د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزارت خبر ورکړی، چې د ازبکستان جمهوریت وزیرانو شورا د صنایعو پراختیا ادارې مشر ناظم جان خالمرادوف په مشرۍ یو دولتي او خصوصي پلاوی کابل ته رسېدلی. طالبانو ویلي، چې د دغه سفر موخه د سوداګریزو اړیکو په کنفرانس کې ګډون او د اړیکو پراختیا ده.
یاد وزارت د چهارشنبې په ورځ (د غويي ۳۰مه) ویلي، چې د ازبکستان راغلی پلاوی به له بېلابېلو طالب چارواکو سره وګوي او د سوداګریزو اړیکو په کنفرانس کې به ګډون وکړي. طالبانو زیاته کړې، چې یاد پلاوی به د افغان او ازبک سوداګرو ترمنځ په سوداګریزو غونډو کې هم برخه واخلي.
د طالبانو صنعت او سوداګرۍ وزارت دا هم ویلي، چې ازبک پلاوی به په بلخ او کندز کې له نساجي کارخونو او نورو صنعتي برخو هم لیدنه وکړي.
د خیبر پښتونخوا په لنډي کوتل سیمه کې د سیاسي ګوندونو مشرانو، قومي مخورو، سوداګرو او د ترانسپورټي ټولنو غړو په یوې اعتراضي غونډه کې د تورخم لارې تړل پاتې کېدو پرېکړه «اقتصاد وژنه» ګڼلې او له پاکستان حکومت نه یې د ژر پرانیستو غوښتنه کړې ده.
ویناوالو په یاده غونډه کې ویلي، چې د تورخم لارې بندېدو له امله د سیمې اقتصادي وضعیت اغېزمن شوی، زرګونه کسان بېروزګاره شوي او کاروبارونه ټکني شوي دي. دوی له اړوندو چارواکو غوښتنه وکړه، چې له افغانستان سره ټولې تړلې لارې د سوداګرۍ او تګراتګ لپاره پرانیزي؛ ترڅو یادې ستونزې حل شي.
ویناوالو ویلي: «د تورخم لارې دوامداره تړل پاتې کېدو دوه اړخیزه سوداګري سخته اغېزمنه کړې او ملي خزانې ته هم د مېلیاردونو روپیو زیان اوښتی دی. په افغانستان کې ګڼ شمېر پاکستاني موټر چلوونکي او بار وړونکي موټرونه له څو میاشتو راهیسې بند پاتې دي او باید ژر تر ژره پاکستان ته د ستنېدو اجازه ورکړل شي».
په غونډه کې ټینګار شوی، چې پاکستان دې په دې برخه کې عملي اقدام وکړي او د لارې په خلاصېدو کې دې خپل رول ادا کړي؛ ترڅو په سیمه کې اقتصادي فعالیتونه عادي حالت ته راوګرځي. د غونډې ګډونوالو خبرداری ورکړی، که د تورخم لاره ژر خلاصه نهشي نو پراخ لاریونونه به پيل کړي.
په هلمند کې د طالبانو امنیې قوماندانۍ خبر ورکړی، د دغه ولایت د خانشین ولسوالۍ په کلا سبز کلي کې د یوې زړې مرمۍ د چاودنې له امله دوه ماشومان وژل شوي او د هغوی مور ټپې شوې ده. د معلوماتو له مخې؛ دغه ماشومانو یاده مرمۍ اور ته غورځولې او چاودنه یې کړې.
په هلمند کې د طالبانو امنیې قوماندانۍ رسنیز دفتر په خبرپاڼه کې ویلي، پېښه نن چهارشنبه د سهار په نهو بجو شوې ده. د معلوماتو له مخې؛ ماشومانو یوه پخوانۍ ناچاوده مرمۍ موندلې وه او کور ته یې وړې وه.
خبرپاڼه زیاتوي، ماشومانو یاده مرمۍ اور ته غورځولې وه چې وروسته یې چاودنه کړې ده. په چاودنه کې یو لس کلن او یو درې کلن ماشومان وژل شوي دي.
په خبرپاڼه کې راغلي، چې د یادو ماشومانو مور هم ټپي شوې او بیا د درملنې لپاره روغتیايي مرکز ته لېږدول شوې ده. څه موده مخکې د سره صلیب نړۍوالې کمېټې ویلي و، چې په ۲۰۲۵کال کې په افغانستان کې د ماینونو او ناچاوده توکو د چاودنو له امله لږترلږه ۹۲ کسان مړه او ۳۷۵ نور ټپیان شوي دي.
دغه سازمان لیکلي، چې یادو چاودنو له امله لږترلږه ۶۶ سلنه قربانیان او زیانمن شوي کسان ماشومان دي.
د ګډ امنیتي تړون سازمان خبر ورکړی، چې دوی به د شانګهای همکاریو سازمان او د ګډو ګټو خپلواکو هېوادونو ټولنې سره د منځنۍ اسیا د امنیت او د افغانستان د وضعیت په اړه ګډه غونډه جوړه کړي.
د ګډ امنیتي تړون سازمان عمومي منشي طالق بېک ماسادیکوف وویل، چې دغه ګډه غونډه به د روان زېږدیز کال په دویمه نیمایي کې ترسره شي. د روسیې ټاس خبري اژانس د سېشنبې په ورځ (د غویي په ۲۹مه) د ماسادیکوف په حواله راپور ورکړی، چې دغه درې سازمانونه په منظم ډول د لوړې کچې لیدنې کوي او د راتلونکې غونډې اصلي تمرکز به د سیمې د امنیتي بدلونونو او د افغانستان د وضعیت ارزونه وي.
دغه غونډه به د درېیو سیمهییزو جوړښتونو د لوړپوړو چارواکو په ګډون ترسره شي او موخه یې د ګډو امنیتي ننګونو پر وړاندې د لا زیاتې همغږۍ رامنځته کول دي. د ګډ امنیتي تړون سازمان عمومي منشي زیاته کړه، چې دغه ډول اړیکې به هر کال دوام ولري.
د هغه په وینا؛ دغه ګامونه له سیمهییزو ګواښونو سره د مبارزې لپاره د نړۍوالې همکارۍ د پیاوړتیا په چوکاټ کې اخیستل کېږي. ماسادیکوف دغه څرګندونې د ګډ امنیتي تړون سازمان د هغې غونډې په څنډه کې وکړې، چې «د نړۍوالې سولې او ټیکاو د پیاوړتیا لپاره یوځای» تر سرلیک لاندې جوړه شوې وه.
دغه غونډه د ویانا په ښار کې د اروپا د امنیت او همکاریو سازمان په دفتر کې ترسره شوه. د ګډ امنیتي تړون سازمان عمومي منشي تر دې وړاندې (د غویي په ۵مه) له سرګي شویګو سره هم لیدلي و او د راتلونکو پروګرامونو په اړه یې خبرې کړې وې.
د روسیې د امنیت شورا منشي وړاندې ویلي و، چې اوسمهال په افغانستان کې له ۱۸زرو څخه تر ۲۳زرو پورې وسلهوال فعالیت کوي. هغه ټینګار کړی، چې د افغانستان وضعیت ته پاملرنه د شانګهای د همکارۍ سازمان د غړو هېوادونو لپاره «ځانګړی اهمیت» لري.
د ګډ امنیتي تړون سازمان چې «روسیه، بلاروس، قزاقستان، قرغزستان، تاجکستان او ارمنستان پهکې شامل» دي، د شانګهای همکاریو سازمان چې «چین، روسیه، بلاروس، قزاقستان، قرغزستان، تاجکستان، ازبکستان، هند، پاکستان او ایران پهکې ګډون لري» او د ګډو ګټو خپلواک هېوادونه چې «روسیه، بلاروس، قزاقستان، قرغزستان، تاجکستان، ازبکستان، ترکمنستان، اذربایجان او ارمنستان پهکې شامل» دي، د سیمې د امنیتي او سیاسي جوړښتونو له مهمو بنسټونو ګڼل کېږي.
دغه درېیو سازمانونو په وروستیو کلونو کې څو ځله د افغانستان له خاورې د ورپېښو ګواښونو لکه «ترهګرۍ، د نشهيي توکو قاچاق او سرحدي بېثباتۍ» پر وړاندې د ګډې مبارزې پر اړتیا ټینګار کړی دی.
په بلوچستان کې د طالبانو کونسلګرۍ خبر ورکړی، چې د پاکستان بهرنیو چارو وزارت له استازو سره یې په ناسته کې د لادرکه شویو او بندي افغانانو د وضعیت ارزونې او څار لپاره د رسمي مېکانیزم د جوړېدو غوښتنه کړې.
طالب استازو زیاته کړې، په دې اړه یې څو ځلې پاکستان ته لیکونه هم لېږلي؛ خو لا یې مثبت ځواب نهدی ترلاسه کړی. په کوټه کې د طالبانو کوسنلګرۍ مرستیال انورشاه ملنګیار وايي، چې د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت له استازو سره یې د لادرکه شویو او بندي افغانانو د موضوع په اړه خبرې کړې او د هغوی په اړه یې د معلوماتو پر ورکولو ټینګار کړی.
نوموړي زیاته کړې: «د افغانستان کونسلګرۍ په تېرو میاشو کې څو ځله د رسمي لیکونو له لارې په بلوچستان کې د ورکو شویو او بندي افغانانو په اړه معلومات غوښتي، چې قناعت بښونکی ځواب یې نهدی ترلاسه کړی».
نوموړي ویلي، په یاده ناسته کې یې ټینګار کړی چې د افغانانو د نیونې او لادرکه کېدو په اړه باید په رسمي ډول له دوی سره معلومات شریک شي؛ ترڅو د هغوی کورنۍ او خپلوان له روان وضعیت څخه باخبره شي.
ملنګیار زیاته کړې، چې دوی د بلوچستان زندانونو ته د لاسرسي پر برابولو هم تینګار کړی؛ تر څو د افغان بندیانو د وضعیت ارزونه، کونسلي مرستې او د هغو افغانانو د خوشې کېدو هڅه وکړي چې د کوچنیو جرمونو په تور نیول شوي.
پاکستان له تېرو درېیو کلونو راهیسې د افغان کډوالو د جبري اېستلو پراخه څپه پيل کړې او په یاده موده کې ګڼې کورنۍ په جبري توګه نیول شوې او د ناروښانه لاملونو له کبله زنداني شوې دي.
پر همدې مهال د یوشمېر کورنیو غړي د یادو نیونو له کبله لادرکه شوي؛ خو د پاکستان حکومت وخت ناوخت په خپلو څرګندونو کې د افغان کډوالو پر اېستلو ټینګار کوي.
د بلخ د سوداګرۍ او پانګونې خونې مرستیال نصیراحمد سلطان زاده ویلي، چې افغان او ازبک سوداګرو د اقتصادي ودې، کاري فرصتونو رامنځ ته کېدو، د دواړو هېوادونو ترمنځ د سوداګریزو اړیکو د پراختیا په موخه ناستې کړې دي.
د طالبانو تر واک لاندې باختر اژانس د ازبکستان د صنعت او سوداګرۍ خونې مشر په حواله لیکلي، چې د سفر موخه یې د پانګونې فرصتونو ارزول دي. په بلخ کې افغان سوداګر وایي، چې بهرنیو پانګهوالو ته د اسانتیاوو برابرولو لپاره چمتوالی لري.
په دغه ناستو کې د ازبکستان صنعت او سوداګرۍ خونې مشر عبدالرحمان اف ویلي، چې د دغه هېواد ۷۰ سوداګرو او پانګهوالو د تولید، صادراتو، وارداتو او د صنعت د بېلابېلو برخو د ارزونې په موخه بلخ ولایت ته سفر کړی؛ څو له افغان سوداګرو سره د ګډې همکارۍ او پانګونې فرصتونه وارزوي.
نوموړي زیاته کړې، هېواد یې له افغانستان سره د اقتصادي اړیکو پراختیا ته لېواله دی او هڅه کوي چې د دواړه خواوو ترمنځ د سوداګریزې راکړې ورکړې کچه لوړه کړي.