متقي یوځل بیا په ملګرو ملتونو کې د طالبانو د استازي پر موجودیت ټینګار کړی

په کابل کې د چین سفیر ژاو شېنګ نن سې شنبه، د غويي پر ۳مه په اېکس کې لیکلي، چې د افغانستان د سوداګرۍ او پانګونې خونې له مشر سره یې کتلي دي.

نوموړي ویلي چې په دې لیدنه کې د دواړو هېوادونو ترمنځ د سوداګریزو او اقتصادي همکاریو پر پیاوړتیا خبرې شوې دي.

د چین سفیر په خپله ایکس پاڼه کې لیکلي، چې د افغانستان د سوداګرۍ او پانګونې خونې له مشر سره لیدنه ورته د خوښۍ ځای و. هغه د دې لیدنې پر مهال د شویو بحثونو هرکلی کړی دی.

د ژاو شېنګ د معلوماتو له مخې، په دې کتنه کې د افغانستان او چین ترمنځ د سوداګرۍ پر پراختیا او اقتصادي همکارۍ تمرکز شوی دی. هغه دا خبرې اترې د دواړو لورو لپاره ګټورې بللې دي.

په کابل کې د چین استازي د دې لیدنې په اړه نور تفصیلات نه دي ورکړي، خو ټینګار یې کړی چې د کابل او بیجنګ ترمنځ اقتصادي او سوداګریز بحثونه ګټور وو.

د کارپوهانو په سپارښتنه، که له داسې کس سره مخ شئ چې د خپګان یا د ژوند پای ته رسولو خبرې کوي، باید هغه وهڅول شي څو له یو باوري متخصص ډاکټر، اړوندو بنسټونو یا باور وړ کس سره خپلې اندېښنې شریکې کړي.

که څوک د ځان وژنې فکر لري، په افغانستان کې دې له ۱۱۹ شمېرې سره اړیکه ونیسي.

په اسلام کې ځان وژنه حرامه ده او طالبانو ویلي، چې ملاامامان باید د ځانوژونکو جنازې ونه کړي.

د شاهدانو په وینا، دغه پېښه د سې‌شنبې په ورځ د ثور په ۲۹مه د کابل ښار د لسمې ناحیې اړوند د اریا ښارګوټي درېیم فاز ته نږدې شوې ده.

عیني شاهدان وایي، دغه سړي له بې‌کارۍ شکایت درلود او ټینګار یې کاوه چې د بې‌وزلۍ، بې‌کارۍ او «د کورنۍ پر وړاندې د شرم» له امله سخت کړېدلی دی.

شاهدانو زیاته کړې، نوموړي له دغه اقدام وړاندې چیغې وهلې چې نور کور ته د ستنېدو توان نه لري.

د سرچینو د معلوماتو له مخې، خلکو اور مړ کړی او دغه کس یې ژغورلی دی.

ځايي سرچینې وایي، د نوموړي بدن سخت سوځېدلی و او د خلکو له اړیکې وروسته د شیخ زاهد روغتون امبولانس هغه روغتون ته لېږدولی دی. د دغه کس د هویت او روغتیايي وضعیت په اړه کره معلومات نه دي خپاره شوي.

هغه انځورونه چې رسنیو ته رسېدلي، یو سوځېدلی کس ښيي چې خلک یې شاوخوا راټول شوي او د اوبو ډبې یې په لاس کې دي.

د پلان له مخې، تمه کیږي چې شاوخوا ۱.۷ میلیونه له ایران نه او ۱.۱ میلیونه له پاکستان څخه د ۲۰۲۶ کال له اپریل څخه تر دسمبر میاشتې پورې افغانستان ته ستانه شي.

د ۲۰۲۳ کال له سپتمبر راهیسې، نږدې ۵.۹ میلیونه افغانان هیواد ته راستانه شوي دي. ملګري ملتونه وايي چې د پراخې راستنیدو له امله د افغانستان په اقتصادي او ټولنیزو جوړښتونو بې ساري فشار راغلی دی.

د دوی په وینا، د راستنیدونکو له نیمایي څخه ډیر یې ښځې او ماشومان دي، چې ډیری یې له افغانستان څخه بهر لوی شوي.

ملګري ملتونه وايي چې په لومړي پړاو کې د سرحدي لارو په اوږدو کې د بېړنیو مرستو چمتو کولو لپاره شاوخوا ۱۰۰.۷ میلیون ډالر ځانګړي شوي دي او دا فنډ د روغتیا خدماتو، تغذیې، ټولنیز ملاتړ، اوبو او حفظ الصحې او نغدي مرستې په ګډون د مرستې لپاره دی.

په دوهم پړاو کې د ۳۵ لومړیتوب لرونکو برخو کې د راستنیدونکو د بیا ځای پر ځای کیدو لپاره له ۴۲۸ ملیون ډالرو څخه زیاتې مرستې ځانګړي شوي دي.

په دې کې د دندو رامینځته کول، د زده کړې او روغتیا په څېر اساسي خدماتو ته لاسرسی، د کورونو چمتو کول او په کوربه ټولنو کې د ادغام پیاوړتیا شامل دي.

په همدې حال کې څارونکو ادارو خبرداری ورکړی چې د تمویل نشتوالی کولی شي د پروژې پلي کول په جدي توګه وننګوي.

یو شمېر کابل مېشتو کسانو افغانستان انټرنشنل ته ویلي چې دوی شاوخوا لس میاشتې مخکې له ایران څخه افغانستان ته ستانه شوي، خو اوس په کابل او ولایتونو کې د ایران د ویزو د ترلاسه کولو لپاره له سختو ستونزو سره مخ دي.

د دوی په وینا، په تور بازار کې د ایران ویزې له ۱۰۰۰ډالرو څخه تر ۱۴۰۰ او حتا ۱۶۰۰ ډالرو پورې پلورل کېږي.

ځینې کسان ادعا کوي چې د درې کلن اقامت لپاره تر ۱۶۵۰ډالرو پورې ډالر اخیستل کېږي، خو د هغوی په وینا، کله چې ایران ته ورسېږي، هلته یوازې د یوې میاشتې لپاره تمدید ورکول کېږي او وروسته بیا په همغو درې کلنو اسنادو شړل کیږي.

د خلکو په وینا، تر ټولو لویه پوښتنه دا ده چې که رسمي کونسلي ادارې ویزې ورکوي، نو ولې دغه بهیر شفاف او مستقیم نه دی او ولې اړ کسان مجبوریږي چې له منځګړو او تور بازار څخه ویزې وپېري.

تر اوسه د ایران کونسلي چارواکو د دې ادعاوو په اړه رسمي غبرګون نه دی ښودلی، خو له دې وړاندې د پاکستان د ویزو په تړاو هم ورته شکایتونه شوي دي.

په دې لیدنه کې د طالبانو دهنر او فرهنګ مرستیال د افغانستان د تاریخي او فرهنګي ارزښتونو په اړه ویلي چې د هېواد فرهنګي میراثونه له اسلامي نړۍ سره ګډ تاریخي او دیني مشترکات لري او د هغو ساتنه د اسلامي هېوادونو ګډ مسوولیت دی.

هغه له اوکور څخه غوښتنه کړې چې د عامه کتابتونونو، ملي ارشیف، ملي موزیم او د هنرتونونو د پیاوړتیا او عصري کولو په برخه کې ځانګړې پاملرنه وکړي.

د طالبانو د اطلاعاتو او فرهنګ وزارت وايي، خلیل ابراهیم اوکور د دوی کړنې ستایلې دي او ویلي یې دي چې د ګډو همکاریو له لارې به د تاریخي او فرهنګي اثارو د ساتنې، ترمیم، ډیجیټلي ثبت او نړیوالو ته د ور معرفي کولو لپاره عملي ګامونه واخلي.

طالبان داسې مهال د فرهنګي میراثونو په برخه کې د اسلامي همکاریو سازمان همکاري غواړي، چې دې ډلې په خپله تېره دوره کې ګڼ تاریخي اثاره له منځه یووړل او اوس یې هم پر ځینو ښکلو هنرونو بندیز لګولی دی.