سارا اډمز: افغانستان کې روزل شوي له سلو ډېر ځانمرګي بریدګر امریکا ته داخل شوي

ټرمپ له نیویارک پوسټ سره په یوې لنډې مرکه کې ویلي، د ایران د وروستي ځواب تر ترلاسه کولو وروسته به د تهران غوښتنو ته هېڅ ډول نرمښت ونه ښيي. هغه وویل: «هیڅ ډول امتیاز نه منم.»

نوموړي زیاته کړه: «زه تاسو ته ویلی شم چې هغوی تر بل هر وخت ډېر غواړي یوې هوکړې ته ورسېږي، ځکه پوهېږي چې ډېر ژر به څه پېښ شي.»

ټرمپ د هغې پوښتنې په ځواب کې چې ګواکې ایران د ۲۰کلونو لپاره د یورانیمو د غني‌کولو د درولو لپاره چمتووالی ښودلی، وویل: «دا مهال هېڅ څه نه منم.»

هغه د موضوع د جزییاتو له شریکولو ډډه وکړه او ویې ویل: «په رښتیا اوس د دې په اړه خبرې نه شم کولای، ډېر څه روان دي.»

ټرمپ همداراز ټینګار وکړ چې له تهران څخه «نه غوسه او نه هم خپه» دی، خو زیاته یې کړه چې د ایران حکومت ښه پوهېږي چې امریکا لا هم د لا ډېر فشار او زیان رسولو وړتیا لري.

د ټرمپ وروستۍ څرګندونې داسې مهال مطرح کېږي چې د واشنګټن او تهران ترمنځ د اړیکو او احتمالي مذاکراتو په اړه بحثونه لا هم د نړیوالو پام ځانته اړولی دی.

پخواني وزیر عبدالباري جهاني په خپلو تازه څرګندونو کې پر دیني عالمانو سختې نیوکې کړي او ویلي یې دي چې د اسلامي ټولنو د ستونزو او زوال تر شا د ملايانو رول موجود دی.

نوموړي له یوه پوډکاسټ (صوفي پوډکاسټ) سره په خبرو کې ویلي: «د اسلام د زوال یو له اساسي عواملو څخه ملايان دي. که ورسره کښېنم، زه سند لرم، کتاب وایي، تاریخ وایي او مذهب وایي چې دوی ناکاره دي، دوی د زوال عامل دي، دوی د اختلاف عامل دي او همدوی دي چې دا ستونزې یې رامنځته کړې دي.»

جهاني، چې له کلونو راهیسې د ادبیاتو، سیاست او ټولنیزو مسایلو په اړه څرګندونې کوي، په دې خبرو کې د دیني قشر پر رول نیوکه کړې، خو د خپلو ادعاوو لپاره یې نور تفصیلي دلایل نه دي وړاندې کړي.

د هغه څرګندونې داسې مهال مطرح کېږي چې په افغانستان کې د ملایانو او سیاسي جریانونو د رول په اړه بحثونه لا هم د ټولنیزو او سیاسي کړکېچونو له مهمو موضوعاتو ګڼل کېږي.

دغه بنسټ د دوشنبې په ورځ، د غويي ۲۸مه، ویلي چې راپور یې د افغانستان په ۱۴ولایتونو کې د ښځو او نارینه‌وو د سلګونو روایتونو او مستندو معلوماتو پر بنسټ چمتو کړی او د طالبانو له واکمنېدو وروسته د هغوی د پالیسیو اغېزې په کې ارزول شوې دي.

د راپور له مخې، د ښځو د حقونو محدودولو، په ځانګړي ډول د زده‌کړو په برخه کې د طالبانو تګلارې، په ټولنه کې د افراطي فضا د رامنځته کېدو له مهمو لاملونو څخه ګڼل شوي دي.

راپور څرګندوي چې د نجونو له منځنیو او لوړو زده‌کړو محرومېدل او له بلې خوا د دیني مدرسو پراختیا، د افراط‌ګرۍ د زیاتېدو په اړه اندېښنې زیاتې کړې دي.

د دغه بنسټ په وینا، په وروستیو کلونو کې په افغانستان کې د دیني مدرسو شمېر د پام وړ زیات شوی او په ځینو سیمو کې یې شمېر د رسمي ښوونځیو له شمېرههم اوښتی دی.

فراګیر بنسټ خبرداری ورکړی، چې د وېرې فضا، ټولنیز محدودیتونه، خپل‌سري نیونې او اقتصادي فشارونه په ځانګړي ډول د ښځو ترمنځ د ناامنۍ احساس زیات کړی دی.

راپور همداراز ټینګار کوي چې د ملاتړو بنسټونو نشتوالی او د محدودیتونو دوام ښايي په افغانستان کې د تاوتریخوالي او افراط‌ګرۍ د لا پراختیا لامل شي.

په متحده عربي اماراتو کې د طالبانو سفارت ویلي، د دغه سفارت مشر مولوي بدرالدین حقاني په ابوظبۍ کې د قزاقستان له سفیر راوان جومابیک سره د قزاقستان سفارت په مقر کې لیدنه کړې ده.

د طالبانو سفارت د خپرې کړې خبرپاڼې له مخې، په دې کتنه کې د افغانستان او قزاقستان ترمنځ د سیاسي، اقتصادي او سیمه‌ییزو اړیکو د پراخېدو، د افغانستان د ثبات او هوساینې او همداراز د متقابل احترام پر بنسټ د همکاریو پر پراختیا خبرې شوې دي.

د خبرپاڼې له مخې، د قزاقستان سفیر د افغانستان په اقتصادي، سوداګریزو او ښوونیزو برخو کې د همکاریو د پراخېدو هیله څرګنده کړې ده.

خبرپاڼه کې راغلي، بدرالدین حقاني د قزاقستان له «مثبت دریځ» او بشري مرستو مننه کړې او ویلي یې دي چې طالبان سیمه‌ییز ثبات، اقتصادي پراختیا او اغېزمنو ګډو همکاریو ته جدي پاملرنه لري.

قزاقستان په وروستیو کلونو کې له افغانستان سره خپلې اقتصادي او سوداګریزې اړیکې پراخې کړې دي او د سیمې د هېوادونو له ډلې شمېرل کېږي چې له طالبانو سره د تعامل د پراخولو هڅې کوي.

د طالبانو تر واک لاندې ارګ نن دوشنبه، د غويي پر ۲۹مه په اېکس کې د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، چې په یاده لیدنه کې چینایي پانګه‌وال وانګ بن چاینګ ویلي چې دوی د لوړپوړو ودانیو د جوړولو، لویو لارو، د کانونو د استخراج، د تېلو د تصفیې او د برېښنا بندونو په برخو کې کافي تجربه او پرمختللې ټکنالوژي لري او غواړي د پانګونې له لارې دغه ټکنالوژي افغانستان ته انتقال کړي.

دغه چینايي پانګوال زیاته کړې، چې دوی به له اسیايي هېوادونو سره د افغانستان د صادراتو او سوداګریزو اسانتیاوو د زیاتولو په موخه، په ځانګړې توګه د لویو لارو په برخه کې اساسي پانګونه وکړي.
په ورته مهال د طالبانو د ریاست‌الوزرا د دفتر رییس ویلي، چې دوی د کانونو ترڅنګ د سالنګ تونل او واخان دهلېز د بیارغونې او جوړولو لپاره کورنیو او بهرنیو پانګوالو ته بشپړه زمینه برابره کړې ده. نوموړي زیاته کړې، چې چینايي پانګه‌وال د خپلو شخصي ګټو ترڅنګ باید د افغانستان ګټو او د دوی اصولو ته هم پام وکړي او خپلو چارو ته په بشپړ معیاري توګه اوږه ورکړي.

دا څرګندونې او لیدنې په داسې حال کې کېږي، چې له دې وړاندې هم ګڼ شمېر بهرنیو پانګه‌والو په بېلابېلو برخو کې د پانګه‌ونې ورته ژمنې کړې وې، خو وروسته دغه ژمنې یوازې د وینا او کاغذ تر حده پاتې شوې دي.