احمد مسعود د افغانستان د بشري حقونو ناورین په تړاو د اروپايي پارلمان پرېکړه لیک وستایه

رحمت‌الله نبیل د جمعې په ورځ (د غبرګولي لومړۍ) په خپله اېکس‌پاڼه زیاته کړې، په داسې ورځو کې چې افغان ښځې «تیارو او چوپتیاوو» کې ساتل کېږي، ذکیه احمد تر ټولو لوړې څوکې ته وخته څو وښيي چې هېڅ څوکه د افغان ښځو له ارادې لوړه نه‌ده.

د ده په وینا، دا بریا د افغان ښځو لپاره الهام‌بښونکې نښه ده.

ذکیه احمد لومړنۍ افغان مېرمن ده، چې د نړۍ تر ټولو لوړه څوکه اورېسټ یې فتحه کړې ده.

له کابله د نړۍ تر چته؛ ذکیه احمد د اورېسټ ۸۸۴۸ متره لوړې څوکې په فتح کولو تاریخ جوړ کړ | افغانستان انټرنشنل پښتو

دغه څوکه ۸۸۴۸ متره لوړوالی لري او د همالیا په لړۍ کې د نیپال او د چین د تبت ترمنځ پرته ده. دا تاریخي لاسته راوړنه د افغانستان او نړۍ د غره‌ختنې په تاریخ کې بې‌ساری دی.
ذکیه احمد په غزني کې زېږېدلې او په افغانستان کې د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته یې اسټرالیا ته پناه یوړه او هلته یې نوی ژوند پیل کړی دی.

کورکټېف «هغوی هېڅ ځای نه‌لري» تر سرلیک لاندې راپور کې لیکلي، چې دا راپور د پنځو شخصي کیسو پر بنسټ جوړ شوی او د بشري حقونو د څار سازمان، بښنې نړیوال سازمان، د افغان ال‌جي‌بي‌ټي‌کيو ټولنې او د اروپا او جرمني د رسمي شمېرو له معلوماتو سره ارزول شوی دی.

په راپور کې راغلي، چې په ۲۰۲۱ کال کې واک ته د طالبانو له بیا رسېدو وروسته، پر هغو افغانانو فشارونه زیات شوي، چې بېلابېل جنسي تمایلات او جنسیتي هویتونه لري.

کورکټېف لیکلي، چې د طالبانو د ۲۰۲۶ کال د جنورۍ میاشتې په نوي جزايي قانون کې، د همجنس‌پالنې اړیکو لپاره د مرګ سزا په پام کې نیول شوې ده.

راپور وایي، د دغو کسانو لپاره ګواښ یوازې د طالبانو له لوري نه‌دی، بلکې کورنۍ، ټولنه، ګاونډیان او ان ټولنیزې رسنۍ هم هغوی په نښه کولای شي.

په څو روایتونو کې راغلي، چې کورنیو د ملاتړ پر ځای، دغه کسان وهلي ټکولي، بندي کړي، سپک کړي او د خپل ژوند د پرېکړو حق یې ترې اخیستی دی.

کورکټېف لیکلي، چې پاکستان ته تېښته هم د ډېرو دغو کسانو لپاره د خوندیتوب معنا نه‌لري. د دې رسنۍ په وینا، پاکستان د ګڼو افغان کډوالو لپاره د انتظار، نامعلوم برخلیک، استثمار او د اېستلو د وېرې ځای ګرځېدلی دی.

راپور د جرمني وضعیت ته هم اشاره کړې او لیکلي یې دي، چې دغه هېواد د جنسي تمایل او جنسیتي هویت له امله ځورول د پناه غوښتنې یو دلیل مني، خو په عملي توګه د هغو پناه غوښتونکو لپاره چې بېلابېل جنسي تمایلات او جنسیتي هویتونه لري، د ملاتړ ډېر بنسټونه کمزوري شوي او یا د له‌منځه تلو په حال کې دي.

د ملالې بنسټ د جمعې په ورځ (د غبرګولي لومړۍ) په خپله اېکس‌پاڼه په همدې تړاو د یوناما د اعلامیې په بیا خپرولو سره، د طالبانو له‌خوا د ښځو پر زده‌کړو، کار او د هغوی د خپلواکۍ پر سلبولو د لګول شویو پرله پسې محدودیتونو لړۍ ته اشاره کړې او همداراز یې خبرداری ورکړی، د دې ډلې نوی فرمان چې پر بنسټ یې «د نجونو چوپتیا د واده لپاره د رضایت په معنا» ګڼل کېږي، د ښځو پر ژوند د بشپړې واکمنۍ د قانوني کولو په لور یو بل ګام دی.

تر دې وړاندې یوناما ویلي وو، چې د طالبانو له‌خوا د مېړه او مېرمنې د جلاوالي اصولنامه د کم عمره نجونو واده ته اجازه ورکوي او «د ښځو او نجونو د حقونو د له‌منځه وړلو په لاره کې د یو بل ګام ښکارندويي کوي».

د ملالې بنسټ لیکلي: «کله چې حذف کول او تبعیض په قانون کې ولیکل شي، نو دا بيا یوازې د حقونو نقض نه‌دی، بلکې پر یوه سیستماتیکه او بنسټیزه شوې واکمنۍ بدلېږي».

طالبانو په دې وروستیو کې د «زوجینو د تفریق اصول» په نوم یوه ۳۱مخیزه اصولنامه توشېح کړې، چې د کورنۍ د قوانینو په اډانه کې د ماشومانو د واده موضوع، د نکاح د فسخ کولو شرایط او د ماشومانو د ساتنې اړوند حکمونه په تفصیل سره څېړي.

د دې اصولنامې توشېح کېدل له پراخو غبرګونونو سره مل وو. د ملګرو ملتونو د ښځو برخې هم د جمعې په ورځ وویل، چې دا فرمان د افغان ښځو او نجونو حقونه کمزوري کوي او د مېړه او مېرمنې جلاوالی ستونزمنوي.

ملګرو ملتونو د طالبانو د زوجینو د تفریق اصولنامې پر توشیح کېدو اندېښنه ښودلې | افغانستان انټرنشنل پښتو

د طالبانو ۱۸م نمبر فرمان د نجونو د حقونو په اړه جدي اندېښنې راپارولې دي. یوناما وايي، چې دا فرمان د نجونو په جلا کولو سره، په ځانګړې توګه تر بلوغ او واده وروسته، کولای شي د کم عمره نجونو د ودولو لپاره لاره هواره کړي او حتی تر بلوغ وروسته د نجلۍ چوپتیا د واده لپاره د هغې د رضایت په توګه تعبیر کړي.

د اې‌بي‌سي نیوز ټلوېزیوني شبکې د راپور له‌مخې، د امریکا د تابعیت او کډوالۍ خدماتو ادارې د جمعې په ورځ (د غبرګولي لومړۍ) په همدې تړاو یو نوی لارښود صادر کړ. د دغه لارښود له‌مخې، د امریکا دننه د ګرین کارت غوښتنلیکونه به یوازې په استثنايي حالاتو کې منل کېږي.

د امریکا د تابعیت او کډوالۍ خدماتو ادارې ویاند زک کاهلر ویلي: «موږ د قانون اصلي موخې ته بېرته ګرځو، څو ډاډ ترلاسه شي، چې بهرني وګړي زموږ د هېواد د کډوالۍ قانوني بهیر په سمه توګه تعقیبوي».

هغه زیاته کړه، له دې وروسته هر هغه کس چې په موقتي ډول په امریکا کې اوسېږي او غواړي ګرین کارت ترلاسه کړي، باید د غوښتنې لپاره خپل هېواد ته ستون شي، مګر دا چې ځانګړي او استثنايي شرایط ولري.

خو د افغان ایواک مشر بیا د امریکا حکومت پر دغې پرېکړې په نیوکې سره وايي، د طالبانو د واکمنۍ له امله په افغانستان کې هېڅ ډول امریکایي کونسلي خدمات نشته او له هغه ځایه غوښتنلیک ورکول ناشونې دي.

د کډوالۍ وکیلانو اې‌بي‌سي نیوز ته ویلي، چې دا پرېکړه ښايي په سلګونو زره کسان اغېزمن کړي. د وکیلانو په وینا، ډېری هغه کسان چې د کار موقتي ویزې لري او د امریکا دننه یې د دایمي استوګنې غوښتنه کړې، ښايي له ستونزو سره مخ شي.

ګرین کارت په امریکا کې د دایمي استوګنې یو ډول رسمي جواز دی. هر هغه څوک چې ګرین کارت ترلاسه کړي، کولی شي په امریکا کې ژوند او کار وکړي، خو دا هم د امریکا د بشپړ تابعیت معنا نه‌لري.

ډېری کډوال لومړی امریکا ته د موقتي او کاري ویزو او یا هم بشري اجازې له لارې ننوځي او وروسته هڅه کوي، چې خپل قانوني حالت دایمي استوګنې ته واړوي.

د افغان متحدینو لپاره د امریکا د کډوالۍ نوې تګلاره؛ افغان ایواک بنسټ دا پرېکړه خیانت بللی | افغانستان انټرنشنل پښتو

د افغان ایواک بنسټ مشر شان وان‌ډایور د امریکا د کډوالۍ ادارې پر نوې تګلارې سختې نیوکې کړي او هغه یې له افغان متحدینو سره «خیانت» بللی دی. د دې تګلارې له‌مخې، د هغو افغانانو لپاره چې د بشري پارول له لارې امریکا ته تللي، د دایمي استوګنې یا ګرین کارت ترلاسه کول خورا سخت شوي دي.

محمد حلیم فدايي د جمعې په ورځ (د غبرګولي لومړۍ) په خپله اېکس‌پاڼه لیکلي، چې پر دې اصولنامې نیوکه پر اسلام او قران نیوکه نه ګڼل کېږي، ځکه دا د اسلام ثابت اصل نه‌دی. د هغه په وینا، له قران پرته ډېری دیني او فقهي روایتونه د انسانانو د فهم، د خپل وخت د شرایطو، تاریخ او کلتور زېږنده دي.

هغه ټینګار کړی، چې دا انساني فهمونه مطلق، نه بدلېدونکي او له خطا پاک نه‌شي ګڼل کېدای.

د پکتیا پخوانی والي زیاتوي، چې د طالبانو د دې اصولنامې ډېری استنادونه او مراجع د پېړیو پخوانیو شرایطو پر بنسټ لیکل شوي دي. هغه زیاته کړې، په اسلامي فقه کې دا اصل منل شوی چې عالم او مفتي باید د خپل عصر له شرایطو او بدلونونو سره بلدتیا ولري، خو د طالبانو دا پرېکړه د نن عصر له علمي، حقوقي او ټولنیزو واقعیتونو سره بشپړ تطابق نه‌لري.

نوموړي د پخوانیو فتواوو بې له اجتهاده عملي کول داسې بللي لکه څوک چې د معاصرې ټکنالوژۍ او طب پر ځای لا هم په اوږدو سفرونو کې پر اس او «خره» ټینګار کوي یا د درملنې لپاره تعویذ کاروي.

فدایي ویلي، چې پخوانۍ طریقې د یوازني او مقدس حل په توګه وړاندې کول د دین د بدنامولو لامل کېږي او غوښتنه یې کړې، چې ټولې فقهي او تاریخي پرېکړې باید د قران پر تله وتلل شي، نه دا چې قران د فقهې پر تله وتلل شي.

د یادونې وړ ده، چې د طالبانو عدلیې وزارت د زوجینو د تفریق اصولنامه چې ۱۲څپرکي او ۳۱ مادې لري، د هبت‌الله اخوندزاده له توشیح وروسته په رسمي جریده کې خپره کړې او ګڼ غبرګونونه یې راپارولي دي.

ذبیح الله مجاهد: د زوجینو د تفریق اصولنامې په اړه نیوکو ته باید هیڅ ارزښت ورنه کړل شي | افغانستان انټرنشنل پښتو

د طالبانو ویاند ذبیح‌الله مجاهد بیا د «زوجینو د تفریق اصولنامې» په اړه د نیوکو په غبرګون کې ویلي، چې دغه اصولنامه د کم‌عمره نجونو د ودولو معنا نه‌لري، بلکې د قضاتو لپاره ده، چې په پخوانیو او پېچلو کورنیو قضیو کې روښانه پرېکړې وکړای شي. هغه ویلي، چې نیوکو ته باید ارزښت ورنه‌کړل شي.