تاجکستان له روسیې نه د خپل «پښتون اتل» د قبر خاورې دوشنبې ته انتقال کړې

د دغه پروګرام له مخې، په لومړي پړاو کې پنځه افغان کرنیز شرکتونه د تطبیقي پانګونو (matching grants) لپاره غوره شوي چې درې یې د ښځو تر مشرتابه لاندې دي.

دغه شرکتونه به د خپلو شخصي پانګونو ترڅنګ د نړیوالو ادارو مالي ملاتړ ترلاسه کړي، څو خپل فعالیتونه پراخ کړي، د تولید ظرفیت لوړ کړي او د بزګرانو او بازارونو ترمنځ اړیکې لا پیاوړې کړي.

دغه منتخب شرکتونه د افغانستان په بېلابېلو ولایتونو لکه هرات، کاپیسا، کندوز، لوګر او تخار کې فعالیت لري او د تخم په تولید، زعفرانو، لبنیاتو، سویابین پروسس او د خوراکي توکو جوړولو کې بوخت دي. د پلان له مخې، په کاپیسا کې د سویابین د تېلو د تصفیې فابریکه، په تخار کې د لمر انرژۍ پر بنسټ د لبنیاتو سیستم او په کندوز کې د زعفرانو د پروسس عصري وسایل به چمتو شي.

د خوړو او کرنې ادارې تمه ښودلې چې دغه پانګونې به د تولید، پروسس، لوژستیک او بازارموندنې په برخو کې مستقیم او غیرمستقیم کاري فرصتونه رامنځته کړي.

په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د خوړو او کرنې ادارې استازي، ریچارډ ټرېنچارډ د دغه پروګرام په اړه ویلي: «په افغانستان کې لا هم ډېر بزګران له بازارونو څخه لرې پاتې دي. موږ هڅه کوو د هغو سوداګریو ملاتړ وکړو چې دا وضعیت بدلولی شي. دغو بنسټونو لا له وړاندې د خپلې ودې لپاره پانګونه کړې ده. د نړیوال بانک په همکارۍ زموږ رول دا دی چې هغوی پیاوړي کړو څو زیاتو بزګرانو ته ورسېږي، کاري فرصتونه رامنځته کړي او د تولید او بازار ترمنځ اړیکې ټینګې کړي.»

د ملګرو ملتونو د خوړو او کرنې سازمان ټینګار کړی، چې دا ډول پانګونې به د افغانستان د کرنیزو خوړو سیستم بدلون ته لاره هواره کړي، د کار او عاید فرصتونه به زیات کړي او د هېواد سیمه‌ييز اقتصادونه به د یوه خوندي او دوامدار راتلونکي لپاره پیاوړي کړي.

خالد ځدراڼ نن د چارشنبې په ورځ، د غويي ۳۰مه د طالبانو تر واک لاندې رسنیو ته ویلي، چې د تېر جمهوري نظام د ملي دفاع وزارت مرستیال جنرال شعورګل پښتون په خپل جرم اعتراف کړی او دوسیه یې اړوندو ارګانونو ته سپارل شوې ده.

خالد ځدراڼ د پېښې د انګیزې په اړه څه نه دي ویلي.

افغانستان انټرنشنل هڅه وکړه، چې په کابل کې د طالبانو له امنیه قوماندانۍ څخه د جنرال شعورګل د نیول کېدو او پر نوموړي د لګول شوي تور په اړه نظر واخلي، خو بریالی نه شو.

د رسولي کورنۍ افغانستان انټرنشنل ته ویلي چې صفی الله یو موټرسايکل له خپلو ملګرو څخه بې سنده اخیستی و، خو وروسته بل کس د اسنادو په وړاندې کولو سره د مالکیت دعوه کړې وه، چې له همدې امله نوموړی طالبانو نیولی و.

سرچینې زیاتوي چې طالبانو هغه د نشه يي توکو دلیږد په تور هم تورن کړی و او د اعتراف اخیستلو لپاره یې له وهلو ټکولو کار اخیستی دی.

د رسولي کورنۍ وایي چې د نوموړي مړی د چارشنبې په ورځ دوی ته وسپارل شو او پر جسد یې د شکنجې نښې لیدل کېدې.

کورنۍ یې ادعا کوي چې طالبانو ورته ویلي و چې صفی الله د زړه د حملې له امله مړ شوی، خو وروسته یو زنداني ویلي چې نوموړي دڅیړنو پر مهال د سختې ځورونې له امله ژوند له لاسه ورکړی دی.

سرچینې زیاتوي چې دغه زنداني ویلي، صفی الله شاوخوا درې ساعته ځورول شوی و او د پلټنو پر مهال یې سر په پلاستیکي کڅوړه کې اچول شوی و، چې له امله یې سا ورکړې ده.

د هغه د کورنۍ په وینا، د نشه يي توکو د قاچاق تورونه ناسم دي او نوموړی بېګناه بلل شوی دی.

صفی الله رسولي چې شاوخوا درې میاشتې مخکې یې واده کړی و، کورنۍ یې د عدالت غوښتنه کړې.

تر اوسه طالبانو د دې پېښې په اړه رسمي څرګندونې نه دي کړې.

یو شمېر کورنۍ وايي، د کندهار په یو شمېر خصوصي ښوونځيو او وړکتونونو کې د هر ماشوم پر سر له ۲ زره تر ۳ زره افغانیو فیسونه اخېستل کیږي، خو د ماشومانو د روغتیا او هوساینې په برخه کې لازم تدابیر نشته.

د ماشومانو د کورنیو په وینا، د ګرمۍ له زیاتېدو سره په ټولګیو کې د یخې هوا مناسب سیستم او د څښاک لپاره د یخو اوبو نشتوالي ماشومان د ناروغۍ له ګواښ سره مخ کړي دي.

د عبدالاحمد په نوم د کندهار ښار د دویمې ناحیې اوسېدونکي افغانستان انټرنشنل ته د خپل پنځه کلن زوی انځورونه لېږلي چې لېدل کېږي، د ګرمې هوا له امله د پوستکي له یو ډول ناروغۍ سره مخ شوی دی.

عبدالاحمد وايي:«ما چې د زوی دغه وضعیت ولیده، په سبا ورسره مکتب ته ولاړم، ومې کتل چې په هر صنف کې ډېر ماشومان کښینول شوي دي، په صنف کې ان هوا کښ نه و، یو ډول بد بوی و، یخې اوبه، کولر یا پنکه خو بیخي نه وه. زوی مې د خصوصي ښوونځي د نه پاملرنې له امله ناروغ شوی دی».

همدارنګه د ماشومانو یو شمېر کورنۍ وايي، چې خصوصي ښوونځي یوازې سوداګریزه بڼه لري او د دولتي ښوونځيو په څیر په خصوصي ښوونځيو کې هم د ماشومانو روزنې او پالنې ته هېڅ پاملرنه نه کېږي.

ددوی په وینا، خپل ماشومان په دې موخه خصوصي ښوونځيو ته استوي، چې ښايي له دولتي ښوونځيو څخه به یې کیفیت غوره وي، خو اوس لېدل کېږي چې په خصوصي ښوونځيو کې یې هم اولادونو ته پاملرنه نه کېږي.

د کندهار اوسېدونکی سمیع الله وايي:«زموږ د کور دوه ماشومان خصوصي ښوونځي ته ځي، یو ماشوم هم وړکتون ته ځي، هلته ماشومانو ته وهل ډبول هم ورکول کېږي او ټرانسپورټ یې همداسې دی، لکه پسونه چې یې موټرو کې اچولي وي. ما په یوه کال کې د ماشومانو لپاره دوه ښوونځي بدل کړي دي، خو یو له بل څخه بدتر وي».

د ماشومانو د کورنیو شکایتونه یوازې تر خصوصي ښوونځيو او وړکتونونو نه دي محدود، بلکې کورنۍ له دیني مدرسو څخه هم ورته شکایتونه لري.

د ماشومانو کورنۍ وايي، په دولتي ښوونځيو کې د کیفیت ټیټیدو او د نه پاملرنې له امله خپل ماشومان خصوصي ښوونځيو ته استوي، خو د طالبانو د نه څار او د ښوونځيو د مسوولینو له لوري د مسوولیت نه منلو له امله اړ دي، چې خپل ماشومان له دغو تعلیمي مرکزونو څخه وباسي.

افغانستان انټرنشنل هڅه وکړه چې د ماشومانو د کورنیو د یادو شکایتونو په اړه په کندهار کې د خصوصي ښوونځيو او وړکتونونو د مسوولینو نظر واخلي، خو هغوی له افغانستان انټرنشنل سره خبرو کولو ته چمتو نه شول.

د مخابراتي شبکو د کاروونکو په وینا؛ کله چې یو کس بل چا ته زنګ وهي، تر هغه چې مقابل لوری اړیکه پورته کوي؛ نو د عادي زنګ پرځای یو غږ خپرېږي، چې په‌کې د ښځو او نجونو د حقونو، نکاح، مهر او جبري ودونو په اړه خبرې کېږي.

دغه غږ د طالبانو د مشر هغه فرمان ته اشاره کوي، چې په ۲۰۲۱کال کې د ښځو د حقونو په تړاو خپور شوی و. په فرمان کې ویل شوي، چې «ښځه مال نه‌دی، جبري نکاح منع ده، کونډې ښځې د خپلې خوښې د نکاح حق لري او ښځو ته باید د میراث حق ورکړل شي».

د طالبانو تر واک لاندې د مخابراتو او معلوماتي ټېکنالوژۍ وزارت کې سرچینې وایي، دغه اقدام د وزارت د مشرتابه په لارښوونه ترسره شوی او موخه یې د «اسلامي ارزښتونو» او د ښځو د شرعي حقونو په اړه عامه پوهاوی دی.

لاتر اوسه روښانه نه‌ده، چې دغه بدلون د افغانستان په ټولو مخابراتي شبکو کې عملي شوی که یوازې په ځینو شبکو او ولایتونو پورې محدود دی.
پر خواله رسنیو د دغه اقدام په اړه بېلابېل غبرګونونه لیدل کېږي. ځینې کسان وایي، چې د جبري ودونو او د ښځو د حقونو په اړه د پوهاوي خپرول ګټور کار دی؛ خو یوشمېر نور بیا په دې باور دي، چې مخابراتي خدمتونه باید د رسمي او تبلیغاتي پیغامونو لپاره ونه کارول شي.

افغانستان کې وړاندې هم مخابراتي شرکتونو د انتظار د غږ سیستم د موسیقۍ، اعلانونو او نورو ثبت شویو پیغامونو لپاره کاروه؛ خو دا لومړی ځل دی چې د حکومت یا واکمنو چارواکو رسمي فرمانونه د ټېلیفوني زنګونو پرمهال خپرېږي.