شفافیت او عادلانه بهیر ادعا کړې، خو منتقدان وایي، تر ټولو لویه «بې‌عدالتي» خپله د نجونو محرومول دي، ځکه د هېواد نیم نفوس له دې ملي ازموینې او تحصیلي راتلونکې څخه ایستل شوی دی.

بلخوا، د هرات ځايي چارواکو د کانکور بهیر د ځوانانو لپاره «برخلیک ټاکونکی» بللی، خو د نجونو د نه حضور موضوع لا هم د کورنیو او زده‌کوونکو ترمنځ د اندېښنې او نیوکو سبب ده.

د امریکا د بهرنیو چارو وزارت اړوند فارسۍ څانګې، په ایکس خواله رسنۍ په یوه پیغام کې افغانستان د هغو هېوادونو په ډله کې یاد کړی چې د «څلورمې کچې؛ سفر مه کوئ» په خبرداري کې شامل دي.

په دغه پیغام کې ایران، شمالي کوریا او روسیه هم یاد شوي، او ټینګار پکې شوی چې امریکايي وګړي باید د سفر تر مخه د خپل مقصد هېواد امنیتي وضعیت او د سفر سپارښتنې په دقت وارزوي.

د امریکا د بهرنیو چارو وزارت ویلي: «ستاسو حقونه له تاسو سره سفر نه کوي»، او خبرداری یې ورکړی چې امریکايي وګړي په یادو هېوادونو کې د نیونې، امنیتي ګواښونو او محدودو قونسلي خدمتونو له خطر سره مخ دي.

واشنګټن تر دې وړاندې هم افغانستان د امنیتي وضعیت، وسله‌والو بریدونو، اختطاف او د بهرنیو وګړو د احتمالي نیونې له امله د لوړ خطر لرونکو هېوادونو په کتار کې ساتلی و.

دغه سيالۍ، چې د «نورددویچه مایسترشافت» په نوم ترسره کېږي، د ۲۰۲۶ کال د مې په ۱۶مه نېټه به ترسره شي او مصطفی جمال به د ۶۱ کيلوګرام وزن په کتګورۍ کې د جرمني د لايپزيک ښار په مېدان کې سيالي وکړي.

دغه افغان ورزشکار تر دې وړاندې هم د جرمني د هامبورګ د غېږ نیونې سياليو او يو شمېر سيمه‌ييزو مسابقو کې ځلانده لوبې کړې او د اتلولۍ لقبونه يې ګټلي دي.

مصطفی جمال هيله لري، چې د شمالي جرمني د اتلولۍ په دغو سياليو کې د بريالۍ لوبېدنې له لارې وکولای شي لوړو او مسلکي سياليو ته د رسېدو لاره ومومي.

هغه د غېږ نیونې له هغو ځوانو او راتلونکې لرونکو څېرو څخه ګڼل کېږي، چې په وروستيو کلونو کې يې په جرمني کې په بېلابېلو سياليو کې د دې ورزش د مينه‌والو پام ځانته اړولی دی.

د طالبانو د بدني روزنې او ورزش د عمومي رياست وياند اتل مشواڼي هغه مهال رسنيو ته ويلي وو، چې دا پرېکړه د «شرعي ملاحظاتو» او د شطرنج فدراسيون د رهبرۍ د ستونزو له امله شوې ده.

هغه ويلي وو، ترڅو چې دغه شرعي ملاحظات و نه څېړل شي، په افغانستان کې به شطرنج ځنډېدلی پاتې وي.

په هغه اعلاميه کې، چې د افغانستان د شطرنج شبکې په ټولنيزو رسنيو کې خپره کړې، راغلي چې په هرات کې د طالبانو د امر بالمعروف ادارې په غوښتنه د دغې شبکې فعاليت درول شوی دی.

دې شبکې د طالبانو له بنديز وړاندې د شطرنج حضوري سيالۍ ترسره کولې، خو وروسته له هغې چې طالبانو په افغانستان کې دغه مشهوره لوبه وځنډوله، دې شبکې انلاين سيالۍ پيل کړې وې.

په انټرنېټ کې د شطرنج ګڼ انلاين سايټونه او اپليکېشنونه شته، چې د نړۍ له بېلابېلو هېوادونو څخه سلګونه زره کسان ځان ته جذبوي.

په دغو سايټونو کې د شرط لرونکو سياليو انلاين ټورنمنټونه هم ترسره کېږي.

د شطرنج نړيوال فدراسيون يا «فيده» تر دې وړاندې په افغانستان کې د شطرنج بنديز «خواشينوونکی» بللی و.

دغه فدراسيون ويلي وو، چې د المپيک له نړيوالې کمېټې، د اسيا د شطرنج فدراسيون او نورو نړيوالو ورزشي ادارو سره د يوه رغنده حل‌لارې د موندلو لپاره په اړيکه کې دی.

فيدې همداراز ټينګار کړی و، چې شطرنج يوه مهارت‌محوره او د چمتووالي پر بنسټ ولاړه لوبه ده او له بخت او تصادف سره لږ تړاو لري.

دغه بنسټ خبرداری ورکړی و، چې د شطرنج ځنډول ښايي په افغانستان کې د دې ذهني ورزش ودې ته زيان ورسوي او د افغان لوبغاړو فرصتونه محدود کړي.

شطرنج د نړۍ له تر ټولو پېژندل شويو فکري لوبو څخه ده او په ډېرو هېوادونو کې د ذهني او سيالۍ‌يز ورزش په توګه ترسره کېږي.

دغو افغانانو په یوه خپره کړې اعلامیه کې ویلي، چې دوی د مرکو، طبي معایناتو، بایومټریک او امنیتي تاییدیو په ګډون ټول اړین پړاوونه بشپړ کړي دي. د دوی په وینا، یوازې د خپلو الوتنو نېټو ته منتظر وو، خو دا بهیر د ۲۰۲۵ کال د جنورۍ میاشتې په شلمه نېټه ودرول شو او تر اوسه پورې په ټپه ولاړ دی.

اعتراض کوونکو خبرداری ورکړی، چې د امریکا د متحدینو په توګه پېژندل شوي افغانان هره ورځ په پاکستان کې نیول کېږي او شړل کېږي. دوی زیاته کړې چې حتی هغه کسان هم د پاکستاني پولیسو له خوا نیول کېږي چې د امریکا د سفارت امنیتي لیکونه ورسره دي. د معلوماتو له مخې، ځینې کورنۍ لا دمخه شړل شوې او یو شمېر کسان بې له کوم خبره ورک شوي دي.

دغو کسانو ټینګار کړی، چې که افغانستان ته ستانه کړای شي، نو ژوند به یې له جدي ګواښ سره مخ شي، ځکه چې دوی د امریکایانو ترڅنګ ګډ کار کړی دی. دوی د امریکا له حکومت څخه د عاجل اقدام غوښتنه کړې او ویلي یې دي: «موږ په ښه نیت د امریکا ترڅنګ ودرېدو، اوس په درنښت له امریکا غواړو چې د خپلو متحدینو ترڅنګ ودرېږي.»

دا په داسې حال کې ده، چې له پاکستان څخه د افغان کډوالو د نیولو او شړلو لړۍ لا هم دوام لري.