حقاني د افغان کډوالو په لېږد کې د ملګرو ملتونو د کډوالو ادارې له همکاریو مننه وکړه

د ملګرو ملتونو د یادو ادارو په ګډه اعلامیه کې راغلي چې د نړیوالو مرستو کمېدل او افغانستان ته د نړیوالې ټولنې د پاملرنې کمېدل به بېوزلي نوره هم زیاته، بېځایه کېدل به ډېر او د هېواد نازک پرمختګونه به له خطر سره مخ کړي.

اعلامیه زیاتوي چې له ۲۰۲۳ کال راهیسې تر شپږ میلیونه ډېر افغانان هېواد ته راستانه شوي، چې شاوخوا ۲،۹ میلیونه یې یوازې په ۲۰۲۵ کال کې بېرته ستانه شوي دي.

د اعلامیې له‌مخې، د ۲۰۲۶ کال له پیل راهیسې تر اوسه له ۹۰۰ زرو ډېر کسان افغانستان ته راستانه شوي او تمه ده چې د روان کال تر پایه به ۲،۵ میلیونه نور هم بېرته هېواد ته ستانه شي.

په اعلامیه کې راغلي، افغانستان لا هم د نړۍ له تر ټولو نازکو اقتصادلرونکو هیوادونو دی چې ۹۲ سلنه وروستي راستنېدونکي خپلې لومړنۍ اړتیاوې نه شي پوره کولای او په هغو ولایتونو کې چې د راستنېدونکو شمېر ډېر دی، یوازې درې سلنه خلک رسمي دندې لري، په داسې حال کې چې ۷۸ سلنه یې پر ورځني مزدورۍ تکیه کوي.

د ملګرو ملتونو د پراختیايي پروګرام مشر الکساندر ډي کرو او کډوالو عالي کمېشنر برهام صالح افغانستان ته د خپل ګډ سفر پر مهال د طالبانو له چارواکو سره لیدلي او په مزارشریف کې یې د ملګرو ملتونو له ملاتړه برخمن پروګرامونه هم څارلي.

دواړو مشرانو ویلي، راستنېدونکي افغانان کار، اساسي خدمتونو او د خپل ژوند د بیا رغولو فرصتونو ته اړتیا لري او نړیواله ټولنه باید د دغو اړتیاوو د پوره کولو لپاره خپلې پانګونې پراخې کړي.

په اعلامیه کې راغلي، دواړو مشرانو د ښځو او نجونو د اساسي حقونو، د هغوی د ټولنیز او اقتصادي ګډون او ښځینه بشري کارکوونکو د فعالیت پر اهمیت هم ټینګار کړی دی.

کرزي د چارشنبې په ورځ په اېکس پاڼې د سږني کانکور ازموینې هرکلی کړی او هغو ځوانانو ته یې د بریالیتوب هیله کړې، چې د لوړو زده کړو موسساتو ته بریالي شوي.

هغه بریالیو زده کوونکو ته سپارښتنه کړې چې د علومو په زده کړه کې لا زیاتې هڅې وکړي او لوړو علمي کچو ته د رسېدو لپاره کار وکړي.

پخواني ولسمشر له کانکور څخه د نجونو د بې برخې کېدو په اړه ژوره خواشیني څرګنده کړې او د ټولګډونه زده کړو پر حیاتي اهمیت یې ټینګار کړی دی.

هغه هیله څرګنده کړې چې د نجونو پر مخ ژر د ښوونځیو او پوهنتونونو دروازې پرانیستل شي او هغوی ته هم د زده کړو فرصت برابر شي، څو افغانستان د خپلو نجونو او هلکانو د پوهې او تخصص په مټ د پرمختګ او ودې پر لور ګامونه واخلي.

د طالبانو د ازموینې ادارې په وینا، سږکال په کانکور ازموینه کې ۱۲۰زره کسانو کډون کړی و، چې له دې ډلې به ۷۴زره او ۵۰۰ د لوړو زده‌کړو موسساتو ته جذب شي.

سږ د پنځم پرله‌پسې کال لپاره طالبانو له نجونو پرته د کانکور ازموینه واخیسته.

طالبانو اوس‌مهال نږدې د زده‌کړو له ټولو بهیرونو نجونې منع کړې او یوازې تر شپږم ټولګي پورې نجونې ښوونځیو ته د تګ اجازه لري.

په کندهار کې عیني شاهدان او ځايي سرچینې تاییدوي چې دوی نږدې هره ورځ په ښار کې د داسې مړو د جسدونو شاهدان دي، چې د طالبانو په نظامي موټرو کې انتقالېږي.

د یو شمېر ځايي اوسېدونکو په وینا، د دغو کسانو د وژل کېدو د څرنګوالي او هویت په اړه هېڅ معلومات نه ورکول کېږي او طالبان دا جسدونه د «نامعلومو او بې‌هویته» مړو په نوم په هدیرو کې ښخوي.

له کندهار ښار څخه بېلابېلو سرچینو د نوم نه ښودلو په شرط افغانستان انټرنشنل ته ویلي:«ځینې جسدونه په رینجرو کې انتقالیږي، ټول ښار یې ویني، خو موږ په دې نه پوهیږو چې دا څوک وژل شوی دی؟ ولې وژل شوی دی؟ او له دې جسدونو سره له طالبانو پرته بل هېڅ ملکي کس نه وي».

په ورته مهال د کندهار د میرویس روغتون څخه سرچینې وايي، چې طالبان په هرو دوو یا دریو ورځو کې یو یا دوه جسدونه رغتون ته ور وړي او د بې هویته مړي په نوم یې تر څو ورځو په سړو خونو کې ساتي.

دغه سرچینه وايي، چې په روغتون کې د جسدونو تر ساتلو وروسته، دغه جسدونه د ښوراندام په هدیره کې خاورو ته سپارل کېږي.

د کندهار ښار یو اوسېدونکی وايي، «ښايي په پټه د مړیو ښخولو تر شا دځینې حقایق پټ وي او طالبان نه غواړي چې خلک پرې پوه شي».

دا په داسې حال کې ده، چې طالبانو له تېرو څو ورځو راهیسې په کندهار کې پر ټولنیزو رسنیو د ورکو شویو ځوانانو د اعلانونو پر خپرولو بندیز لګولی دی.

تردې وړاندې هم افغانستان انټرنشنل ته سرچینو ویلي و، چې طالبانو د غويي پر ۱۵مه نېټه ۶۱ مړي د نامعلومو اشخاصو په نوم په هدیره کې ښخ کړل.

په مسکو کې د طالبانو سفارت د چار شنبې په ورځ د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، د طالبانو سفیر مولوي ګل حسن حسن د روسیې د سوداګرۍ او صنایعو خونې له استازو او د استراخان د «شمال-سویل» نړیوال ترانسپورتي دهلېز د فورم له مسوولینو سره جلا جلا لیدنې کړې دي.

خبرپاڼه زیاتوي، په دغو لیدنو کې د طالبانو او روسیې ترمنځ د سوداګریزو، اقتصادي او ترانسپورټي همکاریو د پراختیا، د دواړو هېوادونو د سوداګرو ترمنځ د مستقیمو اړیکو او د کرنې، انرژۍ، صنعت، ترانسپورټ او لوژستیک په برخو کې د ګډو همکاریو پر پراختیا خبرې شوې دي.

د خبر پاڼې له مخې، روسي لوري د افغانستان په سیمه‌ییزو ترانسپورتي دهلېزونو کې پر فعال ګډون او د دواړو هېوادونو ترمنځ د اقتصادي همکاریو پر لا پراختیا هم ټینګار کړی دی.

له خوست څخه محلي سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې په دغه ولایت کې د طالبانو د ځانګړې قطعې قوماندان جان محمد همت، مشهور په «جرکي»، د پکتیا د وزې ځدراڼ ولسوالۍ د سروټي سیمې په علي احمدخېل کلي کې د شاوخوا ۱۲۰ میلیونه افغانۍ په ارزښت ځان ته مجلل کور جوړ کړی دی.

د سرچینو په وینا، «ددغه کور لګښت د طالبانو د کورنیو چارو وزیر سراج الدین حقاني ور کړی دی».

جان محمد همت د بادشاه خان ځدراڼ په قبیلې پورې تړاو لري، چې په خوست او پکتیا ولایتونو کې د جلال الدین حقاني د کورنۍ سیاله کورنۍ ګڼل کیږي.

جان محمد همت د حقاني شبکې غړی دی او دمګرۍ په خوست ولایت کې د ځانګړې قطعې د قوماندان په توګه دنده ترسره کوي.

یوې محلي سرچینې افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې « سراج الدین حقاني غواړي په ځدراڼو قبیله کې د پاچاخان ځدراڼ بدیل پیدا کړي او په همدې هدف پر جان محمد همت پانګونه کوي».

سراج الدین حقاني ته نږدې کسانو او د طالبانو د خوست د ځانګړو ځواکونو قوماندان تراوسه په دې اړه څه نه دي ویلي.

100%

سراج الدین حقاني له دې وړاندې هم په خوست او پکتیا ولایتونو کې په شخصي لګښت د سړکونو جوړولو او ترافیکي نښو لګولو پروژې پلې کړې دي.

تازه نوموړي د ننګرهار د بهسودو ولسوالۍ په ګردي کڅ سیمه کې د یوه تن د ړنګ شوي کور لګښتونه هم پرغاړه اخېستي دي.

دغه کور د هغه ځایي اوسېدونکي د کورنۍ لپاره جوړېږي چې شاوخوا شپږ میاشتې وړاندې یې په یوه هوايي برید کې د کورنۍ۱۷ غړي وژل شوي او پنځه نور ټپیان شوي وو.

د ۱۴۰۲ کال په لیندي میاشت کې طالبانو په خوست کې د پاچا خان ځدراڼ هغه کلا ونړوله چې ځمکه یې د پخواني ولسمشر حامد کرزي د فرمان پر بنسټ ورکړل شوې وه.

پاچا خان ځدراڼ د خوست - ګردیز پر لویه لاره له دې ځمکې د کور په توګه ګټه اخیسته، خو طالبانو په بولدوزرو ړنګ کړ.

د باچاخان ځدراڼ کورنۍ هغه وخت وویل، چې د دې جایداد ټول قانوني اسناد لري او د تېر جمهوریت پرمهال یې دا ځمکه د پيسو په بدل کې د فرمان له مخې اخیستې وه.

د معلوماتو له مخې پاچا خان ځدراڼ په دغه ځمکه کې پر باغ او مرغدارۍ سربېره په کلا باندې یو میلیون ډالره مصرف کړی و.

باچاخان ځدراڼ له ډېرو کلونو راهیسې په خوست او پکتیا ولایتونو کې د حقاني شبکې سیال ګڼل کېده.