پخوانی سناتور او د سیمه ییزو چارو شنونکی
په ۱۹۴۷کال کې له جوړېدو وروسته په ۷۹ کلونو کې دا لومړی ځل دی چې پاکستان د امریکا او ایران تر منځ په خطرناکه جګړه کې د اوربند او روغې جوړې لپاره د ځینو نورو هېوادونو په ملتیا د خپلو هلو ځلو له لارې د سیمې او نړۍ د عامه افکارو پام ځان ته اړولی دی.
د پاکستان په تړاو دا د یوه داسې هېواد په توګه چې زیاتره وخت جنرالواکي پکې په واک کې پاتې شوې ده او له خپلو شرقي او غربي ګاونډیو هېوادونو؛ هند او افغانستان سره یې اړیکې ډېر وخت له شخړو ډکې او جګړهییزې پاتې شوې، ډېره عجیبه ښکاري.
ځکه خو دا پوښتنه ډېره معقوله او منطقي ښکاري چې پاکستان په څه ډول د امریکا او ایران په جګړه کې له خپل دودیز خوی نه بدل عمل کړی دی؟ او ورسره دا پوښتنه هم طبیعي ده چې په دې تازه جګړه کې د منځګړیتوب په رول کې د پاکستان اصلي موخې او انګیزې څه دي؟ هغه د اوربند او روغې جوړې لپاره هلو ځلو کې کومې ګټې لري او له کومو تاوانونو څخه د ځان د ژغورلو لپاره دغه هلې ځلې کوي؟
د امریکا او پاکستان تر منځ ستراتیژیک مناسبات اوږد شالید لري.
په کال ۱۹۴۷ کې بریتانیا له جنوبي اسیا څخه د وتلو نه وړاندې د مذهب په نوم د هند د نیمې وچې تجزیې او انشعاب ته زړه ځکه ښه کړی و چې د پاکستان په شکل کې هغوی ته یوه داسې اډه په لاس ورتله چې په راتلونکي کې د بریتانیا لپاره مفیده متصوره کېده او بیا رښتیا چې په لنډ وخت کې هم داسې وشول.
په ۱۹۵۰مو کلونو کې چې کله د امریکا او د بریتانیا په مشرۍ کې غربي هېوادونو د پخواني شوروي اتحاد د محاصرې لپاره د سېټو او سنټو په نومونو پوځي بلاکونه جوړول، نو پاکستان له پوښتنې پرته سملاسي په دغو پوځي بلاکونو کې غړیتوب واخیست. په ۱۹۸۰مې لسیزې کې په افغانستان کې د جهاد په نوم روانه جګړه کې پاکستان د شوروي اتحاد پر ضد د لوېدیزو او عربي هېوادونو له خوا د افغان جنګیالیو د تمویل او تجهیز د اډې دنده ترسره کړه. همدغسې په اصطلاح د ترهګرۍ ضد شل کلنه جګړه کې هم پاکستان له امریکا سره د ناټو نه بهر متحد پاتې شو.
د پاکستان پوځ د دغو خدمتونو په بدل کې له دیرشو میلیاردو ډالرو څخه زیاتې مرستې تر لاسه کړې او پوځ ته یې امریکایي وسلې او ټکنالوژي هم په لاس ورغله.
خو په دې وختونو کې چې پاکستان کومه اصلي ګټه کړې وه هغه یې د خپلې هستوي پروژې له لارې د اټومي وسلې تر لاسه کول وو. که څه هم پاکستان د لوېدیځ د عنعنوي متحد په توګه د امریکا د خاص شفقت د ترلاسه کولو په برخه کې تل ډاډمن پاتې شوی دی، ولې بیا هم پاکستان سره دا تشویش مل پاتې شوی چې هر کله امریکا په خپله ستراتیژیکه برنامه کې هغه ته اړتیا ونه لري، کېدای شي واشنګټن د پاکستان اټومي وسله د خپل ځان او اسراییل لپاره د ګواښ سرچینه اعلان کړي او د پاکستان د اټومي وسلې د شنډولو لپاره کوم پلان جوړ کړي.
که څه هم د پاکستان لوړپوړي دولتي چارواکي په رسمي او ډاګیز ډول د خپلې دغې اندېښنې په اړه ډېر نه غږېږي، خو په اسلاماباد کې په غیررسمي خبرو کې دغه اندېښنې تل شته او جدي پاتې شوې دې.
په افغانستان کې شل کاله د امریکا د اردو د موجودګۍ په زمانه کې څو څو ځله د پاکستان ځینو دفاعي کارپوهانو د دغه ګواښ یادونه هم کوله او له دغه ګواښ نه د ځان ژغورلو لپاره د پاکستان واکمنانو له امریکا سره په خپلو اړیکو کې د هر ډول خړپړتیا مخنیوی کړی و. تر دې چې په ځینو مواردو کې یې د خپل بل ډېر نږدې متحد چین په نسبت له امریکا سره نزدې پاتې کېدل زیات غوره ګڼلي وو.
په غربي اسیا کې د روانې شخړې د پای ته رسولو په هلو ځلو کې د پاکستان د ژور راښکون یو بل عامل دا دی چې که دغه جګړه وغځیږي او د پراختیا لوري ته ولاړه شي، نو پاکستان به حتماً په دې جګړه کې داسې ښکیل شي چې د هغه لپاره به څو ډوله خطرونه منځ ته راولي. وړومبۍ خبره دا ده چې د ایران سره جنګ پاکستان ته اسانه نه ښکاري، ځکه چې یو خو د پاکستان په نفوس کې په سلو کې تر شلو خواوشا پورې د اهل تشیع نفوس دی چې د ایران د اسلامي جمهوریت رهبري خپله مذهبي رهبري ګڼي او د پاکستان او د ایران تر منځ جګړه په پاکستان کې په داخلي جګړې اوښتلی شي.
بله خبره دا ده چې پاکستان سره دا ویره هم شته چې که په دې جګړه کې د ایران مرکزي حکومت ډېر ضعیف شي، نو د پاکستان بلوچستان ته ورڅېرمه د ایران په سیستان بلوچستان ایالت کې هم د بلوڅانو د قومي خپلواکۍ جګړه پیل کېدای شي، چې د پاکستان پر ضد د بلوڅو بېلتونپالو جګړې ته لا زیات قوت بښلی شي.
په غربي اسیا کې د جګړې د پای ته رسولو په موخه د پاکستان د هلو ځلو په اړه په پاکستاني خواله رسنیو کې او په محلي ژبو کې ډېرې داسې تبصرې خپرېږي چې د پاکستان له خوا په خپل غربي ګاونډ ایران کې د روغې جوړې هلې ځلې په داسې پوښتنو سره تر پوښتنې لاندې نیسي چې په ګاونډي هېواد کې د پاکستان د امن هڅې به هله رښتیني وګڼل شي چې پاکستان په کور کې د ننه له سیاسي مخالفینو او محکومو قومونو سره خپله جګړه پای ته ورسوي او روغه وکړي.
که جګړه بهر ښه نه ده، نو هغه دلته څنګه ښه ګڼل کېدای شي؟
او د تشویش خبره دا ده چې د پاکستان په داخل کې د روانو جګړو په اړه د پاکستان واکدارانو ځان داسې بېتفاوته نیولی دی لکه دا وینه تویېدنه چې بل ځای د نړۍ په کوم بل ګوټ کې روانه وي.
