عبدالباري جهاني: تاریخ او کتابونه وايي چې ملایان ګنهکاره او د زوال عاملین دي
د تېر جمهوري نظام پر مهال د اطلاعاتو او کلتور وزیر عبدالباري جهاني ویلي، چې د اسلام د زوال او د اسلامي ټولنو د اختلافونو له مهمو عواملو څخه «ملايان» دي، او ادعا یې کړې چې تاریخ، مذهب او دیني متون هم د دوی پر «ناکاره رول» شاهدي ورکوي.
پخواني وزیر عبدالباري جهاني په خپلو تازه څرګندونو کې پر دیني عالمانو سختې نیوکې کړي او ویلي یې دي چې د اسلامي ټولنو د ستونزو او زوال تر شا د ملايانو رول موجود دی.
نوموړي له یوه پوډکاسټ (صوفي پوډکاسټ) سره په خبرو کې ویلي: «د اسلام د زوال یو له اساسي عواملو څخه ملايان دي. که ورسره کښېنم، زه سند لرم، کتاب وایي، تاریخ وایي او مذهب وایي چې دوی ناکاره دي، دوی د زوال عامل دي، دوی د اختلاف عامل دي او همدوی دي چې دا ستونزې یې رامنځته کړې دي.»
جهاني، چې له کلونو راهیسې د ادبیاتو، سیاست او ټولنیزو مسایلو په اړه څرګندونې کوي، په دې خبرو کې د دیني قشر پر رول نیوکه کړې، خو د خپلو ادعاوو لپاره یې نور تفصیلي دلایل نه دي وړاندې کړي.
د هغه څرګندونې داسې مهال مطرح کېږي چې په افغانستان کې د ملایانو او سیاسي جریانونو د رول په اړه بحثونه لا هم د ټولنیزو او سیاسي کړکېچونو له مهمو موضوعاتو ګڼل کېږي.
طالبانو له واک ته رسېدو وروسته یو پراخ کمپاین پیل کړی چې د افغانستان ځوانان د طالباني تفکر پر لور جذب کړي، خو دې هڅو سره له دې چې د هېواد ستونزې نه دي اوارې کړي بلکې وضعیت یې لا نور ترینګلی کړی دی.
په تېرو دریو کلونو کې د دیني مدرسو شمېر د تېرو شلو کلونو پرتله پنځه برابره زیات شوی، چې اوس یې شمېر نږدې ۷۰۰۰ ته رسېدلی او لا هم زیاتېږي. افغانان اړ دي چې خپل اولادونه ښوونځي ته ولېږي، آن که دا ښوونځی مدرسه هم وي.
د طالبانو د پوهنې وزارت د مدرسو او دارالحفاظونو مشر عبدالرزاق صدیق رسنیو ته ویلي و: «افغانستان یوه مذهبي ټولنه ده او هر کس باید لومړنۍ او د لوړې کچې دیني زدهکړې ولري. له همدې امله موږ د دیني مدرسو وده ضروري بولو».
خو دا فکر آن د طالبانو دننه هم پراخ ملاتړ نه لري. ځینې طالب چارواکي وایي چې افغانستان یوازې طالب او ملا ته اړتیا نه لري بلکې انجینرانو او ډاکټرانو ته هم اړتیا ده. دا وضعیت نړۍ ته یو انزوا طلبه او افراطي افغانستان معرفي کوي چې نه یوازې کولتوري ستونزې لري، بلکې سیمه او نړۍ ته قوي امنیتي ګواښ هم پېښولی شي.
که څه هم افراطي فکرونه پراخېږي، خو ټکنالوژي دا وړتیا لري چې له افراطیت سره مبارزه وکړي. انټرنټ او رسنۍ هغه څه دي چې په اوسني عصر کې ورسره ځوانان په بېلابېلو ډولونو نښلول شوي دي. د شمېرو له مخې، د افغانستان ۶۷ سلنه وګړي لږ تر لږه میاشت کې یو ځل ټلوېزیون ګوري، چې دا ۱۲ میلیونه ماشومان او ۱۴ میلیونه ځوانان رانغاړي.
نجیب پیکان زیاتوي، چې تر ټولو مهمه مسئله له دې ځوانانو سره د اړیکو جوړول دي: «افغان ځوانان په دوو برخو وېشل کېدای شي. لومړی، تحصیلکرده او ناراضه ځوانان دي چې په میدان یوازې پرېښودل شوي او د بدلون ځواک یې له لاسه ورکړی. دا هغه ځوانان دي، چې که څه هم ناهیلې دي، خو د ځان ژغورلو یوازینۍ لاره د آزادې نړۍ سره همکاري ګڼي.دویم، هغه ځوانان دي چې د طالبانو په اداره کې دي؛ هغوی افراطي شوي. هر کال نیم میلیون طالبان له مدرسو فارغېږي او د افراطیت پر لور ګام اخلي.»
د حالاتو د بدلون لپاره باید له دواړو ډلو سره کار وشي. تر ټولو مهمه لاره دا ده چې د رسنیو، خبرو اترو، کنفرانسونو او مشورو له لارې د ځوانانو ترمنځ پل جوړ شي، ترڅو هغوی انتقادي فکر ته وهڅول شي او خپل بحثونه له دین او آخرت څخه ور هاخوا هم وغځوي.
دا ځوانان کار غواړي، او د کار موندلو لپاره اړیکو ته اړتیا لري. له هغو هېوادونو درس اخیستل کېدای شي، چې د ځوانانو کچه پکې لوړه ده، او دغه ځوانان د سمې لارې پر لور هڅول کېدای شي.
