د مدني او بشري حقونو بنسټونه: طالبان د مدني اعتراضونو په ځپلو د وحشت فضا رامنځته کول غواړي

د کابل د ۱۳مې امینتي حوزې لپاره د طالبانو مرستیال محبوب شاه احرار وايي، د دوو ښځو په ګډون د غلو دغې ډلې د کابل د بېلابېلو سیمو او همداراز غزني او هرات ولایتونو په ګڼو غلاوو کې لاس درلود.

د نوموړي په وینا، په دغې ډله کې یادو ښځو له شتمنو خلکو سره د اړیکو له لارې هغوی بلک‌مېل کول او بیا یې ترې پیسې غوښتې او همداراز ولایتونو او د کابل بېلابېلو برخو ته د وسلو د لېږد په برخو کې استفاده کېده.

محبوب شاه احرار وايي: «د غلو یوه ۸ کسیزه ډله چې ۶ یې نارینه او ۲ یې ښځې دي نیول شوې ده. یادو کسانو د کابل له۱۳مې حوزې سربېره د کابل په بېلابېلو سیمو کې له کورونو، روغتونونو او درملتونونو غلاوې کړې دي. په غزني او هرات کې هم غلاوې کړي دي».

د نوموړي په وینا، په یادو کسانو کې یوه یې پرسږکال د یوه صراف په وژنه کې هم لاس درلود.

د کابل مېشتو په وینا، په دې وروستیو کلونو کې په کابل ښار د غلاوو ګراف ډېر لوړ شوی او په رڼا ورځ خلک د یوه موټرسایکل او موټر لپاره وژل کېږي او د هوا په تیاره کېدو سره په ښار کې یو ډول ویره خپرېږي او هېڅوک زړه نه‌ښه کوي، چې د شپې له‌خوا له کورونو ووځي.

عباسي د چهارشنبې په ورځ (د غبرګولي ۲۰مه) ویلي چې افغانستان لا هم له سختو بشري بحرانونو سره مخ دی او ښځې او نجونې په دغه هېواد کې د بنسټیز تبعیض او سیستماتیکې ځپنې تر سیوري لاندې ژوند کوي.

نوموړې ټینګار کړی چې له طالبانو سره هر ډول د کډوالۍ تړون ښايي د افغانانو د جبري ستنولو او ایستلو لپاره زمینه برابره کړي؛ داسې هېواد ته چې د هغې په وینا، امنیتي وضعیت یې لا هم د اندېښنې وړ دی.

فرشته عباسي خبرداری ورکړی چې دا ډول اقدامات د هېوادونو له نړیوالو ژمنو سره په ټکر کې کېدای شي؛ هغه ژمنېچې د خلکو بېرته هغو ځایونو ته ستنول منع کوي، چېرې چې هغوی د شکنجې، جدي ګواښونو او یا هم د غیرانساني چلند له ګواښ سره مخ وي.

هغې زیاته کړې چې افغانستان د ډېرو وګړو، په ځانګړې توګه د ښځو او نجونو لپاره، د محدودیتونو، تبعیض او له اساسي حقونو د پراخې محرومیت فضا ګرځېدلې ده.

د بشري حقونو د څار سازمان دغې څېړونکې له نړیوالې ټولنې وغوښتل چې د کډوالۍ او له طالبانو سره د تعامل اړوند پرېکړو کې د بشري حقونو وضعیت او د افغانانو پر وړاندې شته ګواښونه په جدي توګه په پام کې ونیسي.

د نوموړې څرګندونې په داسې حال کې مطرح کېږي چې په وروستیو میاشتو کې د افغان کډوالو د بېرته ستنولو او له طالبانو سره د نړیوالو اړیکو د څرنګوالي په اړه بحثونه زیات شوي دي.

ښاغلي اګلنډ پر خپلې اېکس پاڼې لیکلي چې په ایران کې د افغان کډوالو ټولنه په نړۍ کې د کډوالو یو له تر ټولو لویو ټولنو څخه ده. هغه زیاته کړې چې دغه کډوال اوس مهال د جګړې او بندیزونو له امله په ایران کې له خورا ژور اقتصادي بحران سره لاس او ګرېوان دي.

د ناروې د کډوالو شورا مشر د تهران په څنډو کې له یوه افغان کډوال محمود او د هغه له کورنۍ سره د خپلې لیدنې یادونه کړې ده. محمود چې پخوا یې د تڼیو جوړولو کار کاوه، اوس د اعصابو د یوې ناروغۍ له امله معلول شوی دی او مېرمن او ماشومان یې د هغه د کار د ژوندي ساتلو هڅه کوي.

جان اګلنډ خبرداری ورکړی چې که د ناروې د کډوالو شورا له لارې دغې کورنۍ ته نغدي مرستې ونه رسېږي، دوی به د کور د کرایې د ورکولو وس ونه لري او په کوڅو کې به پاتې شي. هغه ټینګار کړی چې په سیمه کې د روانو جګړو او ناورینونو په ترڅ کې باید د دغو بې‌وزله کډوالو لاسنیوی هېر نه‌شي.

د اعلامیې له مخې، په هرات کې د طالبانو له دغو اقداماتو وروسته یو شمېر اوسېدونکو د دغه غیرانساني او له سپکاوي ډک چلند په وړاندې اعتراض وکړ، خو طالبانو د زور او شکنجې په کارولو سره معترضان وڅارل، ونیول او شکنجه یې کړل. دغه نهضت ټینګار کړی چې د ښځو د عزت او خوندیتوب ساتنه د افغاني کلتور او ارزښتونو سره سم د ټولنې یوه سرې کرښه ده، خو طالبان له دغو کلتوري او دیني هنجارونو سره پردي دي.

دغه وسله‌والې ډلې او سیاسي خوځښت زیاته کړې، چې طالبان له دین څخه د یوې وسیلې په توګه کار اخلي ترڅو د ښځو په وړاندې خپل محدودیتونه، تبعیض او ځپل توجیه کړي، چې دا چاره په ټولنه کې د دیني ارزښتونو اعتبار ته زیان رسوي. د ازادۍ او عدالت غورځنګ د هرات له زړورو ښځو او معترضانو سره خپل بشپړ پیوستون اعلان کړی او ژمنه یې کړې چې د دغې ډلې له واکمنۍ څخه د هېواد د ازادۍ او عدالت لپاره به خپلې مبارزې ته دوام ورکړي.

یاد بنسټ پر بشري سازمانونو، اسلامي هېوادونو او نړیوالې ټولنې غږ وکړ چې د افغان ښځو د حقونو د دوامداره نقض او د هېواد پر داسې یو ځای د بدلېدو په وړاندې چې د ترهګرو ډلو پناه ځای ګرځېدلی او د سیمې او نړۍ امنیت ګواښي، چوپ پاتې نه شي. دوی غوښتنه کړې چې نړیواله ټولنه دې له ټولو مشروع ډیپلوماټیکو او سیاسي وسیلو څخه په استفادې د افغانانو د حقونو او ازادیو ملاتړ وکړي.

د هرات سیمه ییزې سرچینې وایي چې په دغه ښار کې د اضطراب او وېرې فضا خپره ده او د طالبانو د امر بالمعروف ادارې له خوا پر ښځو سخت بندیزونه لګول شوي دي. دا په داسې حال کې ده چې د بشري حقونو د راپورونو له مخې، طالبانو په ۲۰۲۵ کال کې د ښځو د حقونو د نقض لږ تر لږه ۴۱۱ پېښې ثبت کړې دي او یوازې په شپږو میاشتو کې یې لږ تر لږه ۶۶۲ کسان په عام محضر کې په درو وهلي دي.

د کونړ ولایت لپاره د طالبانو د امنیه قومندانۍ ویاند فرید دهقان وايي، لومړۍ پېښه نن سهار (چهارشنبه د غبرګولي ۲۰مه) د اسمار ولسوالۍ په بېله پوستې کلي کې د کونړ سیند ته د یوه موټر د لوېدو له امله د ښځو او ماشومانو په ګډون ۲۰ کسان ټپيان شول.

د نوموړي په وینا، دویمه پېښه د غازي‌اباد ولسوالۍ د لارې په اوږدو کې له سړک څخه د یوه موټر د اوښتو له امله یو کس مړ او یو بل ټپي شوی او همداراز درېیمه پېښه د چپې درې ولسوالۍ د لارې په اوږدو کې د ورته پېښې له امله ۳ کسان ټپيان شوي دي.

فرید دهقان د دغو پېښو لامل د موټرچلوونکو بې‌ احتیاطي بولي، خو ځايي اوسېدونکي بیا د موټر چلوونکو له بې‌احتیاطۍ سربېره د لارو خرابولی د پېښې اصلي ګڼي.