د بشري حقونو کمېسیون: د فریدالله اپریدي جبري نادرکه کول «ناقانونه او غیرانساني» کړنه ده

په دغو مراسمو کې د تاجکستان د بهرنیو چارو وزیر او د روسیې د بهرنیو چارو مرستیال وزیر ګډون درلود.

تاجک چارواکو دا ګام د دولت د هغې پالیسۍ برخه وګڼله، چې هدف یې د تاریخي عدالت بیا رغونه او د ملي حافظې ساتنه ده.

په دغو مراسمو کې روسي چارواکو میخایل ګالوزین او میخایل شفیدکوی په خپلو ویناوو کې وویل چې دغو شخصیتونو د شوروي اتحاد په اډانه کې د تاجکستان د جمهوریت د جوړېدو په بهیر کې مهم رول لوبولی دی.

نثارمحمد یوسفزی په ۱۸۹۷ کال کې د خیبر پښتونخوا په صوابۍ ولسوالۍ کې د یوسفزیو پښتنې قبیلې په یوې کورنۍ کې وزېږېد.

په ۱۹۱۹ کال کې، چې په افغانستان کې د امان‌الله خان په مشرۍ د انګریزانو پر ضد درېیمه افغان–انګلیس جګړه پیل شوه، نثار محمد له افغان پوځ سره یو ځای شو. هغه د خپلې زړورتیا له امله د افغانستان د شجاعت نښان ترلاسه کړ.

وروسته پر نثار محمدخان د اعدام حکم صادر شو او د تعقیب له امله افغانستان ته لاړ. هغه لومړی کابل او بیا د امان الله خان په هڅونه تاشکند ته لاړ.

نثار محمد په دوشنبه ښار کې د نظامي پوهنتون استاد و او د «جمهوري خودمختار تاجکستان» له اعلان وروسته، ددغه هېواد د پوهنې معمار ګڼل کېده.

په ۱۹۳۷ میلادي کال کې د ستالین د «لویو تصفیو» پر مهال نثار محمد د شوروي داخلي امنیتي ادارې (NKVD) د سیاسي تورونو پر بنسټ ونیوه او وروسته ووژل شو.

ویناوالو په یاده غونډه کې ویلي، چې د تورخم لارې بندېدو له امله د سیمې اقتصادي وضعیت اغېزمن شوی، زرګونه کسان بې‌روزګاره شوي او کاروبارونه ټکني شوي دي. دوی له اړوندو چارواکو غوښتنه وکړه، چې له افغانستان سره ټولې تړلې لارې د سوداګرۍ او تګ‌راتګ لپاره پرانیزي؛ ترڅو یادې ستونزې حل شي.

ویناوالو ویلي: «د تورخم لارې دوامداره تړل پاتې کېدو دوه اړخیزه سوداګري سخته اغېزمنه کړې او ملي خزانې ته هم د مېلیاردونو روپیو زیان اوښتی دی. په افغانستان کې ګڼ شمېر پاکستاني موټر چلوونکي او بار وړونکي موټرونه له څو میاشتو راهیسې بند پاتې دي او باید ژر تر ژره پاکستان ته د ستنېدو اجازه ورکړل شي».

په غونډه کې ټینګار شوی، چې پاکستان دې په دې برخه کې عملي اقدام وکړي او د لارې په خلاصېدو کې دې خپل رول ادا کړي؛ ترڅو په سیمه کې اقتصادي فعالیتونه عادي حالت ته راوګرځي. د غونډې ګډونوالو خبرداری ورکړی، که د تورخم لاره ژر خلاصه نه‌شي نو پراخ لاریونونه به پيل کړي.

راپورونه ښيي، چې یادې سیمې ته غځېدلې مهمې لارې تړل شوې، بازارونه بند دي او خلک د خوراکي توکو، درملو او نورو لومړنيو اړتیاوو له کمښت سره مخ شوي دي. ځايي اوسېدونکي وايي، ښځې، ماشومان او سپين ږېري له ناوړه وضعیت سره مخ دي او ګڼې کورنۍ له سامان پرته په بیړه له خپلو مېنو وځي.

بل لور ته د پاکستان حکومت اړوندو سرچينو اېکسپرېس ټربیون ورځپاڼې ته ویلي، چې د وسله‌والو د احتمالي حضور له امله امنيتي تدابير سخت شوي او دغه اقدامات د ولس د خوندیتوب لپاره اړین دي.

خو ځايي خلک د مرستو د نشتوالي او په وار، وار د بې‌ځايه کېدو له امله اندېښمن دي او له حکومته د بېړنیو بشري مرستو غوښتنه کوي.

په اعلامیه کې راغلي، چې د فرید اپریدي د ژوند او امنیت بشپړ مسوولیت د پاکستان پر ریاستي ادارو دی. د پښتون ژغورنې غورځنګ غوښتنه کړې چې د دې پېښې باید شفافه پلټنه وشي او عاملین یې عدالت ته وړاندې شي.

دغه غورځنګ وایي چې د سیاسي او ولسي فعالانو جبري لادرکي د حق غږونو د خاموشه کولو لپاره د ریاست یوه ناکامه هڅه ده.

پي ټي ایم د بشري حقونو پر نړیوالو سازمانونو، رسنیو، ملګرو ملتونو او عدالت غوښتونکو فعالانو غږ کړی چې د فرید اپریدي د جبري بې درکۍ پر ضد خپل غبرګون وښيي. په اعلامیه کې ټینګار شوی چې د ظلم او جبر په زور د ولس شعور نه شي ختمېدلی او دا کړنه د بشري حقونو او انساني وقار ښکاره نقض دی.

فرید اپریدی د دوشنبې په ورځ د پېښور له ابدرې سړک څخه تښتول شوی، چې غورځنګ یې پړه د پاکستان پر استخباراتي ادارو اچوي او وایي چې د امنیتي کمرو شواهد هم شتون لري. پښتون ژغورنې غورځنګ ګواښ کړی چې که فرید اپریدي ته کوم زیان ورسېږي، نو دوی به د دې ظلم پر ضد نړیوال غږ پورته کړي او خپل اعتراضونه به نور هم پراخ کړي.

دا په داسې حال کې ده چې په پاکستان کې د پښتنو او د پښتون ژغورنې غورځنګ د غړو پر وړاندې نیونې او فشارونه زیات شوي دي. په دې وروستیو کې د دې غورځنګ یو جګپوړی غړی علي وزیر له زندان څخه تر خوشې کېدو وروسته سمدستي بیا ونیول شو.

دغو معتریضانو د خېبر پښتونخوا ایالت د خېبر ولسوالۍ په لنډي کوتل سیمه کې د یادې لارې د بندیدو له کبله خپل احتجاج روان ساتلی دی.
معترضان چې د بېلابېلو سیاسي ګوندونو مشران هم ورسره دي، خبرداری ورکړی چې که په ټاکل شوې موده کې یې ستونزه هواره نه شي، دوی به د احتجاج په توګه د تورخم - پېښور لویه لاره وتړي. دغو ټرانسپورټرانو ویلي چې له سختو مالي ستونزو سره مخ دي او که غوښتنې یې ونه منل شي، نو افغانستان ته د ستنېدونکو افغان کډوالو د موټرو تګ راتګ به هم بند کړي.

له بلې خوا په پېښور کې د طالبانو د قونسلګرۍ یوه استازي پلاوي د دغه احتجاجي غونډې څخه لیدنه کړې ده. د دغه طالب پلاوي مشر عصمت الله قادري وویل چې دوی خېبر پښتونخوا کې د خپل قونسل محب الله شاکر په لارښوونه د ټرانسپورټرانو د ستونزو اورېدو لپاره ورغلي دي. د هغه په خبره، اغېزمنو ټرانسپورټرانو او سوداګرو څو ځله د دوی له قونسلګرۍ سره اړیکه نیولې او غوښتنې یې د طالبانو چارواکو ته رسول شوې دي.

عصمت الله قادري ټینګار وکړ، چې د طالبانو له خوا د پاکستاني موټرچلوونکو او د هغوی د موټرونو پر وړاندې هېڅ ډول خنډ نشته او هغوی کولی شي چې بېرته پاکستان ته ستانه شي. نوموړي د شینوارو او اپریدو قومونو له مرستو مننه وکړه او غوښتنه یې وکړه چې د اختر د رانږدې کېدو له امله باید د افغان کډوالو تګ راتګ له خنډ سره مخ نه شي.

د تورخم لارې تړل کېدل او د ټرانسپورټرانو ستونزې په داسې حال کې زیاتې شوې دي چې د طالبانو او پاکستاني ځواکونو ترمنځ پوځي کړکېچ دوام لري. په تېرو میاشتو کې د چمن او سپین بولدک په ګډون پر ډیورنډ کرښه بېلابېلو سیمو کې نښتې شوې دي او پاکستاني ځواکونو د کونړ په ګډون پر افغان خاوره بریدونه کړي چې له امله یې له ۱۰۰ زرو ډېر کسان بې ځایه شوي دي.