د طالبانو د کانونو او کرنې وزیرانو او د برېښنا شرکت رییس په ګډون یو پلاوی ترکمنستان هېواد ته تللی. یاد پلاوي د ترکمستان له چارواکو سره د ټاپي پروژې د تطبیق پر څرنګوالي، د یادې پروژې پر مسیر د ځمکو د استملاک، د صادراتي ګازو د بیې او نورو اړوندو موضوعاتو په اړه خبرې کړې دي.
د طالبانو تر واک لاندې ملي ټلوېزیون لیکلي، چې د طالبانو یاد پلاوي د ترکمنستان د بهرنیو چارو وزیر رشید مردوف، د کانونو وزیر، د کرنې وزیر، د ترکمنګاز شرکت مسوولینو او د دغه هېواد له یوشمېر نورو چارواکو سره کتلي دي.
د راپور له مخې؛ طالب پلاوي د یاد سفر پرمهال له ترکمنګاز تولیدي شرکت څخه د لیدنې سربېره د قزاقستان او ترکمنستان پر پوله له ترکمنباشي او نورو بندرونو څخه هم لیدنه کړې ده.
د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزارت خبر ورکړی، چې د طالبانو او ازبکستان ترمنځ د سوداګریزو اړیکو په ګډ کنفرانس کې د دواړو هېوادونو د خصوصي سکټور ترمنځ د سوداګرۍ د کچې پر لوړوالي، سوداګریزو اړیکو او د ګډې پانګونې پر اسانتیاوو خبرې شوې.
یاد وزارت زیاته کړې، چې د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزیر نورالدین عزیزي د دواړو هېوادونو ترمنځ د عملي او اقتصادي همکاریو پر پراختیا ټينګار کړی او افغان سوداګر یې له ازبکستان سره ګد کار ته هڅولي.
طالب وزیر دا هم ویلي، چې ازبکستان په افغانستان کې د کشمیرې، چرم، پنبې او تار په برخو کې ګډې پانګونې ته لېوالتیا ښودلې ده. په کنفرانس کې د ازبکستان جمهوریت وزیرانو شورا د صنایعو پراختیا ادارې مشر ناظم جان خالمرادوف ویلي: «افغانستان د مناسب اقلیم او ډېرو مالدارۍ سرچینو له امله د پنبې د کر او د ورېښمو د تولید لپاره ښه فرصتونه لري او ازبکستان په دې برخو کې مالي او تخنیکي امکانات لري».
نوموړي په دې برخه کې د پانګونې او ګډ کار ډاډ ښودلی. د ازبکستان د سوداګرو دغه پلاوي د دواړو هېوادونو د تولیداتو او محصولاتو له جوړ شوي نندارتون هم لیدنه وکړه.
په کندهار کې د طالبانو تر واک لاندې د پېښو پر وړاندې د مبارزې او چمتووالي ریاست وایي، د تېرې ورځې او شپې سختو توپاني بادونو او دوړو په ښار او یوشمېر ولسوالیو کې خلکو ته درانه ځاني او مالي زیانونه اړولي دي. د یاد ریاست په وینا؛ په یادو پېښو کې درې تنه مړه او شپږ نور ټپیان شوي دي.
د یاد ریاست د لومړنیو معلوماتو له مخې؛ په دغه طبیعي پېښو کې درې کسان مړه او شپږ نور ټپیان دي. په کندهار کې د طالبانو تر واک لاندې د پېښو پر وړاندې د مبارزې او چمتووالي ریاست په خبرپاڼه کې راغلي، چې مرګژوبله په میوند ارغنداب او ډنډ ولسوالیو کې رامنځته شوې ده.
یادې ادارې ویلي، چې په ښار او ولسوالیو کې شاوخوا ۲۰۵ استوګنیز کورونه او یو جومات تخریب شوی او تر ۷۰۰ زیاتې د لمریزې برېښنا هېندارې هم ماتې شوې دي. د سیمې اوسېدونکي وایي، توپاني بادونه دومره شدید وو چې د ګڼو کورونو چادري چتونه یې الوځولي او د دوړو سختو څپو د خلکو ورځنی ژوند له جدي ستونزو سره مخ کړی وو.
خلک وایي، په کندهار او نورو سویلي ولایتونو کې د اقلیمي بدلونونو له امله په وروستیو کې سخت بادونه، دوړې او ناڅاپي موسمي پېښې زیاتې شوې دي؛ خو د مخنیوي او چمتووالي برخه لاهم کمزورې ده.
دوی ټینګار کوي، چې طالبان باید د بېړنیو حالاتو د مدیریت، د زیانمنو کورنیو د ملاتړ او د عامه پوهاوي لپاره عملي او اوږدمهاله پروګرامونه پیاوړي کړي؛ څو د ورته پېښو پرمهال د خلکو ځاني او مالي زیانونه راکم شي.
د کندهار د سپینې او تورې زڼکۍ کروندګر وايي، په دې وروستیو کې د زڼکۍ بازارونه په بېساري ډول راولوېدلي او د دوی کلونه زحمت یې له سخت اقتصادي زیان سره مخ کړی. د دوی په خبره؛ د لارو تړل کېدو او د بدیلو سوداګریزو لارو نه موندلو له امله د زڼکۍ بیې تر نیمايي ډېرې راټیټې شوې دي.
د زڼکۍ سوداګر وایي، سپینه زڼکۍ چې پخوا یې یو کیلو له ۱۸۰۰ تر ۲زره او ۱۰۰ افغانیو پورې پلورل کېده؛ اوس یوازې د ۴۵۰ او ۵۰۰ افغانیو ترمنځ پلورل کېږي. دغه راز د تورې زڼکۍ بیه چې مخکې له ۲زره او ۲۰۰ تر ۲زره او ۵۰۰ افغانیو پورې رسېده، اوس ۱۶۵۰ او ۱۷۰۰ افغانیو ته راټیټه شوې ده.
کروندګر وايي، د دغه حاصلاتو د تولید لپاره یې ډېر لګښتونه کړي؛ خو اوسني بازارونه نه یوازې د دوی مصرفونه نه پوره کوي، بلکې ګڼ شمېر بزګران یې له پورونو او اقتصادي ستونزو سره مخ کړي دي.
سوداګر د بازار د سقوط اصلي لامل د لارو تړل پاتې کېدل بولي او وايي، د افغانستان زڼکۍ تر ډېره هند ته صادرېده؛ خو اوس د ایران له لارې د انتقال بهیر د جګړو او سیمهییزو کړکېچونو له امله له خنډونو سره مخ شوی او د پاکستان لاره هم له اوږدې مودې راهیسې د سوداګرۍ پر مخ تړلې ده.
د کندهار یو سوداګر په دې اړه وایي: «کله چې د صادراتو لارې بندې شي بازار خامخا سقوط کوي، زموږ ډېر مال په ګدامونو کې بند پاتې دی. هند او نورو هېوادونو ته د رسېدو لپاره بدیله لاره نهشته او حکومت هم تر اوسه کوم عملي اقدام نهدی کړی».
سوداګر نیوکه کوي، چې د طالبانو حکومت ونه توانېده؛ څو د افغان سوداګرو لپاره لکه د منځنۍ اسیا دهلېزونه، هوايي دهلېزونه او یا هم د چابهار بندر په څېر د بدیلې سوداګریزې لارې اسانتیاوې پراخې کړي.
د دوی په باور؛ که پر وخت بدیلې لارې برابرې شوې وای، نو اوس به کروندګر او سوداګر له دومره درنو زیانونو سره نه مخ کېدل. اقتصادي شنونکي هم وايي، د افغانستان کرنیز سکتور تر ډېره پر محدودو صادراتي لارو متکي دی او هر ځل چې سیمهییز سیاسي یا امنیتي کړکېچونه رامنځته شي؛ نو د هېواد کروندګر یې مستقیم زیان ویني.
په همدې حال کې د کندهار د زڼکۍ کروندګر د طالبانو له حکومته غواړي، چې د دوی ستونزو ته بېړنۍ پاملرنه وکړي، د صادراتو بدیلې لارې فعالې کړي او د کرنیزو محصولاتو د بازار موندنې لپاره عملي ګامونه پورته کړي؛ څو د بزګرو د زیانونو مخه ونیول شي.
د بشري حقونو سازمان «پرو ازول» د جرمني له حکومت نه غوښتنه کړې، چې په افغانستان کې د بشري حقونو وضعیت ته په کتو له جرمني نه د افغان کډوالو اېستل باید سملاسي ودروي. د یاد بنسټ د شمېرو له مخې؛ د مجرده نارینه پناه غوښتونکو د ملاتړ او منلو کچه له شاوخوا ۶۶ سلنې ۱۶ ته راټیټه شوې ده.
دغه سازمان د چهارشنبې په ورځ د افغان کډوالو د غوښتنلیکونو پر وړاندې د جرمني حکومت پر چلند، په ځانګړي ډول د مجرده نارینهو د منلو کچې پر کمېدو سختې نیوکې وکړې. پرو ازول په جرمني کې یو پېژندل شوی د بشري حقونو سازمان دی، چې د پناه غوښتونکو، کډوالو او هغو کسانو د حقونو دفاع کوي چې د اېستلو له ګواښ سره مخ دي.
دغه بنسټ ویلي، چې په تېر یوه کال کې د مجردو افغان نارینهو د پناه غوښتنې د منلو کچه په څرګند ډول راکمه شوې؛ خو په افغانستان کې وضعیت لاهم کړګېچن دی. پرو ازول ویلي، چې د جرمني د کډوالۍ او پناه غوښتنې «بامف» اداره «د طالبانو خپلسری چلند» له پامه غورځوي او داسې انګیري، چې د یادې ډلې قضايي چلند منطقي دی. دغه سازمان یاده تګلاره «شرموونکې» بللې ده.
د افغانستان د وضعیت نوې ارزونه
دغه بنسټ همداراز ویلي، سره له دې چې په افغانستان کې بشري وضعیت کړکېچن دی؛ د جرمني د کډوالۍ اداره په ډېری مواردو کې د افغان پناه غوښتونکو د اېستلو مخه نه نیسي. ورته مهال طالبانو خپله «ناقانونه، خپلسرې او تاوتریخجنه واکمني» نوره هم پراخه کړې ده.
خو د دغه سازمان شمېرې ښيي، چې د ۲۰۲۶کال په لومړیو څلورو میاشتو کې د افغان پناه غوښتونکو د منلو عمومي کچه شاوخوا ۸۹ سلنه وه. داسې ښکاري، چې د دغه توپیر لامل د اروپا د عدالت محکمې پرېکړه ده، چې له مخې یې افغان ښځې او د هغوی د کورنۍ غړي باید د جرمني حکومت د کډوالۍ ملاتړ څخه برخمن شي.
د پرو ازول اجرایوي مشرې هلن رزنه ویلي، چې د جرمني حکومت باید د افغانستان وضعیت له سره وارزوي. د هغې په وینا؛ په افغانستان کې د بشري حقونو او انساني وضعیت خرابوالی باید تحریف یا کمارزښته ونه ښودل شي.
پرو ازول اندېښنه لري، چې د پناه غوښتونکو د اېستلو په اړه د جرمني او طالبانو همکاري ان که د امنیت په پلمه هم وي؛ د طالبانو د ډیپلوماتیک دریځ د لوړولو لامل به شي. مېرمن رزنه وویل، جرمني د پناه غوښتونکو د اېستلو لپاره داسې یو رژیم عادي کوي چې ښځې یې په بشپړ ډول له خپلو حقونو محرومې کړې دي او مخالفین په سیستماتیک ډول څاري. هغې دغه کار د بشري حقونو له نظره ویجاړوونکی او د بهرني سیاست له پلوه ناسم وباله.
دغه سازمان ویلي، چې طالبان باید د څار او ځورونې د عامل په توګه جدي وپېژندل شي او له دې ډلې سره هر ډول همکاري باید ودرول شي. پرو ازول همداراز غوښتنه کړې، هغه افغانان چې په جرمني کې د «دولدونګ» سند لري؛ باید د اغېزمنې استوګنې حق او د کار اجازه ترلاسه کړي.
«دولدونګ» په جرمني کې هغه سند دی، چې یو کس ته د دایمي استوګنې اجازه نه ورکوي؛ خو د لنډمهال لپاره یې اېستل ځنډوي.
بامف ادارې کې د طالبانو د استازي د حضور پر سر لانجه
په دې وروستیو کې د جرمني «زد ډي اف» شبکې راپور ورکړی، جرمن چارواکو د افغانانو د اېستلو بهیر په تړاو څو ځله د طالبانو د یوه استازي کوربهتوب کړی چې دغه ناستې د بن په ښار کې د جرمني د کډوالۍ او پناه غوښتنې ادارې (بامف) په ودانۍ کې ترسره شوې دي.
د راپور له مخې؛ په بن کې د طالبانو کونسل سید مصطفی هاشمي (د وري میاشتې په ۲۹مه) د بامف ادارې په دفتر کې حاضر شوی و. زد ډي اف لیکلي، دغه حضور د هغو کسانو د پېژندنې او د پاسپورټ اسنادو د برابرولو د بهیر په چوکاټ کې ترسره شوی چې د اېستلو له شرایطو سره برابر دي.
بامف ویلي، چې د طالبانو د استازي بلنه د فدرالي پولیسو د اقدام په چوکاټ کې شوې وه او خپله اداره پهکې ښکېله نه وه. د بامف په وینا؛ دغه ډول اقدام سږکال د بن ښار په دفتر کې درېیم ځل ترسره شوی دی.
د جرمني د کورنیو چارو وزارت ویلي، د بامف هغه ودانۍ چې له عامو مراجعینو جلا ده، د دغه ډول غونډو لپاره مناسبه وه او د فدرالي او ایالتي ادارو ترمنځ د داسې ځای برابرول یوه عادي چاره ده.
یاد وزارت زیاته کړې، د بامف په ودانۍ کې د دغه غونډې جوړول په دې معنا نهده چې په دغه اداره کې د افغانستان استازولي جوړه شوې ده. د جرمني حکومت له ډېر وخت راهیسې د طالبانو د دوو استازو د منلو له امله له نیوکو سره مخ دی.
جرمني ویلي، چې دغه پرېکړه د طالبانو د رسمیت پېژندنې معنا نهلري؛ بلکې د کونسلګرۍ د چارو د ترسره کولو او د ځینو افغانانو د اېستلو د بهیر پرمخ وړلو لپاره شوې ده. د بشري حقونو سازمان پرو ازول هم پر یادې پرېکړې نیوکه کړې او ویلي یې دي، چې په جرمني کې مېشت افغانان باید د پاسپورټ او کونسلګرۍ اسنادو ترلاسه کولو لپاره د طالبانو استازو ته ونه لېږل شي.
دغه سازمان د جرمني له حکومته غوښتي، چې افغانانو ته بدیل اسناد صادر کړي؛ څو هغوی اړ نهشي چې د طالبانو تر نفوذ لاندې استازولیو سره اړیکه ونیسي. تېره اوونۍ (د غویي ۲۵مه) یوشمېر افغانانو د جرمني په بن ښار کې د بامف ادارې مخې ته لاریون وکړ. د یاد لاریون تنظیموونکو د جرمني له حکومته وغوښتل، چې له طالبانو سره همکاري ونه کړي.
هغوی د بامف په دفتر کې د طالبانو د استازي حضور طالبانو ته د رسمیت ورکولو یوه بڼه وبلله. زرغون ګوند د بن ښار څانګې هم د افغانستان په کونسلګرۍ کې د طالبانو د استازي حضور د اندېښنې وړ بللی دی.
دغه ګوند ویلي، چې د بن په کونسلګرۍ کې د طالبانو د استازي حضور بشري حقونه کمزوري کوي او کولای شي د افغان پناه غوښتونکو لپاره ګواښونه رامنځته کړي. د جرمني د پارلمان یو غړی او سیاستوال مارسل امرېش وویل، چې د جرمني د کورنیو چارو وزیر طالبان د هېواد دولتي چارو ته دننه کړي او له مستقیمو اړیکو سره داسې یو رژیم عادي کوي، چې «د ترهګرۍ استازیتوب کوي، بشري حقونه په سیستماتیک ډول تر پښو لاندې کوي او ښځې په سخت ډول ځپي».
مارسل امریش همداراز خبرداری ورکړی، چې د طالبانو د استازو حضور د جرمني په دولتي جوړښتونو کې «لوی امنیتي ګواښونه» لري. هغه د اېستلو له ګواښ سره مخ کسانو د وېرولو او د معلوماتو د افشا کېدو احتمال یاد کړ او دغه اقدام یې له سیاسي پلوه «نامسوولانه» وباله.
په ملګرو ملتونو کې د هند دایمي استازي هریش پارواتانیني په کابل کې د روږدو کسانو د درملنې پر مرکز د پاکستان د برید په اړه ویلي، پاکستان د ملکیانو پر وړاندې د نسل وژنې او تاوتریخوالي اوږد تاریخ لري. هغه وایي، پر افغانستان د پاکستان د بریدونو له امله ۷۵۰ ملکیانو ته مرګ ژوبله اوښتې.
پرواتانېني د ملګرو ملتونو د امنیت شورا د کلنۍ غونډې پرمهال «په وسلهوالو شخړو کې د ملکیانو ساتنې» په اړه وویل، چې د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو مرستندویه ماموریت یوناما په خپلو اسنادو کې د ملکیانو د مرګ ژوبلې له ۹۵ پېښو څخه ۹۴ د پاکستاني ځواکونو لهخوا بللې دي.
د نوموړي په خبره؛ په افغانستان کې د ملګرو ملتونو مرستندویه ماموریت یومانا راپور ورکړی، چې د ۲۰۲۶کال په لومړیو درېیو میاشتو کې د نښتو له امله په افغانستان کې ۷۵۰ ملکیان وژل شوي او یا هم ټپیان شوي دي.
هغه په کابل کې د روږدو کسانو د درملنې پر روغتون وروستي برید ته په اشارې وویل: «پاکستان په کابل کې د امید د روږدو د درملنې پر مرکز وحشیانه هوايي برید وکړ، چې له امله یې ۲۶۹ ملکیان وژل شوي دي».
د هند استازي همدارنګه پاکستان تورن کړ، چې د ملکیانو د ساتنې او د بشري مسوولیتونو د پوره کولو په اړه نړۍوالې غوښتنې له پامه غورځوي. پرواتانېني زیاته کړه: «دا منافقت دی، چې یو هېواد د نړۍوال قانون له اصولو خبرې کوي؛ خو په توره شپه بېګناه ملکیان په نښه کوي».