د هرمز تنګي کړکېچ؛ سنټکام د ایران پر ضد د بریدونو د پیل خبر ورکړی

په دې کتنه کې دواړو لورو په ځانګړي ډول د پولې هاخوا ترهګرۍ او له افغانستان څخه د فعالو وسله والو ډلو لخوا د سیمې سولې او ثبات ته پر پېښو ګواښونو تمرکز کړی دی.

محمد صادق پر خپلې اېکس پاڼې لیکلي چې د بلغاریا له جګپوړو ډپلوماټانو سره په لیدنه کې د دوه اړخیزو ګټو او د سیمې د امنیتي وضعیت په اړه مفصلې خبرې وشوې. د هغه په وینا، په دې خبرو اترو کې تر ټولو لویه اندېښنه د هغو وسله والو ډلو په اړه وه چې د افغانستان له خاورې فعالیت کوي او د سیمې امنیت له جدي ننګونو سره مخ کوي.

د پاکستان ځانګړي استازي زیاته کړې چې د افغانستان له دننه څخه د ترهګرو ډلو فعالیتونه او د پولې هاخوا بریدونه نه یوازې د پاکستان، بلکې د ټولې سیمې ثبات او ارامتیا خرابوي. په دې لیدنه کې د بلغاریا سفیرې ایرینا ګانچیوا او د دغه هېواد د بهرنیو چارو وزارت عمومي رییس هم د سیمې د امنیتي وضعیت په اړه خپل نظرونه شریک کړل.

تر اوسه په کابل کې د طالبانو چارواکو د پاکستان د ځانګړي استازي د دغو څرګندونو په غبرګون کې څه نه دي ویلي، خو تر دې وړاندې یې تل د هغو ادعاوو رد کړی چې ګواکې د افغانستان خاوره د نورو هېوادونو پر ضد کارول کېږي. دا لیدنه په داسې حال کې کېږي چې په دې وروستیو کې په سیمه کې د امنیتي ګواښونو او ترهګریزو بریدونو په اړه اندېښنې زیاتې شوې دي.

نتنیاهو د سې‌شنبې په ورځ له سي‌اېن‌اېن شبکې سره په مرکه کې وویل، که څه هم د ایران د موضوع په اړه کله ناکله د هغه او ټرمپ ترمنځ د نظر اختلاف رامنځته کېږي، خو د مهمو او بنسټیزو موضوعاتو په اړه دواړه یو شان لیدلوری لري.

د اسراییل لومړي وزیر ټینګار وکړ چې د تهران د اټومي پروګرام او د سیمې د امنیت په څېر مهمو موضوعاتو کې د واشنګټن او تل‌ابیب همغږي دوام لري.

د هغه څرګندونې داسې مهال کېږي چې په وروستیو اوونیو کې د ایران د اټومي پروګرام او د امریکا او ایران ترمنځ د احتمالي خبرو اترو په اړه بېلابېل بحثونه او اټکلونه زیات شوي دي.

د رویټرز د خبر له مخې، ټرمپ چې د ناټو د سرمشریزې په څنډه کې د ترکیې له ولسمشر رجب طیب اردوغان سره د لیدنې پر مهال خبریالانو ته خبرې کولې، وويل، « د ګرینلنډ د کنټرول موضوع له ناټو سره د امریکا اړیکې زیانمنې کړې دي».

هغه زیاته کړه چې ډنمارک د ګرینلنډ لپاره د پام وړ لګښت نه ورکوي، په داسې حال کې چې دا سیمه د امریکا لپاره ستراتیژیک اهمیت لري او شاوخوا یې د چین او روسیې بېړۍ ګرځي.

هغه زیاته کړه: «هغوی له دې سره موافق نه وو، سره له دې چې موږ د روسیې پر وړاندې د هغوی د ملاتړ لپاره ډېرې پیسې لګوو.»

د امریکا له خوا د ډنمارک نیمه خپلواکې سیمې ګرینلنډ د ترلاسه کولو یا کنټرولولو غوښتنو د واشنګټن او کوپنهاګن، چې دواړه د ناټو بنسټګر غړي دي، ترمنځ او همدارنګه په اروپا کې پراخې سیاسي ترینګلتیاوې رامنځته کړې دي.

د امریکا د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو د جون په میاشت کې ویلي وو چې د ډنمارک او ګرینلنډ له چارواکو سره خبرې اترې هره میاشت دوام لري.

ټرمپ په ترکیه کې د ناټو سرمشریزې په څنډه کې له ولسمشر رجب طیب اردوغان سره د لیدنې پر مهال وویل،« ما له ولسمشر پوتین سره ډېرې ښې خبرې وکړې. زموږ خبرې اوږدې وې او ډېر وخت یې ونیو. له هغه وروسته مې له ولسمشر زېلېنسکي سره هم خبرې وکړې. زه فکر کوم چې دواړه غواړي یوه هوکړه وکړي».

نوموړي زیاته کړه، « زه فکر کوم چې موږ به دا موضوع هواره کړو، هیله ده ډېر ژر».

ټاکل شوې ده چې زېلېنسکي او ټرمپ د چارشنبې په ورځ د ناټو د سرمشریزې پر مهال سره وګوري.

دا لیدنه داسې مهال کېږي چې په وروستیو میاشتو کې اوکراین د روسیې د انرژۍ پر تاسیساتو خپل بریدونه زیات کړي او مسکو هم پر اوکراین پراخ بریدونه کړي، چې یوازې د جولای په میاشت کې یې د اوکراین په پلازمېنه کې ۵۰ کسان وژلي دي.

زېلېنسکي ویلي چې له ټرمپ سره به په دې لیدنه کې د اوکراین د هوايي دفاعي سیستمونو د جدي اړتیا په اړه خبرې وکړي، څو د روسیې د ویجاړوونکو بالستیکي توغندیو پر وړاندې دفاع وشي.

رویټرز لیکلي توکایف چې په ۲۰۱۹ کال کې د قزاقستان د لومړي ولسمشر نورسلطان نظربایف د ځایناستي په توګه واک ته رسېدلی و، خپله د اساسي قانون له محکمې غوښتي وو چې د نوي اساسي قانون له مخې د نوماندۍ په اړه خپل نظر وړاندې کړي.

قزاقستان د روان کال په پیل کې نوی اساسي قانون په څو اونیو کې چمتو او تصویب کړ، چې د توکایف د سیاسي راتلونکي په اړه یې پراخ اټکلونه راپارولي وو.

که څه هم نوی اساسي قانون د ولسمشر لپاره د یوې اووه کلنې دورې محدودیت پر خپل ځای ساتلی، خو د محکمې د پرېکړې له مخې د پخواني اساسي قانون پر مهال تېرې شوې دورې د دې محدودیت برخه نه ګڼل کېږي.

تر اوسه روښانه نه ده چې توکایف به د وخت نه مخکې ولسمشریزو ټاکنو کې نوماند شي، او که به خپله اوسنۍ دوره تر ۲۰۲۹ کال پورې بشپړه کړي.

د نوي اساسي قانون له مخې د مرستیال ولسمشر څوکۍ هم رامنځته شوې او پارلمان په یوه کوچني، یو مجلسي جوړښت بدل شوی دی. ټاکل شوې ده د وخت نه مخکې پارلماني ټاکنې د اګست په ۲۳مه ترسره شي.