په تهران کې د طالبانو سفیر او ایراني چارواکي د سوداګریزو همکاریو په اړه غږیدلي

د مخابراتي شبکو د کاروونکو په وینا؛ کله چې یو کس بل چا ته زنګ وهي، تر هغه چې مقابل لوری اړیکه پورته کوي؛ نو د عادي زنګ پرځای یو غږ خپرېږي، چې په‌کې د ښځو او نجونو د حقونو، نکاح، مهر او جبري ودونو په اړه خبرې کېږي.

دغه غږ د طالبانو د مشر هغه فرمان ته اشاره کوي، چې په ۲۰۲۱کال کې د ښځو د حقونو په تړاو خپور شوی و. په فرمان کې ویل شوي، چې «ښځه مال نه‌دی، جبري نکاح منع ده، کونډې ښځې د خپلې خوښې د نکاح حق لري او ښځو ته باید د میراث حق ورکړل شي».

د طالبانو تر واک لاندې د مخابراتو او معلوماتي ټېکنالوژۍ وزارت کې سرچینې وایي، دغه اقدام د وزارت د مشرتابه په لارښوونه ترسره شوی او موخه یې د «اسلامي ارزښتونو» او د ښځو د شرعي حقونو په اړه عامه پوهاوی دی.

لاتر اوسه روښانه نه‌ده، چې دغه بدلون د افغانستان په ټولو مخابراتي شبکو کې عملي شوی که یوازې په ځینو شبکو او ولایتونو پورې محدود دی.
پر خواله رسنیو د دغه اقدام په اړه بېلابېل غبرګونونه لیدل کېږي. ځینې کسان وایي، چې د جبري ودونو او د ښځو د حقونو په اړه د پوهاوي خپرول ګټور کار دی؛ خو یوشمېر نور بیا په دې باور دي، چې مخابراتي خدمتونه باید د رسمي او تبلیغاتي پیغامونو لپاره ونه کارول شي.

افغانستان کې وړاندې هم مخابراتي شرکتونو د انتظار د غږ سیستم د موسیقۍ، اعلانونو او نورو ثبت شویو پیغامونو لپاره کاروه؛ خو دا لومړی ځل دی چې د حکومت یا واکمنو چارواکو رسمي فرمانونه د ټېلیفوني زنګونو پرمهال خپرېږي.

ویناوالو په یاده غونډه کې ویلي، چې د تورخم لارې بندېدو له امله د سیمې اقتصادي وضعیت اغېزمن شوی، زرګونه کسان بې‌روزګاره شوي او کاروبارونه ټکني شوي دي. دوی له اړوندو چارواکو غوښتنه وکړه، چې له افغانستان سره ټولې تړلې لارې د سوداګرۍ او تګ‌راتګ لپاره پرانیزي؛ ترڅو یادې ستونزې حل شي.

ویناوالو ویلي: «د تورخم لارې دوامداره تړل پاتې کېدو دوه اړخیزه سوداګري سخته اغېزمنه کړې او ملي خزانې ته هم د مېلیاردونو روپیو زیان اوښتی دی. په افغانستان کې ګڼ شمېر پاکستاني موټر چلوونکي او بار وړونکي موټرونه له څو میاشتو راهیسې بند پاتې دي او باید ژر تر ژره پاکستان ته د ستنېدو اجازه ورکړل شي».

په غونډه کې ټینګار شوی، چې پاکستان دې په دې برخه کې عملي اقدام وکړي او د لارې په خلاصېدو کې دې خپل رول ادا کړي؛ ترڅو په سیمه کې اقتصادي فعالیتونه عادي حالت ته راوګرځي. د غونډې ګډونوالو خبرداری ورکړی، که د تورخم لاره ژر خلاصه نه‌شي نو پراخ لاریونونه به پيل کړي.

په هلمند کې د طالبانو امنیې قوماندانۍ رسنیز دفتر په خبرپاڼه کې ویلي، پېښه نن چهارشنبه د سهار په نهو بجو شوې ده. د معلوماتو له مخې؛ ماشومانو یوه پخوانۍ ناچاوده مرمۍ موندلې وه او کور ته یې وړې وه.

خبرپاڼه زیاتوي، ماشومانو یاده مرمۍ اور ته غورځولې وه چې وروسته یې چاودنه کړې ده. په چاودنه کې یو لس کلن او یو درې کلن ماشومان وژل شوي دي.

په خبرپاڼه کې راغلي، چې د یادو ماشومانو مور هم ټپي شوې او بیا د درملنې لپاره روغتیايي مرکز ته لېږدول شوې ده. څه موده مخکې د سره صلیب نړۍوالې کمېټې ویلي‌ و، چې په ۲۰۲۵کال کې په افغانستان کې د ماینونو او ناچاوده توکو د چاودنو له امله لږترلږه ۹۲ کسان مړه او ۳۷۵ نور ټپیان شوي دي.
دغه سازمان لیکلي، چې یادو چاودنو له امله لږترلږه ۶۶ سلنه قربانیان او زیانمن شوي کسان ماشومان دي.

د ګډ امنیتي تړون سازمان عمومي منشي طالق بېک ماسادیکوف وویل، چې دغه ګډه غونډه به د روان زېږدیز کال په دویمه نیمایي کې ترسره شي. د روسیې ټاس خبري اژانس د سې‌‌شنبې په ورځ (د غویي په ۲۹مه) د ماسادیکوف په حواله راپور ورکړی، چې دغه درې سازمانونه په منظم ډول د لوړې کچې لیدنې کوي او د راتلونکې غونډې اصلي تمرکز به د سیمې د امنیتي بدلونونو او د افغانستان د وضعیت ارزونه وي.

دغه غونډه به د درېیو سیمه‌‌ییزو جوړښتونو د لوړپوړو چارواکو په ګډون ترسره شي او موخه یې د ګډو امنیتي ننګونو پر وړاندې د لا زیاتې همغږۍ رامنځته کول دي. د ګډ امنیتي تړون سازمان عمومي منشي زیاته کړه، چې دغه ډول اړیکې به هر کال دوام ولري.

د هغه په وینا؛ دغه ګامونه له سیمه‌ییزو ګواښونو سره د مبارزې لپاره د نړۍوالې همکارۍ د پیاوړتیا په چوکاټ کې اخیستل کېږي. ماسادیکوف دغه څرګندونې د ګډ امنیتي تړون سازمان د هغې غونډې په څنډه کې وکړې، چې «د نړۍوالې سولې او ټیکاو د پیاوړتیا لپاره یوځای» تر سرلیک لاندې جوړه شوې وه.
دغه غونډه د ویانا په ښار کې د اروپا د امنیت او همکاریو سازمان په دفتر کې ترسره شوه. د ګډ امنیتي تړون سازمان عمومي منشي تر دې وړاندې (د غویي په ۵مه) له سرګي شویګو سره هم لیدلي و او د راتلونکو پروګرامونو په اړه یې خبرې کړې وې.
د روسیې د امنیت شورا منشي وړاندې ویلي و، چې اوس‌مهال په افغانستان کې له ۱۸زرو څخه تر ۲۳زرو پورې وسله‌‌وال فعالیت کوي. هغه ټینګار کړی، چې د افغانستان وضعیت ته پاملرنه د شانګهای د همکارۍ سازمان د غړو هېوادونو لپاره «ځانګړی اهمیت» لري.

د ګډ امنیتي تړون سازمان چې «روسیه، بلاروس، قزاقستان، قرغزستان، تاجکستان او ارمنستان په‌کې شامل» دي، د شانګهای همکاریو سازمان چې «چین، روسیه، بلاروس، قزاقستان، قرغزستان، تاجکستان، ازبکستان، هند، پاکستان او ایران په‌کې ګډون لري» او د ګډو ګټو خپلواک هېوادونه چې «روسیه، بلاروس، قزاقستان، قرغزستان، تاجکستان، ازبکستان، ترکمنستان، اذربایجان او ارمنستان په‌کې شامل» دي، د سیمې د امنیتي او سیاسي جوړښتونو له مهمو بنسټونو ګڼل کېږي.

دغه درېیو سازمانونو په وروستیو کلونو کې څو ځله د افغانستان له خاورې د ورپېښو ګواښونو لکه «ترهګرۍ، د نشه‌يي توکو قاچاق او سرحدي بې‌ثباتۍ» پر وړاندې د ګډې مبارزې پر اړتیا ټینګار کړی دی.

طالب استازو زیاته کړې، په دې اړه یې څو ځلې پاکستان ته لیکونه هم لېږلي؛ خو لا یې مثبت ځواب نه‌دی ترلاسه کړی. په کوټه کې د طالبانو کوسنلګرۍ مرستیال انورشاه ملنګیار وايي، چې د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت له استازو سره یې د لادرکه شویو او بندي افغانانو د موضوع په اړه خبرې کړې او د هغوی په اړه یې د معلوماتو پر ورکولو ټینګار کړی.

نوموړي زیاته کړې: «د افغانستان کونسلګرۍ په تېرو میاشو کې څو ځله د رسمي لیکونو له لارې په بلوچستان کې د ورکو شویو او بندي افغانانو په اړه معلومات غوښتي، چې قناعت بښونکی ځواب یې نه‌دی ترلاسه کړی».

نوموړي ویلي، په یاده ناسته کې یې ټینګار کړی چې د افغانانو د نیونې او لادرکه کېدو په اړه باید په رسمي ډول له دوی سره معلومات شریک شي؛ ترڅو د هغوی کورنۍ او خپلوان له روان وضعیت څخه باخبره شي.

ملنګیار زیاته کړې، چې دوی د بلوچستان زندانونو ته د لاسرسي پر برابولو هم تینګار کړی؛ تر څو د افغان بندیانو د وضعیت ارزونه، کونسلي مرستې او د هغو افغانانو د خوشې کېدو هڅه وکړي چې د کوچنیو جرمونو په تور نیول شوي.

پاکستان له تېرو درېیو کلونو راهیسې د افغان کډوالو د جبري اېستلو پراخه څپه پيل کړې او په یاده موده کې ګڼې کورنۍ په جبري توګه نیول شوې او د ناروښانه لاملونو له کبله زنداني شوې دي.

پر همدې مهال د یوشمېر کورنیو غړي د یادو نیونو له کبله لادرکه شوي؛ خو د پاکستان حکومت وخت ناوخت په خپلو څرګندونو کې د افغان کډوالو پر اېستلو ټینګار کوي.