کابل ښاروالي وايي چې د «نجات څلی» به په نوې بڼه بیا ورغول شي

د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمشنرۍ د شمېرو له مخې، تاجکستان او ترکیه د هغو هېوادونو ډلې ته داخل شوي، چې په ۲۰۰۶ کال کې یې د افغان کډوالو شمېر ته په پام، تر ټولو ډېر افغان کډوال او پناه غوښتونکي له خپلو خاورو اېستلي دي.

د ملګرو ملتونو د کډوالو کمشنرۍ د معلوماتو له مخې، په تاجکستان کې شاوخوا ۱۱،۸۰۰ افغان وګړي نړیوال خوندیتوب ته د اړو کسانو په توګه ثبت شوي دي، په داسې حال کې چې په ټوله سیمه (ایران، پاکستان او د منځنۍ اسیا هېوادونو) کې له درې میلیونو څخه زیات افغانان ژوند کوي.

دوشنبې په روان کال کې ۸۲۴ کسان اخراج کړي دي، چې وروستۍ ډلې یې یوه اونۍ وړاندې کندوز ولایت ته واستول شوه.

په سیمه کې د ملګرو ملتونو د کډوالو کمشنرۍ اوکډوالو نړیوال سازمان ګډې شمېرې ښيي چې په ۲۰۲۶ کال کې تر اپرېل میاشتې پورې افغانستان ته د بېرته ستنېدو شمېر ۵۶۳،۱۰۰ کسانو ته رسېدلی دی.

له دې ډلې ۲۴۱،۴۲۴ کسان په زور شړل شوي دي، چې لویه برخه یې له ایران او پاکستان څخه ده. د منځنۍ اسیا له هېوادونو، په ځانګړي ډول تاجکستان نه هم کوچنۍ خو د پام وړ برخه شته.

د ۲۰۲۶ کال د اپرېل تر ۳۰مې پورې له ایران نه شاوخوا ۱۷۳،۸۰۰ کسان افغانستان ته اخراج شوي دي. دا د ټولو شړنو نږدې ۷۲سلنه جوړوي. پاکستان دوهم لوی هېواد دی، چې شاوخوا ۵۳،۳۰۰ کسان یې افغانستان ته استولي، چې د ټول شمېر نږدې ۲۲،۱ سلنه کېږي.

پر دې سربېره، له ترکیې څخه هم شړنې ثبت شوې دي، چې شاوخوا ۱۳،۵۰۰ کسان جوړوي او د ټولې شمېرې نږدې ۵،۶ سلنه برخه ده.

بشري ادارې وایي چې د بېرته ستنېدو دا لویه څپه د افغانستان پر کمزوري اقتصاد او محدودو عامه خدماتو سخت فشار راوړي.

د ملګرو ملتونود کډوالو کمشنرۍدا وضعیت د «بېرته ستنېدو لوی ناورین» بللی او خبرداری یې ورکړی چې دا بهیر د خلکو د بیا بېځایه کېدو خطر زیاتوي.

دغه بهیر په داسې وخت کې روان دی چې په سیمه کې د مهاجرت سخت سیاستونه او اقتصادي فشارونه زیات شوي دي.

جرمني، اتریش او سویس په اروپايي هېوادونو کې درې هغه هېوادونه دي، چې له طالبانو سره په همغږۍ د مجرمو افغانانو د لیږد لارې چارې ګوري او یو شمېر افغانان یې کابل ته استولي دي.

ایران او پاکستان لا هم د افغان کډوالو تر ټولو ستر کوربه هېوادونه دي، خو دواړو هېوادونو په وروستیو کلونو کې د شړلو او محدودیتونو پالیسي هم سخته کړې ده.

ملګرو ملتونو په ۲۰۲۶ کال کې د افغانستان د کډوالۍ د بحران د مدیریت لپاره د ۴۵۲،۴میلیونه ډالرو بودجې غوښتنه کړې ده، خو د کډوالو عالي کمشنرۍ په وینا، اوسنی تمویل د اړتیاوو یوازې یوه کوچنۍ برخه پوره کوي.

د زرغون بهیر په خبرپاڼه کې ویل شوي:«د زرغون لوا جنګیالیو چې ځانګړي مهارتونه یې درلودل د غور ولایت په فیروزکوه ښار کې د طالبانو د جلب او جذب په قوماندانۍ کې حساس مواد ځای پر ځای کړي وو، چې چاودنه یې وکړه.»

درې سیمه ییزو سرچینو په فیروزکوه کې چاودنه تایید کړه او افغانستان انټرنشنل ته یې وویل چې په ښار کې د چاودنې غږ اوریدل شوی.

په ورته وخت کې دې سرچینو د زیان یا احتمالي مرګ ژوبلې په اړه جزئیات نه دي ورکړي.

زرغون بهیر وویل چې د طالبانو د مرګ ژوبلې دقیق شمیر لا تر اوسه نشته، خو ټینګار یې کړی، چې دوی به د «افغانستان تر ازادۍ» خپلې هڅې روانې ساتي.

دا لومړی ځل دی چې زرغون بهیر په خپلواکه توګه او له خپل رسمي ادرس څخه د طالبانو پر ضد د برید مسوولیت په غاړه اخیستی دی.

له دې وړاندې یاد بهیر په مستقیم ډول د طالبانو پر ضد د پوځي عملیاتو راپور نه دی ورکړی.

طالبانو تراوسه ددغه برید په اړه څه نه دي ویلي.

د طالبانو د کورنیو چارو وزارت نن سې شنبه، د غويي پر ۳۰مه وویل، چې د ددغه وزارت د نشه يي توکو پر وړاندې د مبارزې معیین عبدالرحمان منیر په کابل کې د ملګرو ملتونو د نشه يي توکو او جرمونو پر وړاندې د مبارزې دفتر له سرپرست اردراغلي سره کتلي دي.

په دې لیدنه کې دواړو لوریو د نشه يي توکو پر وړاندې د مبارزې په برخه کې پر ګډو همکاریو او همغږۍ خبرې کړې دي.

د خبرپاڼې له مخې، عبدالرحمان منیر د ملګرو ملتونو د دغه دفتر سرپرست ته ویلي چې دوی هڅه کوي له ټولو هغو نړیوالو بنسټونو سره چې د نشه يي توکو پر ضد مبارزه کوي، خپلې اړیکې او همکارۍ وساتي.

په دې کتنه کې د نړیوالو بنسټونو او د طالبانو د اړوندو ادارو ترمنځ د همغږۍ پر پیاوړتیا ټینګار شوی دی.

د طالبانو د کورنیو چارو وزارت د نشه يي توکو ضد ادارې د معیین دغه څرګندونې داسې مهال دي، چې ځايي سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي ، چې طالبانو په جنوب لویدیزو ولایتونو کې په غير مستقيم ډول خلکو ته ويلي چې تارياک له سترګو پناه او په کلاوو کې دننه کرلی شي.

د هند کورنیو چارو وزارت په تازه خپرې شوې خبرپاڼه کې ویلي، هغه مذهبي لږکۍ چې له افغانستان، پاکستان او بنګله‌دېش نه د هند تابعیت غواړي؛ باید د خپلو پاسپورټونو اړوند ټول معلومات ثبت کړي.
د هندي چارواکو په وینا؛ دغه پرېکړه وروسته له هغې شوې، چې ځینې کسان د هند تابعیت تر ترلاسه کولو وروسته هم د افغانستان، پاکستان یا بنګله‌دېش پاسپورټونه لري. هند دوه‌ګونی تابعیت نه‌مني.

د نوو مقرراتو له مخې؛ هغه کسان چې د هند تابعیت ترلاسه کوي، اړ دي چې د ۱۵ ورځو په موده کې خپل پخوانی پاسپورټ دوی ته وسپاري. له تابعیت غوښتونکو غوښتنه شوې، چې د پاسپورټ شمېره، د صادرېدو نېټه، د صادرېدو ځای او د پای نېټې اړوند معلومات هم وړاندې کړي.

د هند پارلمان په ۱۳۹۸کال کې د تابعیت جنجالي قانون تصویب کړی و. د دغه قانون له مخې؛ هند کولای شي هغو مذهبي لږکیو ته تابعیت ورکړي، چې له افغانستان، پاکستان او بنګله‌دېش نه د ځورونې او تبعیض له امله دغه هېواد ته تللي.

مسلمانان د دغه قانون برخه نه‌دي. د قانون له مخې؛ هندوان، سېکان، بودایان، زردشتیان او عیسویان چې تر ۲۰۱۵کال وړاندې هند ته تللي، د دغه هېواد تابعیت لپاره غوښتنه کولای شي.

د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته په افغانستان کې د قومي او مذهبي لږکیو وضعیت خورا کړکېچن شوی او ګڼ شمېر سېکان هند، کاناډا او نورو هېوادونو ته کډه شوي دي.

په کندهار کې ځایي سرچینې وایې، په وروستیو ورځو کې د کندهار یوشمېر یوټیوب چلوونکي د طالبانو د امر بالمعروف ریاست ته ورغوښتل شوي او په کلکه ورته ویل شوي چې نور دې ویډیویي منځپانګې نه جوړوي او نه دې پر خواله رسنیو خپروي.

څه موده وړاندې هم په کندهار کې پر یوټیوب چلوونکو ورته محدودیتونه لګېدلي وو؛ خو وروسته دغه بندیزونه تر یوې اندازې نرم شوي وو. اوس بیا د تازه محدودیتونو له امله د خواله رسنیو فعالان او ځوانان اندېښمن شوي دي.

یوشمېر یوټیوب چلوونکي وایي، دوی یوازې تفریحي ویډیوګانې نه جوړولې؛ بلکې هڅه یې کوله د افغانستان او په ځانګړي ډول د کندهار مثبت تصویر نړۍ ته وړاندې کړي. د کندهار یوه ځوان یوټیوب چلوونکی په دې اړه وایي: «موږ به د ښار، تاریخي سیمو، بازارونو، دودونو او د خلکو د ژوند په اړه ویډیوګانې جوړولې، نړۍ ته مو ښودله چې افغانستان یوازې جګړه نه‌ده».

هغه وویل، دغه راز دوی به د ټولنې د ناوړه دودونو، نشه‌يي توکو، بې‌سوادۍ او نورو مهمو موضوعاتو په اړه هم عامه پوهاوی ورکاوه؛ خو دغه لاره یې هم پرې بنده کړه. ځینې نور یوټیوب چلوونکي وایي، د دوی ویډیوګانې زرګونه او حتی مېلیونونه خلکو کتلې او د افغانستان د کلتور، دودونو او ورځني ژوند په معرفي کولو کې یې مهم رول درلود.

یوشمېر ته بیا دا د عاید یوه سرچینه هم وه. یو یوټیوب چلوونکی په دې اړه وایي: «موږ کلونه زحمت اېستلی و، یوټیوب زموږ د عاید یوه مهمه منبع وه؛ خو اوس چې ویډیو بندېږي عملي معنا یې دا ده چې موږ بې‌کاره کېږو».

هغه زیاتوي، چې په افغانستان کې د بې‌کارۍ کچه لا دمخه لوړه ده او ډېری ځوانان د کار مناسب فرصتونه نه‌لري. د کندهار یوشمېر ټولنیز فعالان وایي، دغه محدودیتونه تر ډېره یوازې په کندهار کې عملي کېږي؛ په داسې حال کې چې د افغانستان په نورو ولایتونو کې یوټیوب چلوونکي خپل فعالیتونه کوي.

د رسنیو او فرهنګي چارو یوشمېر فعالان وایي، خواله رسنۍ او ډیجیټلي پلاټفورمونه د افغانستان د ځوان نسل لپاره د بیان، معلوماتو شریکولو او اقتصادي فعالیت مهمې وسیلې ګرځېدلې دي.

یوشمېر ځوانان وایي، د خواله رسنیو له لارې یې عاید ترلاسه کاوه، کوچني کاروبارونه يې تبلیغول، رسنیز مهارتونه یې زده کول او دغه راز د ټولنیزو ستونزو په اړه یې پوهاوی خپراوه چې اوس به دغه فرصتونه هم له‌منځه ولاړ شي.