له پاکستان نه ستانه شوي افغان کډوال: بېکارۍ او لوږې ماشومان درنو کارونو ته اړ اېستي
له پاکستان نه په جبري ډول ستانه شوي ګڼ افغان کډوال وايي، په افغانستان کې د کار نشتوالي او اقتصادي ستونزو د دوی ژوند له سختو ننګونو سره مخ کړی او ډېری کورنۍ اړې دي چې ماشومان هم درنو کارونو ته واستوي.
رضا خان چې څه باندې یو کال وړاندې له خپلې کورنۍ سره له پاکستان نه افغانستان ته ستون شوی وايي، اوس له خپلو ماشومانو سره د خښتو په بټۍ کې کار کوي؛ ځکه د کورنۍ د نفقې لپاره بله لار نهلري. هغه وايي: «له پاکستان نه په جبري توګه واېستل شو. هلته مې کاروبار لاره، خو دلته د ډوډۍ پیدا کول هم راته ستونزمن شوي دي». د ملګرو ملتونو د معلوماتو له مخې؛ د افغانستان نږدې ۴۰ سلنه خلک د خوړو له سخت کمښت سره مخ دي او له ۲۰۲۱کال راهیسې چې طالبان بیا واک ته رسېدلي، افغانستان ته نړۍوالې بشري مرستې هم د پام وړ کمې شوې دي. مرستندویه ادارې اټکل کوي، چې د تېر کال له پیل راهیسې تر درې نیم مېلیونه ډېر افغانان له ګاونډیو هېوادونو بېرته افغانستان ته ستانه شوي؛ خو تر اوږدو جګړو وروسته د افغانستان کمزوری اقتصاد د دغه ستنېدونکو د جذب توان نهلري. په ننګرهار ولایت کې ځايي اوسېدونکي وايي، د راستنېدونکو له زیاتېدو سره بېکاري ډېره شوې او د کورونو کرایې هم لوړې شوې دي. د سیمې یو اوسېدونکی وايي، د کور میاشتنۍ کرایه چې مخکې ۳۰ ډالره وه؛ اوس ۶۰ ډالرو ته لوړه شوې ده. هغه زیاتوي: «کله چې یو بېوزله د ډوډۍ اخیستو توان نهلري؛ نو دومره لوړه کرایه به څنګه ورکړي؟» بل لور ته د کډوالو په چارو کې د ملګرو ملتونو د عالي کمېشنرۍ مشر افغانستان ته د سفر پرمهال د دغه هېواد پر مخ پر زیاتېدونکي بشري ناورين اندېښنه ښودلې ده. دا په نږدې یو کال کې د ملګرو ملتونو لومړنی لوړپوړی سفر بلل کېږي. ملګري ملتونه اټکل کوي، چې سږ کال به په افغانستان کې تر پنځو کلونو کم عمره شاوخوا ۳،۷ مېلیونه ماشومان له خطرناکې لوږې سره مخ شي. رضا خان وايي، د خپلو ماشومانو کار کول ورته سخت درد ورکوي؛ خو د ژوند د دوام لپاره بله چاره نهلري. هغه وايي: «زړه مې درد کوي چې خپل ماشومان په دې سخت کار کې وینم؛ خو د دوی د ژغورلو لپاره هېڅ نهشم کولای».
طالبانو له واک ته رسېدو وروسته یو پراخ کمپاین پیل کړی چې د افغانستان ځوانان د طالباني تفکر پر لور جذب کړي، خو دې هڅو سره له دې چې د هېواد ستونزې نه دي اوارې کړي بلکې وضعیت یې لا نور ترینګلی کړی دی.
په تېرو دریو کلونو کې د دیني مدرسو شمېر د تېرو شلو کلونو پرتله پنځه برابره زیات شوی، چې اوس یې شمېر نږدې ۷۰۰۰ ته رسېدلی او لا هم زیاتېږي. افغانان اړ دي چې خپل اولادونه ښوونځي ته ولېږي، آن که دا ښوونځی مدرسه هم وي.
د طالبانو د پوهنې وزارت د مدرسو او دارالحفاظونو مشر عبدالرزاق صدیق رسنیو ته ویلي و: «افغانستان یوه مذهبي ټولنه ده او هر کس باید لومړنۍ او د لوړې کچې دیني زدهکړې ولري. له همدې امله موږ د دیني مدرسو وده ضروري بولو».
خو دا فکر آن د طالبانو دننه هم پراخ ملاتړ نه لري. ځینې طالب چارواکي وایي چې افغانستان یوازې طالب او ملا ته اړتیا نه لري بلکې انجینرانو او ډاکټرانو ته هم اړتیا ده. دا وضعیت نړۍ ته یو انزوا طلبه او افراطي افغانستان معرفي کوي چې نه یوازې کولتوري ستونزې لري، بلکې سیمه او نړۍ ته قوي امنیتي ګواښ هم پېښولی شي.
که څه هم افراطي فکرونه پراخېږي، خو ټکنالوژي دا وړتیا لري چې له افراطیت سره مبارزه وکړي. انټرنټ او رسنۍ هغه څه دي چې په اوسني عصر کې ورسره ځوانان په بېلابېلو ډولونو نښلول شوي دي. د شمېرو له مخې، د افغانستان ۶۷ سلنه وګړي لږ تر لږه میاشت کې یو ځل ټلوېزیون ګوري، چې دا ۱۲ میلیونه ماشومان او ۱۴ میلیونه ځوانان رانغاړي.
نجیب پیکان زیاتوي، چې تر ټولو مهمه مسئله له دې ځوانانو سره د اړیکو جوړول دي: «افغان ځوانان په دوو برخو وېشل کېدای شي. لومړی، تحصیلکرده او ناراضه ځوانان دي چې په میدان یوازې پرېښودل شوي او د بدلون ځواک یې له لاسه ورکړی. دا هغه ځوانان دي، چې که څه هم ناهیلې دي، خو د ځان ژغورلو یوازینۍ لاره د آزادې نړۍ سره همکاري ګڼي.دویم، هغه ځوانان دي چې د طالبانو په اداره کې دي؛ هغوی افراطي شوي. هر کال نیم میلیون طالبان له مدرسو فارغېږي او د افراطیت پر لور ګام اخلي.»
د حالاتو د بدلون لپاره باید له دواړو ډلو سره کار وشي. تر ټولو مهمه لاره دا ده چې د رسنیو، خبرو اترو، کنفرانسونو او مشورو له لارې د ځوانانو ترمنځ پل جوړ شي، ترڅو هغوی انتقادي فکر ته وهڅول شي او خپل بحثونه له دین او آخرت څخه ور هاخوا هم وغځوي.
دا ځوانان کار غواړي، او د کار موندلو لپاره اړیکو ته اړتیا لري. له هغو هېوادونو درس اخیستل کېدای شي، چې د ځوانانو کچه پکې لوړه ده، او دغه ځوانان د سمې لارې پر لور هڅول کېدای شي.
