یونیسف: په افغانستان کې د پولیو بشپړ له منځه وړل لا هم ګډو او دوامدارو هڅو ته اړتیا لري

دغه ایستل د ۱۴۰۴ کال د مرغومي له ۱۱مې څخه د ۱۴۰۵ کال د غبرګولي تر ۲۹مې ترسره شوي دي.

د جرمني حکومت دغه معلومات د دې هېواد په پارلمان کې د کيڼ ګوند د استازو د پوښتنو په ځواب کې خپاره کړي دي. د حکومت د څرګندونو له مخې، د استوګنې د قانون پلي کول او د کډوالو ایستل د ایالتونو مسؤلیت دی، خو فدرالي حکومت له دې بهیر څخه ملاتړ کوي.

حکومت دا هم تایید کړې چې د هغو کسانو د هویت د تثبیت، د پاسپورټونو او د سفر د اسنادو د ترلاسه کولو لپاره چې د ایستلو پرېکړه یې شوې، د طالبانو له استازو سره یې غونډې کړې دي. خو د شخصي معلوماتو د خونديتوب او نړیوالو همکاریو د ملاحظاتو له امله یې د دغو استازو نومونه نه دي خپاره کړي.

د جرمني حکومت په ټولنیزو رسنیو کې هغه اوازې هم رد کړې چې ګواکې طالبانو ته پیسې ورکړل شوې دي، او ویلي یې دي چې فدرالي پولیسو د افغان وګړو د هویت د تثبیت د غونډو لپاره طالبانو ته هېڅ ډول پیسې نه دي ورکړې.

خو حکومت د وري میاشتې د ۲۸مې هغې غونډې په اړه نور جزئیات نه دي خپاره کړي چې د کډوالۍ او پناه غوښتنې د فدرالي ادارې په دفتر کې، د بن ښار کې جوړه شوې وه. دغه غونډه وروسته له هغې جنجالي شوه چې د جرمني د زېډ‌ ډي اېف او اېن ډي ار رسنیو راپور ورکړ چې یو شمېر افغانان چې د ایستلو له ګواښ سره مخ وو، د هویت د تثبیت او د سفر د اسنادو د ترلاسه کولو لپاره د طالبانو استازي ته ورپېژندل شوي وو.

د جرمني د کورنیو چارو وزارت ویلي چې دا بهیر د فدرالي پولیسو له خوا ترسره شوی او د کډوالۍ او پناه غوښتنې فدرالي ادارې یوازې د غونډې ځای برابر کړی و.

د جرمني حکومت ټینګار کړی چې د ایستلو د بهیر د عملي کولو لپاره له طالبانو سره تخنیکي او کاري اړیکې اړینې دي، خو دا د طالبانو د سیاسي رسمیت پېژندلو معنا نه لري.

د طالبانو د کډوالو ستونزو ته د رسېدنې عالي کمېسیون دارالانشاء د چهارشنبې په ماخوستن (د چنګاښ ۱۷مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، د تورخم له لارې ۵۸۰ کورنۍ چې د غړو شمېر یې ۳۰۸۰ کېږي، د کندهار د سپین‌بولدک له لارې ۵۰ کورنۍ چې د غړو شمېر یې ۲۵۸ کېږي، د هرات د اسلام‌کلا له لارې ۳ کورنۍ چې د غړو شمېر یې ۷ کېږي او د هلمند د بهرامچې له لارې ۲ کورنۍ چې د غړو شمېر یې ۶ کېږي په جبر سره هېواد ته را اړول شوي دي.

د خبرپاڼې له‌مخې، له دې سربېره له ۴۵۱ کورنیو سره مرستې شوي او همداراز له کابل څخه ۹۵ کورنۍ چې د غړو شمېر یې ۴۹۱ کېږي خپلو ولایتونو ته د تللو لپاره څه باندې ۳۵۳ زره افغانۍ کرایې ورکړل شوې دي.

په خبرپاڼه کې راغلي، چې ځينو دغو راستنو شویو کورنیو ته د کرایو له ورکړې او د روغتیايي خدماتو له وړاندې کېدو سربېره یو شمېر کورنیو ته پخه ډوډۍ، یوه اندازه نغدي مرستې او سیمکارتونه هم ورکړل شوي دي.

د طالبانو د رییس‌الوزرا اداري مرستیال عبدالسلام حنفي پرون د کډوالو په چارو کې د ملګرو ملتونو له عالي کمېشنرۍ او د یاد سازمان د پراختیایي پروګرام مسوولینو سره په کتنه کې وویل، د طالبانو له بیا واکمنېدو راهیسې څه باندې ۸ میلیونه افغان کډوال بېرته خپل هېواد ته ستانه شوي دي.

په دې وروستیو کې له ګاونډیو هېوادونو د افغانانو د جبري اېستنې زور اخیستی او په پاکستان او ایران کې مېشت افغانان د ځايي پولیسو له ناوړه چلنده شکایت لري او له اړوندو نړۍوالو بنسټونو غواړي، چې پر کوربه هېوادونو فشارونه زیات کړي، څو د نړۍوالو قوانینو او اصولو له‌مخې له کډوالو سره چلند وکړي.

د دغه بورډ مشرې، حنان بلخي، په ایکس خواله رسنۍ کې لیکلي چې د کابل او کندهار د سفر پر مهال یې د روغتیايي کارکوونکو هڅې له نږدې لیدلې دي. د هغې په وینا، دغه کارکوونکي د سختو بشري او محدودو امکاناتو سربېره، د افغانستان ماشومانو ته حیاتي روغتیايي خدمات وړاندې کوي.

بلخي ویلي، په دغو ناستو کې د پولیو ویروس د بشپړ مهار لپاره پر بېړنیو اقداماتو خبرې شوې دي، څو ډاډ ترلاسه شي چې هر ماشوم ته د پولیو واکسین رسېږي، د ناروغۍ د څارنې سیستم پیاوړی کېږي او د لومړنیو روغتیايي خدماتو په چوکاټ کې د ماشومانو د منظم او دوره‌يي واکسین پروګرام لا غښتلی شي.

هغې زیاته کړې چې د پولیو تر څنګ، په لرې پرتو سیمو کې د بنسټیزو روغتیايي خدمتونو د پراختیا او د افغانستان د روغتیايي نظام د مهمو لومړیتوبونو په اړه هم هر اړخیزې خبرې ترسره شوې دي.

د پولیو د څارنې د نړیوال بورډ مشرې ټینګار کړی چې د دغو حیاتي بشري پروګرامونو دوام د نړیوالو مرستندویانو پر دوامداره مالي ملاتړ پورې تړلی دی.

بلخي ویلي، د دوی هڅې به دوام ولري څو بشري مرستې په شفاف او اغېزناک ډول اړمنو خلکو ته ورسېږي. هغې زیاته کړې چې د افغانستان پر روغتیايي نظام پانګونه نه یوازې د پولیو د له منځه وړلو لپاره مهمه ده، بلکې د سیمې د روغتیايي امنیت د خوندي ساتلو او میلیونونو خلکو ته د اړینو روغتیايي خدمتونو د دوام لپاره هم حیاتي ارزښت لري.

د هلمند ولایت لپاره د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور ریاست د چهارشنبې په ورځ (د چنګاښ ۱۷مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره د مبدا یا صادرونکي هېواد د نوم له اخیستلو پرته ویلي، دغه قاچاقي مواد له ګاونډي هېواد څخه په تېرو دوو میاشتو کې راوړل شوي وو.

د خبرپاڼې له‌مخې، دغه مواد د دوی د محکمې د حکم پر بنسټ نن د ګرمسېر ولسوالۍ په صفار سیمه کې وسوځول شول.

په خبرپاڼه کې د یادو توکو د مبدا یا صادرونکي هېواد د نوم په اړه څه نه‌دي ویل شوي، خو تر دې مخکې دغه ډول توکي د بهرامچې له لارې له پاکستان څخه راواردېدل.

له دې سره سم، د هلمند لپاره د طالبانو د فرعي ګمرکاتو رييس حقمل خبرداری ورکړی: «هېڅ کوم کس ته اجازه نه‌ورکوو چې په غیر قانوني توګه له هېواد څخه کوم توکی صادر او یا هم هېواد ته راوارد کړي».

له نږدې یوه کال راهیسې د افغانستان او پاکستان تر منځ هر ډول سوداګري په ټپه درول شوې او اوس یو شمېر کسان هڅې کوي، چې په قاچاقي توګه دواړو خواو ته د اړتیا وړ مواد ولېږدوي.

د اروپايي ټولنې استازولۍ د چهارشنبې په ورځ، د چنګاښ په ۱۷مه، په ایکس خواله رسمۍ کې لیکلي، چې په دې لیدنه کې د اروپايي ټولنې او د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ ترمنځ پر روانې همکارۍ، د ګډو برنامو پر پیاوړتیا او هغو کسانو ته د همغږو او دوامدارو مرستو پر برابرولو خبرې وشوې چې تر ټولو ډېرې بشري مرستو ته اړتیا لري.

د استازولۍ په وینا، د دواړو لورو ترمنځ د حل‌لارې پر بنسټ د ملاتړ پر میکانېزمونو او د افغانستان د زیانمنو خلکو لپاره د اغېزناکو مرستو پر دوام هم ټینګار شوی دی.

اروپايي ټولنې زیاته کړې، چې په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ له فعالیتونو او بشري هڅو څخه خپل بشپړ ملاتړ ته دوام ورکوي.

دا څرګندونې داسې مهال کېږي چې افغانستان لا هم له پراخ بشري بحران سره مخ دی او میلیونونه کډوال، بې‌ځایه شوي او نور زیانمن خلک د بشري مرستو او نړیوال ملاتړ ته اړتیا لري.