د کانګو ناروغۍ ګواښ؛ د روغتیا نړیوال سازمان افغانانو ته د احتیاطي تدابیرو سپارښتنه کړې

هغه د سې‌شنبې په ورځ د بدخشان د شکي ولسوالۍ په یوه جومات کې د سیمې اوسېدونکو ته په خبرو کې وویل، هغه کسان چې په ناقانونه استخراج، د کانونو په غصب یا د دولتي شتمنیو په ناوړه استفادې کې لاس لري، له جدي قانوني پایلو او سختو سزاوو سره به مخامخ شي.

نوموړي دا هم منلې چې په بېلابېلو ولسوالیو کې یو شمېر وسله‌والو او غیرمسوولو کسانو د کانونو پر چارو نفوذ کړی او ځینې کانونه یې تر خپل کنټرول لاندې راوستي دي. د هغه په وینا، دا وضعیت نور د زغم وړ نه دی.

نوموړی داڅرګندونې داسې مهال کوي چې په وروستیو میاشتو کې په بدخشان کې د کانونو د استخراج پر سر د سیمه‌ییزو خلکو او طالبانو ترمنځ اختلافات او ترینګلتیاوې زیاتې شوې دي.

له دغو لانجو وروسته د بدخشان د کانونو پخوانی طالب رییس له دندې ګوښه او عبدالمتین رحیمزی د نوي رییس په توګه وټاکل شو. سیمه‌ییزې سرچینې وایي، د دغه بدلون تر شا د کانونو د مدیریت او کنټرول پر سر اختلافات هم موجود وو.

راپورونه ښيي چې د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته په بدخشان کې د کانونو استخراج په بې‌ساري ډول پراخ شوی او زرګونه کسان په کان‌کیندنه بوخت دي. د سرچینو په وینا، د دغو فعالیتونو یوه برخه د زورواکو او د طالبانو اړوندو کسانو تر نفوذ لاندې ترسره کېږي.

په همدې حال کې، د کانونو د کنټرول او استخراج پر سر د طالبانو د بېلابېلو ډلو ترمنځ د اختلاف او شخړو راپورونه هم وخت ناوخت خپرېږي.

د طالبانو د اقتصادي معاونیت د خبرپاڼې له مخې، عبدالغني برادر د افغانستان په اقتصادي ثبات او بیارغونه کې د خصوصي سکټور ګډ کار مهم بللی دی. هغه پر ټولو پانګوالو غږ کړی چې د نورو برخو ترڅنګ په ساختماني سکټور کې هم پانګونه وکړي او ډاډ یې ورکړی چې د طالبانو حکومت به یې پوره ملاتړ وکړي.

برادر زیاته کړې چې اوسمهال په بېلابېلو سکټورونو کې د لویو پروژو ترڅنګ د ښاري پراختیا لپاره هم د ماسټر پلانونو پر تطبیق کار روان دی.

د ریاست‌الوزراء اقتصادي مرستیال زیاته کړه چې په هېواد کې د قوش‌تېپې کانال، صنعتي فابریکو، لويو لارو او برېښنا تولید په څېر پروژې روانې دي او د ښاري پراختیا ماسټرپلانونه هم د نهایي کېدو او تطبیق پړاوونو ته رسېدلي دي. نوموړي وویل حکومت به د پانګونې خنډونه لرې کوي او د پروژو عملي کېدو ته به اسانتیاوې رامنځته کوي.

د طالبانو د ریاست الوزرا اقتصادي معاونیت خبرپاڼه کې همدا راز راغلي چې د ملا برادر د سفر پر مهال په بلخ ولایت کې د لاجورد په نوم د یوه استوګنیز کمپلیکس د جوړېدو چارې هم پیل شوې، چې د خصوصي سکټور له لوري پکې ۱۵۰ میلیونه امریکایي ډالره پانګونه کېږي.

د معلوماتو له مخې، دا کمپلیکس پر ۲۱ جریبه ځمکه جوړېږي چې شاوخوا ۱۴۴۸ عصري اپارتمانونه به ولري. د طالبانو چارواکي وایي چې د دې پروژې په پلي کېدو سره به شاوخوا ۷ زره کسانو ته د کار زمینه برابره شي او د سوداګریزو او روغتیایي برخو ترڅنګ به ټولې اړینې ښاري اسانتیاوې ولري.

دغه طالب چارواکي وویل، که چېرې په هېواد کې دننه د دغو خامو موادو د پروسس لپاره کار وشي، نو افغانستان به ډېر ژر د درملو په برخه کې په ځان بسیا شي. د هغه په خبره، اوسمهال د درملو په تولید کې د کورنیو سرچینو کارولو ته جدي اړتیا ده.

زاهد زیاته کړه، چې د درملو د صنعت په برخه کې پانګونې ته اوس تر بل هر وخت زیاته زمینه برابره شوې ده. هغه له کورنیو او بهرنیو پانګوالو وغوښتل چې په دې برخه کې خپله پانګونه ډېره کړي.

د ابو علي سینا بلخي دویم نړیوال نندارتون چې څلور ورځې به دوام وکړي، د درملو د تولیداتو او روغتیایي خدمتونو د ښودلو په موخه پرانیستل شوی دی. په دې نندارتون کې ګڼ شمېر کورنیو شرکتونو خپل طبي محصولات نندارې ته ایښي دي.

له بلې خوا د طالبانو د ریاست‌الوزرا اقتصادي مرستیال عبدالغني برادر هم ویلي، چې په وروستیو میاشتو کې د درملو د وارداتو کمېدل په افغانستان کې د درمل جوړولو د برخې د چټکې ودې لامل شوي دي.

د هغه په وینا، په تېرو اتو میاشتو کې د درملو تولید له ۲۵ څخه ۳۸ سلنې ته لوړ شوی دی. برادر د کورنیو تولیداتو ملاتړ د اقتصادي فشارونو پر وړاندې تر ټولو اغېزمنه لاره بللې ده.

طالبانو د درملو واردوونکو افغان شرکتونو ته نږدې شپږ میاشتې وړاندې سپارښتنه وکړه چې له پاکستان څخه هر ډول صادرات بند کړي او د درملو د پیر لپاره نورو بدیولو لارو ته مخه کړي.

شهباز شریف د بلوچستان ایالت په کویټه ښار کې په یوه پوځي پوهنتون کې د وینا پر مهال وویل، پاکستان به د هغو وسله‌والو ډلو پر ضد خپل عملیات روان وساتي چې د ده په وینا په افغانستان کې فعالیت کوي او د پاکستان امنیت ته ګواښ جوړوي.

هغه ادعا وکړه، چې دا عملیات د پاکستان د خلکو د ژوند او شتمنیو د ساتنې، د ترهګرو ډلو پر ضد د مبارزې او د هغوی د پټنځایونو د له منځه وړلو په موخه ترسره کېږي.

شهباز شریف د پاکستان د وسله‌والو ځواکونو د «مسلکي وړتیا، عملیاتي چمتووالي او قربانیو» ستاینه وکړه او ویې ویل چې پوځ د دغه هېواد د ملي حاکمیت، سولې او ثبات په ساتنه کې اساسي رول لري.

د پاکستان حکومت تل پر طالبانو تور پورې کوي چې د پاکستان ضد وسله‌والې ډلې د افغانستان له خاورې فعالیت کوي او بریدونه تنظیموي، خو طالبانو په بیا ځلې دغه تورونه رد کړي او ټینګار یې کړی چې دوی به هیچاته اجازه نه ورکوي چې د افغانستان خاوره د نورو هېوادونو پر ضد وکاروي.

د پاکستان او طالبانو ترمنځ اړیکې په وروستیو میاشتو کې د بې‌ساري امنیتي او سیاسي فشارونو شاهدې دي. که څه هم دواړو لورو څو ځله د اوربند او خبرو هڅې کړې، خو د راپورونو له مخې تر اوسه دغو هڅو د اړیکو په ښه کېدو کې د پام وړ پایله نه ده لرلې.

همداراز، د پاکستان او طالب استازو ترمنځ په قطر، ترکیه، سعودي عربستان او چین کې څو پړاوه خبرې هم ترسره شوې، خو کومه څرګنده هوکړه ترې نه ده ترلاسه شوې.

شنونکي باور لري چې د روانو اختلافاتو دوام کولی شي د سیمې پر امنیتي وضعیت نور اغېز هم وکړي او د دواړو لورو ترمنځ د باور فضا لا نوره هم کمزورې کړي.

د دغه سازمان د تازه راپور له مخې، دا مهال په افغانستان کې له ۱۳،۸میلیونو زیات کسان د خوړو له سختې ناامنۍ سره مخ دي او د ژوند د لومړنیو اړتیاوو پوره کول ورته ورځ تر بلې ستونزمن کېږي.

راپور زیاتوي، چې نږدې پنځه میلیونه ماشومان او امیندوارې او شیدې ورکوونکې ښځې په خوارځواکۍ اخته دي او مناسبو خوړو ته د هغوی لاسرسی په پرله‌پسې ډول کمېږي.

د خوړو نړیوال پروګرام په وینا، د نړیوالو مرستو کمېدل، اقتصادي ستونزې او د لارو بندېدل هغه لاملونه دي چې ګڼې کورنۍ یې له ان لومړنیو خوراکي توکو هم بې‌برخې کړې دي.

دغه سازمان مخکې هم ویلي وو چې په افغانستان کې د خپلو مرستندویه او ژغورونکو پروګرامونو د دوام لپاره په راتلونکو شپږو میاشتو کې ۳۵۰میلیونه ډالرو بېړنیو مرستو ته اړتیا لري.

د خوړو نړیوال پروګرام ټینګار کړی چې که د بودجې تشه ژر ډکه نه شي، په افغانستان کې به د بشري مرستو بهیر له لا ډېرو خنډونو سره مخ شي او د میلیونونو زیان‌منو خلکو وضعیت به نور هم خراب شي.