د روغتیا سکټور ننګوونې؛ عبدالسلام حنفي له بهر مېشتو افغان متخصصینو څخه د همکارۍ غوښتنه کړې

که څه هم طالبانو په جلال اباد ښار کې د کورنو د کرایو کنټرول لپاره د څار یو کمېټه ټاکلې، خو له دې سره سره لا هم مالکان خپل کورونه په لوړو کرایو ورکوي.

تازه د طالبانو د عدليې ریاست تر مشرۍ لاندې ګډې کمېټې د جلال‌اباد ښار په دویمه او څلورمه ناحیو کې د معروف، ولي دوران او اریانا په نوم د پلازو د کرايو وضعیت څېړلی دی. د کمېټې په وینا، له مسؤلینو سره د کرايو ټاکل شوی کټګوريز جدول شریک شوی او د کرايو د تنظیم، استوګنيزو او اداري واحدونو د جلاوالي، وړيا اسانتياوو او د معاملاتو دفترونو له لارې د کورونو د کرايې ورکولو په تړاو لازمې سپارښتنې شوې دي.

ننګرهار کې د طالبانو رسنیز دفتر په خبرپاڼه کې راغلي، د دغو پلازو مسؤلینو د سپارښتنو د عملي کولو ډاډ ورکړی او ویلي یې دي چې د کورونو او اپارتمانونو د کرايو په تړاو به له شریک شوي جدول سره سم اقدامات ترسره کوي.

د ګډې کمېټې په باور، د دې سپارښتنو پلي کېدل کولای شي د کرایو د بې‌کچې لوړېدو مخه ونیسي او د معاملاتي دفترونو رول معیاري کړي.

طالب چارواکي وایي چې یادې څارنې به دوامداره وي او د ښار استوګنيزې ودانۍ به تر څار لاندې ساتل کېږي. خو هغه کورنۍ چې د کډوالو له زیاتېدونکي فشار سره مخ دي، وايي په عملي کچه لا هم په بازار کې د کرايي بیې نه دي راټیټې شوې او د کورونو کموالی د قیمتونو د لوړېدو اصلي لامل بلل کېږي.

له بلې خوا، د ملګرو ملتونو او مرستندویه بنسټونو د وروستیو معلوماتو له مخې، له ۲۰۲۳ کال راهیسې میلیونونه افغانان هېواد ته بېرته ستانه شوي چې ډېری یې ختیځو ولایتونو ته، په ځانګړي ډول ننګرهار کې مېشت شوي دي. د بېرته ستنېدونکو کورنیو زیاتوالی په ښاري سیمو کې د استوګنځای تقاضا لوړه کړې او په کرایوي بازار کې یې فشار زیات کړی دی.

د روغتیا نړیوال سازمان پر اېکس پاڼه په یوه پیغام کې ویلي چې خلک باید له حلالولو مخکې څاروي د کنو د شتون له پلوه په دقت سره وګوري. همدارنګه دغه سازمان ټینګار کړی چې د څارویو د حلالولو لپاره باید مناسب او داسې ځایونه وکارول شي چې هلته ګڼه ګوڼه نه وي او د قربانۍ پر مهال دې خلک له محافظتي وسایلو څخه کار واخلي.

په دې لارښوونو کې زیاته شوې چې خلک باید غوښې ته له لاس وروړلو مخکې پرېږدي چې د څاروي وینه په بشپړه توګه ووځي. د روغتیا نړیوال سازمان همدارنګه ویلي چې د حلالولو ټول سطوح او وسایل باید په بشپړه توګه پاک شي او د غوښې پاتې شوني دې په تړلو کڅوړو یا ځانګړو کثافت دانیو کې واچول شي.

دغه سازمان د خپلو سپارښتنو په دوام کې له خلکو غوښتي چې د حلالولو د پروسې له بشپړېدو وروسته خپل ځان، جامې او کارول شوي وسایل په سمه توګه ومینځي. د روغتیا نړیوال سازمان خبرداری ورکړی چې خلک باید تل خپل بدن او څاروي د کنو د شتون له پلوه وګوري، ترڅو د کانګو تبې له ګواښ څخه خوندي پاتې شي.

د کانګو تبه یوه شدیده ویروسي ناروغي ده چې تر ډېره له څارویو څخه انسانانو ته د کنې د چیچلو او یا د اخته څاروي د وینې او غوښې سره د مستقیم تماس له لارې لېږدول کېږي. دغه ناروغي د لومړي ځل لپاره په ۱۹۴۴ کال کې په کریمیا او وروسته په کانګو کې وپېژندل شوه. په افغانستان کې هر کال د لوی اختر په ورځو کې د څارویو د حلالولو او له غوښې سره د خلکو د زیات تماس له امله د دې ناروغۍ د خپرېدو ګواښ لوړېږي.

هغه د سې‌شنبې په ورځ د بدخشان د شکي ولسوالۍ په یوه جومات کې د سیمې اوسېدونکو ته په خبرو کې وویل، هغه کسان چې په ناقانونه استخراج، د کانونو په غصب یا د دولتي شتمنیو په ناوړه استفادې کې لاس لري، له جدي قانوني پایلو او سختو سزاوو سره به مخامخ شي.

نوموړي دا هم منلې چې په بېلابېلو ولسوالیو کې یو شمېر وسله‌والو او غیرمسوولو کسانو د کانونو پر چارو نفوذ کړی او ځینې کانونه یې تر خپل کنټرول لاندې راوستي دي. د هغه په وینا، دا وضعیت نور د زغم وړ نه دی.

نوموړی داڅرګندونې داسې مهال کوي چې په وروستیو میاشتو کې په بدخشان کې د کانونو د استخراج پر سر د سیمه‌ییزو خلکو او طالبانو ترمنځ اختلافات او ترینګلتیاوې زیاتې شوې دي.

له دغو لانجو وروسته د بدخشان د کانونو پخوانی طالب رییس له دندې ګوښه او عبدالمتین رحیمزی د نوي رییس په توګه وټاکل شو. سیمه‌ییزې سرچینې وایي، د دغه بدلون تر شا د کانونو د مدیریت او کنټرول پر سر اختلافات هم موجود وو.

راپورونه ښيي چې د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته په بدخشان کې د کانونو استخراج په بې‌ساري ډول پراخ شوی او زرګونه کسان په کان‌کیندنه بوخت دي. د سرچینو په وینا، د دغو فعالیتونو یوه برخه د زورواکو او د طالبانو اړوندو کسانو تر نفوذ لاندې ترسره کېږي.

په همدې حال کې، د کانونو د کنټرول او استخراج پر سر د طالبانو د بېلابېلو ډلو ترمنځ د اختلاف او شخړو راپورونه هم وخت ناوخت خپرېږي.

د طالبانو د اقتصادي معاونیت د خبرپاڼې له مخې، عبدالغني برادر د افغانستان په اقتصادي ثبات او بیارغونه کې د خصوصي سکټور ګډ کار مهم بللی دی. هغه پر ټولو پانګوالو غږ کړی چې د نورو برخو ترڅنګ په ساختماني سکټور کې هم پانګونه وکړي او ډاډ یې ورکړی چې د طالبانو حکومت به یې پوره ملاتړ وکړي.

برادر زیاته کړې چې اوسمهال په بېلابېلو سکټورونو کې د لویو پروژو ترڅنګ د ښاري پراختیا لپاره هم د ماسټر پلانونو پر تطبیق کار روان دی.

د ریاست‌الوزراء اقتصادي مرستیال زیاته کړه چې په هېواد کې د قوش‌تېپې کانال، صنعتي فابریکو، لويو لارو او برېښنا تولید په څېر پروژې روانې دي او د ښاري پراختیا ماسټرپلانونه هم د نهایي کېدو او تطبیق پړاوونو ته رسېدلي دي. نوموړي وویل حکومت به د پانګونې خنډونه لرې کوي او د پروژو عملي کېدو ته به اسانتیاوې رامنځته کوي.

د طالبانو د ریاست الوزرا اقتصادي معاونیت خبرپاڼه کې همدا راز راغلي چې د ملا برادر د سفر پر مهال په بلخ ولایت کې د لاجورد په نوم د یوه استوګنیز کمپلیکس د جوړېدو چارې هم پیل شوې، چې د خصوصي سکټور له لوري پکې ۱۵۰ میلیونه امریکایي ډالره پانګونه کېږي.

د معلوماتو له مخې، دا کمپلیکس پر ۲۱ جریبه ځمکه جوړېږي چې شاوخوا ۱۴۴۸ عصري اپارتمانونه به ولري. د طالبانو چارواکي وایي چې د دې پروژې په پلي کېدو سره به شاوخوا ۷ زره کسانو ته د کار زمینه برابره شي او د سوداګریزو او روغتیایي برخو ترڅنګ به ټولې اړینې ښاري اسانتیاوې ولري.

دغه طالب چارواکي وویل، که چېرې په هېواد کې دننه د دغو خامو موادو د پروسس لپاره کار وشي، نو افغانستان به ډېر ژر د درملو په برخه کې په ځان بسیا شي. د هغه په خبره، اوسمهال د درملو په تولید کې د کورنیو سرچینو کارولو ته جدي اړتیا ده.

زاهد زیاته کړه، چې د درملو د صنعت په برخه کې پانګونې ته اوس تر بل هر وخت زیاته زمینه برابره شوې ده. هغه له کورنیو او بهرنیو پانګوالو وغوښتل چې په دې برخه کې خپله پانګونه ډېره کړي.

د ابو علي سینا بلخي دویم نړیوال نندارتون چې څلور ورځې به دوام وکړي، د درملو د تولیداتو او روغتیایي خدمتونو د ښودلو په موخه پرانیستل شوی دی. په دې نندارتون کې ګڼ شمېر کورنیو شرکتونو خپل طبي محصولات نندارې ته ایښي دي.

له بلې خوا د طالبانو د ریاست‌الوزرا اقتصادي مرستیال عبدالغني برادر هم ویلي، چې په وروستیو میاشتو کې د درملو د وارداتو کمېدل په افغانستان کې د درمل جوړولو د برخې د چټکې ودې لامل شوي دي.

د هغه په وینا، په تېرو اتو میاشتو کې د درملو تولید له ۲۵ څخه ۳۸ سلنې ته لوړ شوی دی. برادر د کورنیو تولیداتو ملاتړ د اقتصادي فشارونو پر وړاندې تر ټولو اغېزمنه لاره بللې ده.

طالبانو د درملو واردوونکو افغان شرکتونو ته نږدې شپږ میاشتې وړاندې سپارښتنه وکړه چې له پاکستان څخه هر ډول صادرات بند کړي او د درملو د پیر لپاره نورو بدیولو لارو ته مخه کړي.