د بښنې نړۍوال سازمان د ۲۰۲۵کال د اعدامونو د حکمونو او عملي کېدو په اړه په خپل کلني راپور کې چې د دوشنبې په ورځ (د غویي په ۲۸مه) خپور شو ویلي، لږترلږه ۲زره او ۷۰۷ کسان د نړۍ په ۱۷ هېوادونو کې اعدام شوي؛ دغه شمېر د ۱۹۸۱ کال راهیسې چې د بښنې نړۍوال سازمان ثبت کړی، بېساری بلل شوی دی.
د بښنې نړۍوال سازمان ویلي، چې طالبانو په ۲۰۲۵کال کې ۶ کسان اعدام کړي دي. د دغه سازمان په وینا؛ ټول اعدامونه د کال په اوږدو کې په عام محضر کې ترسره شوي دي. یو کس ته د «کفر» په تور د مرګ سزا هم صادره شوې ده.
یاد سازمان همداراز ویلي، چې ایراني چارواکو په ۲۰۲۵کال کې لږترلږه ۲زره او ۱۵۹ کسان اعدام کړي؛ دغه شمېر د ۲۰۲۴کال پرتله دوه برابره زیاتوالی ښیي او په نړۍ کې د اعدامونو د زیاتوالي تر ټولو لویه برخه جوړوي.
په دغه راپور کې دا هم ویل شوي، چې سعودي عربستان د خپلو اعدامونو شمېر لږترلږه ۳۵۶ قضیو ته رسولی او د نشهيي توکو اړوند جرمونو پر وړاندې یې په پراخه توګه د اعدام له سزا څخه کار اخیستی دی.
په تېر زېږدیز کال کې په کوېټ کې د اعدامونو شمېر له ۶ څخه ۱۷ ته، په مصر کې له ۱۳ څخه ۲۳ ته، په سنګاپور کې له ۹ څخه ۱۷ او په متحده ایالاتو کې له ۲۵ څخه ۴۷ قضیو ته لوړ شوی دی.
په ټوله کې په نړۍ کې د ثبت شویو اعدامونو شمېر د تېرکال پرتله ۷۸ سلنه زیاتوالی ښيي. په ۲۰۲۴کال کې لږترلږه ۱۵۱۸ د اعدام قضیې ثبت شوې وې. په دغه شمېرو کې هغه زرګونه اعدامونه شامل نهدي، چې د بښنې نړۍوال سازمان په باور لاهم په چین کې ترسره کېږي.
د نشهيي توکو اړوند اعدامونه
د بښنې نړۍوال سازمان ویلي، چې د «نشهيي توکو پر وړاندې مبارزې» سخت سیاستونه د اعدامونو د زیاتوالي یو مهم لامل دی. د دغه راپور له مخې؛ په ۲۰۲۵کال کې د ثبت شویو اعدامونو نږدې نیمايي چې شمېر یې ۱۲۵۷ قضیو ته رسېږي، د نشهيي توکو اړوند جرمونو له امله ترسره شوي دي؛ چې پهکې ایران، چین، سنګاپور، سعودي عربستان او کوېټ شامل دي.
له دغه هېوادونو څخه ایران د نشهيي توکو اړوند ۹۹۸ اعدامونو په ترسره کولو سره تر ټولو لوړه ونډه لرلې ده. طالبان د نشهيي توکو د قاچاق لپاره د اعدام سزا نه عملي کوي.
د بښنې نړۍوال سازمان عمومي منشي اګنس کالامار وویل: «د حکومتونو یو شرموونکی اقلیت د مرګ له سزا څخه د وېرې د خپرولو، د مخالفانو د ځپلو او د ټولنې د محرومو ډلو د سزا لپاره کار اخلي».
هغې زیاته کړه: «له چین، ایران، شمالي کوریا او سعودي عربستان څخه نیولې تر یمن، کوېټ، سنګاپور او امریکا پورې دغه هېوادونه د اعدام له سزا څخه د وېرې د رامنځته کولو او د حکومت د ځواک د ښودلو لپاره استفاده کوي».
هغه هېوادونه چې اعدام عملي کوي لاهم په لږ شمېر کې دي
د بښنې نړۍوال سازمان ټینګار کړی، سره له دې چې د اعدامونو شمېر زیات شوی؛ خو هغه هېوادونه چې دغه سزا عملي کوي لاهم په اقلیت کې دي. امریکا، ایران، چین، سومالیا، عراق، سعودي عربستان، شمالي کوریا، مصر، ویتنام او یمن له پرلهپسې پنځو کلونو راهیسې د هغو هېوادونو په ډله کې دي چې لاهم اعدامونه ترسره کوي.
په ورته وخت کې دغه سازمان ویلي، چې د اعدام د سزا د لغوه کولو نړۍوال بهیر دوام لري. کله چې د بښنې نړۍوال سازمان په ۱۹۷۷کال کې د اعدام پر وړاندي خپل فعالیت پیل کړ، یوازې ۱۶ هېوادونو دغه سزا لغوه کړې؛ خو اوس دغه شمېر ۱۱۳ هېوادونو ته رسېدلی دی.
د راپور له مخې؛ ویتنام د اتو جرمونو لپاره د اعدام سزا لغوه کړې ده، چې پهکې د نشهيي توکو لېږد، بډې اخیستنې او اختلاس شامل دي. همداراز ګامبیا د قتل، خیانت او د حکومت پر وړاندې د ځینو جرمونو لپاره د اعدام سزا ختمه کړې ده.
د بنښنې نړۍوال سازمان همدارنګه په قرغزستان، لبنان او نایجیریا کې د هغو هڅو خبر ورکړی، چې موخه یې د اعدام سزا د بېرته راګرځېدو یا پراختیا مخنیوی دی.
د طالبانو د واکمنۍ پرمهال په افغانستان کې اعدامونه
د طالبانو لهخوا د خپرو شویو راپورونو له مخې؛ یادې ډلې په افغانستان کې د خپلې بیا واکمنۍ په نږدې پنځو کلونو کې لږترلږه ۱۲ کسان په فراه، لغمان، غزني، جوزجان، بادغیس، نیمروز او خوست ولایتونو کې د سلګونه کسانو په حضور کې اعدام کړي دي.
د ۱۹۹۰مې لسیزې په وروستیو کې د طالبانو د پخوانۍ واکمنۍ پرمهال هم علني اعدامونه او سنګسار د هغوی د حکومت له مهمو نښو څخه شمېرل کېدل. طالب چارواکي اعدام ته د «قصاص» نوم ورکوي او وایي، چې د «قصاص عملي کول» د اسلامي شریعت پر بنسټ ترسره کېږي. هغوی د یادې سزا عملي کول په افغانستان کې د «درنو جرمونو او وژنو د مخنیوي» لپاره اړین بولي.
