د امریکا د کورني امنیت وزارت: میرزا کټوازی د کډوالۍ قانون له مخې له امریکا د اېستلو وړ دی

دواړه خواوو د سیمې د ثبات ساتلو د همغږۍ پر پیاوړتیا او د ترهګرۍ ضد ګدو همکاریو پر پراختیا هم هوکړه کړې ده. دغه لیدنه داسې مهال شوې، چې چین هڅه کوي د طالبانو او پاکستان ترمنځ روان کړکېچ کم کړي.

اسلام‌‌اباد ادعا کوي، چې وسله‌‌والې ډلې د افغانستان له خاورې د پاکستان پر ضد بریدونه کوي او طالبانو په افغان خاوره کې ورته پناه ورکړې ده. طالبانو دغه تورونه رد کړي او ویلي یې دي، چې په پاکستان کې ناامني او د وسله‌والو فعالیتونه د هغه هېواد کورنۍ ستونزه ده.
محمد صادق خان د سې‌شنبې په ورځ پر اېکس پاڼه کاږلي، چې له افغان خاورې د پاکستاني طالبانو تحریک او ختیځ ترکستان اسلامي غورځنګ د فعالیتونو او د رامنځته شويو ګواښونو په ګډون د سیمه‌ییز امنیت په اړه رغنده بحثونه شوي دي.

اسلام‌‌اباد ادعا کوي، چې د ټي‌ټي‌پي ډلې ګڼ غړي په افغانستان کې پناه‌ ځایونه لري او له هماغه ځایه فعالیت کوي؛ خو طالبان دغه ادعا ردوي. د پاکستان او طالبانو اړیکې د روان زېږدیز کال په پیل کې پر ډیورنډ کرښه د خونړیو نښتو له امله کړکېچنې شوې او د دواړه خواوو ترمنځ د وروستیو کلونو تر ټولو جدي تقابل رامنځته شوی.

له هغه وخت راهیسې چین خپلې ډیپلوماتیکې هڅې پراخې کړې؛ څو د کړکېچ د پراخېدو مخه ونیسي. یو شیاویونګ د مارچ په میاشت کې د اسلام‌‌اباد او کابل ترمنځ څو ډیپلوماتیک سفرونه وکړل. همدارنګه چین د سین‌کیانګ سیمې په مرکز اورومچي کې د پاکستاني چارواکو او طالبانو ترمنځ د مستقیمو خبرو کوربه هم و.

چینایي چارواکو په ښکاره له دواړو خواوو غوښتي، چې خپل اختلافات د پوځي اقدام پر ځای د خبرو اترو له لارې حل کړي. دوی د اوربند د ټینګښت او پراخ سیاسي تفاهم د رامنځته کېدو له هڅو ملاتړ هم کړی دی.

د اپرېل په میاشت کې پاکستان او طالبان د چین په منځګړیتوب بیا خبرو ته کېناستل؛ څو کړکېچونه راکم کړي او پر ډیورنډ کرښه د امنیت، د وسله‌‌والو ډلو د فعالیتونو او اقتصادي همکاریو لپاره د اوږدمهاله چوکاټ په اړه بحث وکړي.

وروسته دواړه خواوو دغه خبرې «رغنده او ګټورې» وبللې او چین هم اعلان وکړه، چې د مذاکراتو بهیر د پرمختګ په حال کې دی.

ګډونوالو زده‌کوونکو د خپلو هڅو له لارې د افغانستان، عراق او د مرکزي افریقا جمهوریت د اړمنو خلکو لپاره مالي مرستې راټولې کړې. دغه پروګرام د یاد ښار په ورزشي لوبغالي کې د ګڼ شمېر زده‌کوونکو په ګډون ترسره شوی.

یاده سیالي د سیمه‌ییزو تنظیموونکو د یوې ډلې په نوښت جوړه شوې وه. زده‌کوونکو د ځغاستې هر پړاو په بشپړولو هغه مالي مرستې راټولې کړې، چې مخکې د مرستندویه ټولنو له‌خوا ورسره ژمنه شوې وه.

تنظیموونکو ویلي، چې دغه اقدام د نړۍوالې همغږۍ او د زده‌کوونکو ترمنځ د ټولنیز مسوولیت د احساس یوه څرګنده بېلګه ده. د دوی په وینا؛ دغه ډول نوښتونه او حتی د هر انسان کوچنۍ مرستې هم کولای شي د نړۍ په بېلابېلو سیمو کې د اړمنو خلکو په ژوند کې د پام وړ مثبت بدلون راولي.

د کندهار پر ښوونیز بهیر له نیوکو وروسته د طالبانو یادې ادارې د خواله رسنیو یوشمېر کاروونکي ګواښلي او د چوپ پاتې کېدو غوښتنه یې ترې کړې ده. په کندهار کې د طالبانو پوهنې ادارې تر هغه وروسته یوشمېر د خواله رسنیو کارکوونکو او خبریالانو ته د څار او ورڅخه د پوښتنو خبرداری ورکړی، چې د ښوونځيو د ازموینو پر مهالوېش یې نیوکې کړې وې.

له اختر وروسته په داسې مهال چې ګڼ شمېر زده‌کوونکي لا په سفرونو او رخصتیو بوخت وو، په ښوونځیو کې ازموینې پیل شوې. دغه پرېکړه د یوشمېر زده‌کوونکو د کورنیو او د خواله رسنیو د فعالانو له نیوکو سره مخ شوه.
نیوکه کوونکو ویلي، چې ډېری زده‌کوونکي د ازموینو له بهیر څخه پاتې شوي او په ټولګیو کې یوازې د ګوتو په شمېر زده‌کوونکي حاضر وو. خو د دغه نیوکو پر وړاندې د پوهنې ریاست د وضاحت او ځواب ویلو پر ځای د نیوکه کوونکو د پوښتنې او څار خبرداری ورکړی دی.

د طالبانو د یادې ادارې یوه ویاند په خپلو څرګندونو کې ویلي، هغه کسان به تر پوښتنو لاندې راشي چې په دې اړه یې نیوکې کړې دي. د یاد ریاست دغه دریځ د خلکو له پراخو نیوکو سره مخ شوی دی.
نیوکه کوونکي وایي، چې ښوونیز بنسټونه باید د زده‌کوونکو د ستونزو د حل او د خلکو د اندېښنو د اورېدو مرکزونه وي؛ نه دا چې د نیوکو پر وړاندې د اخطار او ګواښ ژبه وکاروي.

د خواله رسنیو یوشمېر کاروونکي پوښتنه کوي، که د ازموینو د وخت ټاکل سمه پرېکړه وه؛ نو ولې د هغې د دفاع لپاره منطقي دلایل نه وړاندې کېږي او پر ځای یې د نیوکه کوونکو د پوښتنې خبره مطرح کېږي؟

د کندهار یو اوسېدونکی نثار احمد په دې اړه وایي: «د پوهنې ریاست اصلي دنده د زده‌کړو د کیفیت لوړول او د زده‌کوونکو ستونزو ته رسېدنه ده؛ نه د هغو کسانو څارل چې د پوهنې د بهیر په اړه خپل نظر څرګندوي».

خلک وایي، د نیوکه کوونکو د ځپلو هڅې نه یوازې ستونزې نه حلوي؛ بلکې د خلکو او ادارو ترمنځ د باور واټن نور هم زیاتوي. د خواله رسنیو یو کاروونکی عبدالله په دې اړه وایي: «د خلکو د غږ د خاموشه کولو هڅې د ستونزو د حل پر ځای د لا ډېرو نارضایتیو لامل ګرځي، ولې باید نیوکه ونه شي؟»

د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته د بیان ازادۍ او د رسنیو د فعالیتونو په اړه اندېښنې زیاتې شوې دي. په تېرو نږدې پنځو کلونو کې لسګونه خبریالان، د خواله رسنیو فعالان او مدني شخصیتونه د نیوکو او معلوماتو خپرولو له امله له فشارونو، احضارونو او محدودیتونو سره مخ شوي دي.

د بشري حقونو فعالان او د رسنیو ملاتړي بنسټونو په وار وار ویلي، چې د دولتي ادارو او چارواکو له لوري د نیوکه کوونکو پر وړاندې سخت دریځ د خلکو د نظر څرګندولو حق محدودوي.

د کندهار د پوهنې ریاست وروستی دریځ هم له همدې امله د خلکو او د خواله رسنیو د کاروونکو له نیوکو سره مخ شوی؛ ځکه د هغوی په باور ښوونیز بنسټونه باید د خلکو اندېښنو ته ځواب ووایي، نه دا چې د نیوکه کوونکو د څار او پوښتنې خبره وکړي.

د راپور له مخې، د ۲۰۲۶کال د بشري مرستو د پلان لپاره ټولټال ۱.۷۱ مېلیارد ډالرو ته اړتیا ده؛ خو تر مئ میاشتې پورې یوازې شاوخوا ۲۶۹ مېلیونه ډالر چې د اړتیاوو نږدې ۱۶ سلنه جوړوي، ترلاسه شوي دي.

ملګرو ملتونو ویلي، د تمویل دغه تشه د دې لامل شوې چې د افغانستان زیانمنونکې ډلې چې له وړاندې له سختو اقتصادي او بشري شرایطو سره مخ دي؛ د ژوند ژغورونکو مرستو له ترلاسه کولو بې‌برخې پاتې شي.

دغه اداره ټینګار کوي، که نړۍواله ټولنه په بېړنۍ توګه د مرستو کچه لوړه نه‌کړي؛ نو د افغانستان مېلیونونه وګړي به له بشري ناورین سره مخ شي. تر دې وړاندې اوچا ویلي و، چې د افغانستان د بشري مرستو صندوق په ۲۰۲۵کال کې ۷۳،۴ مېلیون ډالره ۱۱۹ پروژو ته ځانګړي کړي دي.

اوچا ټینګار کړی، چې د افغانستان لپاره په ۲۰۲۶کال کې هم بشري اړتیاوې لوړې پاتې کېږي او د ژوند ژغورونکو مرستو د دوام لپاره پر وخت او انعطاف‌منونکو مالي مرستو ته جدي اړتیا ده.

د ایران د پوهنې وزارت د نړۍوالو چارو او بهرنیو ښوونځیو د مرکز ریس محمد سلیمي دغه شمېرې د ناروې د کډوالو شورا (NRC) له سرمنشي یان اېګلنډ سره په لیدنه کې شریکې کړې دي.
نوموړي ویلي، ایران دغه زده‌کوونکو ته له تبعیض پرته د زده‌کړو زمینه برابره کړې او په ځینو مواردو کې یې ان د هویت اسنادو له غوښتنې پرته هم ښوونځیو ته د هغوی د لاسرسي امکان برابر کړی دی.
د نوموړي په وینا؛ د دومره شمېر کډوالو زده‌کوونکو زده‌کړې ایران ته د پام وړ لګښتونه او ننګونې هم رامنځته کړې دي. سلیمي د دغه زده‌کوونکو د ښوونیزو ستونزو یادونه هم کړې او ویلی یې دي، چې ډېری یې د کډوالۍ او بې‌ځایه کېدو د تجربو له امله د زده‌کړو په بهیر کې له زیاتو ستونزو سره مخ دي.

دغه ایراني چارواکي هیله څرګنده کړې، چې د ناروې د کډوالو شورا او نور نړۍوال بنسټونه به د دغه ماشومانو د ښوونیزو اړتیاوو په پوره کولو کې لا ډېره هڅه وکړي.
له بل پلوه د ایران د استثنایي زده‌کړو ادارې مشر سالار قاسمي تر دې وړاندې ویلي و، اټکل کېږي شاوخوا ۸۰زره نوي افغان زده‌کوونکي د دغه هېواد په ښوونځیو کې شامل شي.

ایراني رسنیو د ښاغلي قاسمي په حواله خبر ورکړی ړ، چې د استثنایي زده‌‌کړو ادارې د ۳۴زره نوو زده‌‌کوونکو د روغتیا ارزونه کړې او له دې وروسته به دغه افغان زده‌کوونکي د نوي ښوونیز کال لپاره په ایران کې نوم‌ لیکنه وکړي.