په کندوز کې د طالبانو د امنیې قوماندانۍ ویاند جمعهالدین خاکسار خبر ورکړی، چې د دغه ولایت په خاناباد لسوالۍ کې د دوو موټرو د ټکر له کبله ۷ کسان ټپیان شوي دي. د هغه په وینا؛ د یادې پېښې ټپيان نږدې روغتون ته لېږدول شوي دي.
طالبانو د یادې پېښې لامل د موټر چلوونکو بېاحتیاطۍ ګڼلې ده.
د ګډ امنیتي تړون سازمان خبر ورکړی، چې دوی به د شانګهای همکاریو سازمان او د ګډو ګټو خپلواکو هېوادونو ټولنې سره د منځنۍ اسیا د امنیت او د افغانستان د وضعیت په اړه ګډه غونډه جوړه کړي.
د ګډ امنیتي تړون سازمان عمومي منشي طالق بېک ماسادیکوف وویل، چې دغه ګډه غونډه به د روان زېږدیز کال په دویمه نیمایي کې ترسره شي. د روسیې ټاس خبري اژانس د سېشنبې په ورځ (د غویي په ۲۹مه) د ماسادیکوف په حواله راپور ورکړی، چې دغه درې سازمانونه په منظم ډول د لوړې کچې لیدنې کوي او د راتلونکې غونډې اصلي تمرکز به د سیمې د امنیتي بدلونونو او د افغانستان د وضعیت ارزونه وي.
دغه غونډه به د درېیو سیمهییزو جوړښتونو د لوړپوړو چارواکو په ګډون ترسره شي او موخه یې د ګډو امنیتي ننګونو پر وړاندې د لا زیاتې همغږۍ رامنځته کول دي. د ګډ امنیتي تړون سازمان عمومي منشي زیاته کړه، چې دغه ډول اړیکې به هر کال دوام ولري.
د هغه په وینا؛ دغه ګامونه له سیمهییزو ګواښونو سره د مبارزې لپاره د نړۍوالې همکارۍ د پیاوړتیا په چوکاټ کې اخیستل کېږي. ماسادیکوف دغه څرګندونې د ګډ امنیتي تړون سازمان د هغې غونډې په څنډه کې وکړې، چې «د نړۍوالې سولې او ټیکاو د پیاوړتیا لپاره یوځای» تر سرلیک لاندې جوړه شوې وه.
دغه غونډه د ویانا په ښار کې د اروپا د امنیت او همکاریو سازمان په دفتر کې ترسره شوه. د ګډ امنیتي تړون سازمان عمومي منشي تر دې وړاندې (د غویي په ۵مه) له سرګي شویګو سره هم لیدلي و او د راتلونکو پروګرامونو په اړه یې خبرې کړې وې.
د روسیې د امنیت شورا منشي وړاندې ویلي و، چې اوسمهال په افغانستان کې له ۱۸زرو څخه تر ۲۳زرو پورې وسلهوال فعالیت کوي. هغه ټینګار کړی، چې د افغانستان وضعیت ته پاملرنه د شانګهای د همکارۍ سازمان د غړو هېوادونو لپاره «ځانګړی اهمیت» لري.
د ګډ امنیتي تړون سازمان چې «روسیه، بلاروس، قزاقستان، قرغزستان، تاجکستان او ارمنستان پهکې شامل» دي، د شانګهای همکاریو سازمان چې «چین، روسیه، بلاروس، قزاقستان، قرغزستان، تاجکستان، ازبکستان، هند، پاکستان او ایران پهکې ګډون لري» او د ګډو ګټو خپلواک هېوادونه چې «روسیه، بلاروس، قزاقستان، قرغزستان، تاجکستان، ازبکستان، ترکمنستان، اذربایجان او ارمنستان پهکې شامل» دي، د سیمې د امنیتي او سیاسي جوړښتونو له مهمو بنسټونو ګڼل کېږي.
دغه درېیو سازمانونو په وروستیو کلونو کې څو ځله د افغانستان له خاورې د ورپېښو ګواښونو لکه «ترهګرۍ، د نشهيي توکو قاچاق او سرحدي بېثباتۍ» پر وړاندې د ګډې مبارزې پر اړتیا ټینګار کړی دی.
په بلوچستان کې د طالبانو کونسلګرۍ خبر ورکړی، چې د پاکستان بهرنیو چارو وزارت له استازو سره یې په ناسته کې د لادرکه شویو او بندي افغانانو د وضعیت ارزونې او څار لپاره د رسمي مېکانیزم د جوړېدو غوښتنه کړې.
طالب استازو زیاته کړې، په دې اړه یې څو ځلې پاکستان ته لیکونه هم لېږلي؛ خو لا یې مثبت ځواب نهدی ترلاسه کړی. په کوټه کې د طالبانو کوسنلګرۍ مرستیال انورشاه ملنګیار وايي، چې د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت له استازو سره یې د لادرکه شویو او بندي افغانانو د موضوع په اړه خبرې کړې او د هغوی په اړه یې د معلوماتو پر ورکولو ټینګار کړی.
نوموړي زیاته کړې: «د افغانستان کونسلګرۍ په تېرو میاشو کې څو ځله د رسمي لیکونو له لارې په بلوچستان کې د ورکو شویو او بندي افغانانو په اړه معلومات غوښتي، چې قناعت بښونکی ځواب یې نهدی ترلاسه کړی».
نوموړي ویلي، په یاده ناسته کې یې ټینګار کړی چې د افغانانو د نیونې او لادرکه کېدو په اړه باید په رسمي ډول له دوی سره معلومات شریک شي؛ ترڅو د هغوی کورنۍ او خپلوان له روان وضعیت څخه باخبره شي.
ملنګیار زیاته کړې، چې دوی د بلوچستان زندانونو ته د لاسرسي پر برابولو هم تینګار کړی؛ تر څو د افغان بندیانو د وضعیت ارزونه، کونسلي مرستې او د هغو افغانانو د خوشې کېدو هڅه وکړي چې د کوچنیو جرمونو په تور نیول شوي.
پاکستان له تېرو درېیو کلونو راهیسې د افغان کډوالو د جبري اېستلو پراخه څپه پيل کړې او په یاده موده کې ګڼې کورنۍ په جبري توګه نیول شوې او د ناروښانه لاملونو له کبله زنداني شوې دي.
پر همدې مهال د یوشمېر کورنیو غړي د یادو نیونو له کبله لادرکه شوي؛ خو د پاکستان حکومت وخت ناوخت په خپلو څرګندونو کې د افغان کډوالو پر اېستلو ټینګار کوي.
د بلخ د سوداګرۍ او پانګونې خونې مرستیال نصیراحمد سلطان زاده ویلي، چې افغان او ازبک سوداګرو د اقتصادي ودې، کاري فرصتونو رامنځ ته کېدو، د دواړو هېوادونو ترمنځ د سوداګریزو اړیکو د پراختیا په موخه ناستې کړې دي.
د طالبانو تر واک لاندې باختر اژانس د ازبکستان د صنعت او سوداګرۍ خونې مشر په حواله لیکلي، چې د سفر موخه یې د پانګونې فرصتونو ارزول دي. په بلخ کې افغان سوداګر وایي، چې بهرنیو پانګهوالو ته د اسانتیاوو برابرولو لپاره چمتوالی لري.
په دغه ناستو کې د ازبکستان صنعت او سوداګرۍ خونې مشر عبدالرحمان اف ویلي، چې د دغه هېواد ۷۰ سوداګرو او پانګهوالو د تولید، صادراتو، وارداتو او د صنعت د بېلابېلو برخو د ارزونې په موخه بلخ ولایت ته سفر کړی؛ څو له افغان سوداګرو سره د ګډې همکارۍ او پانګونې فرصتونه وارزوي.
نوموړي زیاته کړې، هېواد یې له افغانستان سره د اقتصادي اړیکو پراختیا ته لېواله دی او هڅه کوي چې د دواړه خواوو ترمنځ د سوداګریزې راکړې ورکړې کچه لوړه کړي.
د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ په سپینه ماڼۍ کې د یوې وینا پر مهال ویلي، چې د ایران پر ضد روانه شخړه به «ډېر ژر» پای ته ورسوي او ټینګار یې کړی چې تهران د یوې هوکړې د ترلاسه کولو لپاره جدي لېوالتیا ښيي.
ټرمپ په خپلو څرګندونو کې وویل: «موږ به د ایران جګړه ډېر ژر پای ته ورسوو. هغوی په شدت غواړي هوکړه وکړي. له اوسني وضعیت څخه ستړي شوي دي.»
هغه زیاته کړه چې د ده په باور دا موضوع باید څو لسیزې وړاندې حل شوې وای او تر دې وړاندې باید پرې جدي اقدام شوی وای.
ټرمپ وویل: «دا موضوع باید ۴۷کاله مخکې حل شوې وای. یو چا باید پرې کار کړی وای، او اوس به دا کار وشي او ډېر ژر به وشي.»
د امریکا ولسمشر د نړیوالو اقتصادي اغېزو په اړه هم خبرې وکړې او ویې ویل چې په نږدې راتلونکي کې به د نفتو بیې راټیټې شي.
هغه وویل: «تاسو به ووینئ چې د نفتو بیې به راولوېږي. په بازار کې ډېر نفت موجود دي او بیې به په چټک ډول راکمې شي.»
د ټرمپ دا څرګندونې په داسې حال کې مطرح کېږي چې د امریکا او ایران ترمنځ د سیاسي او امنیتي ترینګلتیاوو په اړه نړیوال بحثونه روان دي او د دواړو هېوادونو ترمنځ د احتمالي تفاهم یا کړکېچ په اړه اټکلونه دوام لري.
دملګرو ملتونو د بشري مرستو د همغږۍ دفتر (اوچا) ویلي، چې د افغانستان په زیانمنو سیمو کې د دوامدار ملاتړ او بشري مرستو لپاره بېړنۍ اړتیا موجوده ده.
اوچا د سېشنبې په ورځ، د غويي په ۲۹مه، په یوه راپور کې ویلي چې د دې ادارې مشرې د افغانستان ختیځو سیمو ته د خپل سفر پر مهال د سیمې له اوسېدونکو، سیمهییزو چارواکو او بشرپاله همکارانو سره لیدنې ترسره کړې دي.
د راپور له مخې، په دغو لیدنو کې له زلزلهځپلو، جګړهځپلو او سېلابونو اغېزمنو کورنیو سره د بشري مرستو پر دوام او پراخېدو ټینګار شوی دی.
اوچا ویلي چې وروستیو طبیعي پېښو او نښتو د هېواد په بېلابېلو سیمو کې ګڼې کورنۍ له سختو ستونزو سره مخ کړې دي او د بشري اړتیاوو کچه یې لوړه کړې ده.
د معلوماتو له مخې، ګڼو کورنیو د زلزلو او سېلابونو له امله خپل کورونه له لاسه ورکړي، په داسې حال کې چې ځینې نور د ناامنۍ او بریدونو له امله د خپلو سیمو پرېښودو ته اړ شوي دي.
اوچا ټینګار کړی چې زیانمنو کورنیو ته پر وخت مرستې او دوامدار ملاتړ کولای شي د بشري وضعیت د لا خرابېدو مخه ونیسي او اغېزمنو خلکو ته د ژوند د بېرته عادي کېدو زمینه برابره کړي.