د افغانستان او ایران ګډه خونه: د کرنې په برخه کې د تخنیکي پوهې لېږد ته چمتو یو

د یاد وزارت د خبرپاڼې له مخې، په بدخشان، نورستان، کونړ، لغمان، ننګرهار، لوګر، پکتیا، خوست، پکتیکا، غزني، میدان‌وردګ، کابل، پروان، کاپیسا، پنجشېر او بغلان ولایتونو کې د سختو ورښتونو او د ناڅاپي سېلابونو د راوتلو احتمال شته.

د خبرپاڼې له مخې، په یادو ولایتونو کې د باران اندازه له ۱۰ څخه تر ۳۵ ملي‌مترو پورې اټکل شوې ده.

د هوا پوهنې ادارې همدارنګه خبرداری ورکړی چې په شمالي، لوېدیځو، سوېلي، سوېل‌ختیځو، ختیځو او مرکزي ولایتونو کې به تېز بادونه، د خاورو او دوړو توپانونه هم رامنځته شي.

د یادېادارې د اټکل له مخې، د باد چټکتیا به په بېلابېلو سیمو کې په ساعت کې له ۵۰ څخه تر ۱۰۰ کیلومترو پورې ورسېږي.

د هوا پوهنې ادارې له اوسېدونکو، په ځانګړي ډول د سېلاب‌ځپلو او غرنیو سیمو له خلکو غوښتي چې د احتمالي سېلابونو، تېزو بادونو او نورو طبیعي پېښو پر وړاندې لازم احتیاطي تدابیر ونیسي.

د طالبانو له پېښو سره د مبارزې چمتووالي ادارې د چهارشنبې په ورځ (د چنګاښ ۱۰مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، چې په دې کتنه کې د پېښو د خطرونو د مدیریت، د وقایوي پروژو د پلي کولو، د اقلیمي بدلونونو د اغېزو د کمولو او د ماین پاکۍ د پروګرامونو په اړه د دوه اړخیزو همکاریو د پراختیا په تړاو خبرې شوې دي.

توساکا سوتا په دې کتنه کې وویل:«د جاپان دولت او خلک تل د افغانستان د خلکو ترڅنګ ولاړ دي او خپلو بشري او پراختیایي همکاریو ته به په بېلابېلو برخو کې دوام ورکړي».

د هغه په وینا، جایکا د اقلیمي بدلونونو اړوند د خپلو پروژو په چوکاټ کې د پېښو د خطرونو مدیریت هم شامل کړی او چمتو ده، چې د راښویېدو له ګواښ سره مخ ډبرو د تثبیت او خوندي کولو، د پېښو د خطرونو د مدیریت او همدارنګه د ماین پاکۍ د پروګرامونو په برخو کې له پېښو سره د مبارزې آمادګۍ ادارې سره خپلو همکاریو ته دوام ورکړي.

د طالبانو له پېښو سره د مبارزې چمتووالي ادارې رييس نورالدین ترابي له افغان ولس سره د جاپان او په ځانګړې توګه د جایکاه له مرستو مننه وکړه او همداراز یې د بشري مرستو او عام‌المنفعه فعالیتونو پر غیرسیاسي ماهیت د ټینګار ترڅنګ، له نړیوالو بنسټونو، همکارو موسسو او تمویلونکو وغوښتل چې د بېړنیو مرستو ترڅنګ، د وقایوي پروژو او د پېښو د خطرونو د کمولو په برخه کې لا ډېره پانګونه وکړي.

جي ډي وینس زیاته کړه چې دغو نیوکه کوونکو هېڅکله دا روښانه نه کړه چې په افغانستان کې یې د کوم هدف لپاره بمبارۍ کولې. د هغه په وینا، د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرامپ نن په ۲۰۲۶ کال کې د پرېکړو او اقداماتو لپاره ډېر انتخابونه په واک کې لري.

د امریکا د ولسمشر مرستیال د هغو کسانو پر بې‌هدفه پوځي مداخلو نیوکه وکړه چې تل یې د ډیپلوماسۍ پر ځای پر جګړې ټینګار کړی دی. هغه ټینګار وکړ چې د ټرمپ اداره په بهرني سیاست کې له تېرو تېروتنو څخه په زده کړه، د خپلو ملي ګټو د خوندیتوب لپاره له ټولو ډیپلوماټیکو او پوځي وسیلو څخه کار اخلي.

د وېنس په وینا، د هغو کسانو مشورې چې په تېرو وختونو کې یې امریکا په بې‌هدفه جګړو کې ښکېل کړې وه، نور د کابل او تهران په څېر قضیو کې د منلو وړ نه دي. هغه وویل چې اوسنی حکومت د تېرو ناکامو ستراتیژیو پر ځای په هوښیارۍ او د شته انتخابونو په پام کې نیولو سره خپل بهرنی سیاست پر مخ وړي.

دا په داسې حال کې ده چې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرامپ په تازه څرګندونو کې ویلي، چې د اسلامي جمهوریت د اټومي بې‌وسلې کولو بهیر په ښه توګه پرمخ روان دی. ټرامپ زیاته کړې چې په قطر کې د دواړو لورو ترمنځ وروستۍ ناستې په ډېره ښه فضا کې ترسره شوې دي او دوی باید وګوري چې په راتلونکي کې څه پېښېږي.

یونیسف د چهارشنبې په ورځ (د چنګاښ ۱۰مه) پر ایکس خواله رسنۍ کې لیکلي چې د افغانستان لرې پرتو او سختو سیمو ته د واکسین رسول لا هم له جدي لوژستیکي او عملیاتي ستونزو سره مل دي، خو د واکسینولو بهیر نه دی درېدلی.

د دغه بنسټ د معلوماتو له مخې، له هغو کسانو چې د کووېډ-۱۹ پر وړاندې یې بشپړ واکسین ترلاسه کړی، تر نیمايي ډېرې ښځې دي، چې د ښځو د ګډون له پلوه یو مهم پرمختګ بلل کېږي.

یونیسف همدارنګه ویلي چې د واکسین نړیوال ائتلاف(جي ای وي اې) په همکارۍ به په افغانستان کې د کووېډ-۱۹ واکسینولو پروګرام ته دوام ورکړي، څو د ناروغۍ پر وړاندې د خلکو خوندیتوب نور هم پیاوړی شي.

افغانستان په وروستیو کلونو کې د روغتیايي خدمتونو، بودجې او لرې پرتو سیمو ته د لاسرسي له ستونزو سره مخ دی، خو نړیوال روغتیايي بنسټونه هڅه کوي د واکسینولو پروګرامونه روان وساتي.

د ننګرهار د امنیه قومندانۍ ویاند سید طیب حماد وویل چې دغه تورن کس د کشفي معلوماتو پر بنسټ د کابل کمپ په سیمه کې نیول شوی دی.

د امنیه قومندانۍ د ویاند د څرګندونو له مخې، نیول شوي کس د پولیسو د لومړنیو څېړنو پر مهال پر خپل جرم اعتراف کړی دی. د طالبانو امنیتي مسوولینو ویلي چې دغه کس په سیمه کې د موټرونو په غلا کولو کې لاس درلود او د کشفي ارګانونو تر تعقیب لاندې و.

سید طیب حماد زیاته کړه چې د نیول شوي کس دوسیه به د لومړنیو څېړنو او قانوني پړاوونو له بشپړېدو وروسته ډېر ژر د دوی اړوندو عدلي او قضایي ارګانونو ته وسپارل شي. د چارواکو په وینا، د دغه کس دوسیه به په شفافه توګه وڅېړل شي.

د ننګرهار امنیه قومندانۍ په خپل بیان کې ټینګار کړی چې په جلال‌اباد ښار او اړوندو سیمو کې به د غلاوو، جنايي جرمونو او نورو ناقانونه فعالیتونو پر وړاندې کشفي او امنیتي اقدامات لا پیاوړي کړي. دغې قومندانۍ زیاته کړې چې د خلکو د سر او مال د خوندیتوب لپاره به له قانون څخه سرغړوونکو سره جدي او قانوني چلند وشي. دوی داسې مهال دغه ادعا کوي چې په جلال اباد ښار او ولسوالیو کې جنایي پېښې تر پخوا ډېرې شوې دي.

همدا راز انسان تښتوونکي هم تر پخوا ډېر فعال شوي او تازه په دغه ولایت کې یو شمېر ماشومان او ان ځنې شتمن کسان تښتول شوې دي.

همدا راز وسله‌والې غلاوې هم د خلکو پر وړاندې یو بل سرخوږی دی چې ننګرهاریان یې په مخنیوي کې طالبان پاتې بولي. ویل کېږي په پراخه کچه بې روزګاري او د کاري فرصتونو د نشتوالي له کبله نه یوازې په ننګرهار بلکې د کابل په شمول د هېواد په ټولو ولایتونو کې جنایي پېښې او غلاوې په بې سارې توګه ډېرې شوې دي.