جرمني له امریکا څخه توماهاک کروز توغندي اخلي

د سېنټکام په وینا؛ په دغه موخو کې د هوايي دفاع سیستمونه، د ساحلي څار تجهیزات، د توغندیو او بې‌پیلوټه الوتکو د ساتنې ځایونه، سمندري پوځي وړتیاوې او د ایران د ساحلونو په اوږدو کې پوځي لوژستیکي تاسیسات شامل دي.

سېنټکام زیاته کړې، دغه بریدونه د تېرې شپې د عملیاتو دوام و چې پرمهال یې شاوخوا ۸۰ پوځي موخې، د سپاه پاسداران تر ۶۰ زیاتې چټکې پوځي بېړۍ هم په نښه شوې وې. د یادې قوماندانۍ په وینا؛ دغه عملیات په هرمز تنګي کې د ایران د حکومت له‌خوا پر درېیو سوداګریزو بېړیو د برید په غبرګون کې شوي دي.

ورته مهال د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ ویلي، د واشنګټن وروستي بریدونه پر درېیو بېړیو د ایران د برید په غبرګون کې شوي. هغه خبرداری ورکړی، چې د ایران هر نوی برید به له «۲۰ چنده سخت» ځواب سره مخ شي.

ورځپاڼه وايي، دغه معلومات یې د جرمني په بېلابېلو ایالتونو کې د کډوالو له شوراګانو ترلاسه کړي دي. د جرمني د ایالتونو د کورنیو چارو وزارتونو د هغو افغانانو د دقیق شمېر له خپرولو ډډه کړې چې په ورته وضعیت کې دي.

جرمني په ۲۰۲۱ کال کې پر افغانستان د طالبانو له واکمنېدو وروسته، د افغانستان د بشري وضعیت او د بشري حقونو د اندېښنو له امله د افغانانو ایستل درولي وو. دا بهیر د ۲۰۲۴ کال په مني کې بېرته پیل شو، خو یوازې هغه کسان یې رانغاړل چې په جرمونو محکوم شوي وو یا امنیتي ګواښ بلل کېدل.

اوسني حکومت هم تر اوسه همدا تګلاره تعقیب کړې، خو د ائتلافي حکومت په هوکړه کې راغلي چې په راتلونکې کې به د ایستلو لړۍ هغو کسانو ته هم وغځول شي چې نه جرمي مخینه لري او نه هم امنیتي ګواښ ګڼل کېږي.

د جرمني د کورنیو چارو وزیر الکساندر دوبرینت په وروستیو اوونیو کې له طالبانو سره د افغانانو د ایستلو په اړه یوې هوکړې ته رسېدلی او په بدل کې یې په جرمني کې د طالبانو د ډیپلوماتانو د شمېر له زیاتېدو سره موافقه کړې ده.

د تاز د راپور له مخې، له هغو پنځو افغانانو څخه چې اوس د ایستلو په تمه دي، څلور یې د بایرن او یو یې د هسن په ایالت کې په توقیف کې ساتل کېږي. یو بل افغان چې د نیدرزاکسن ایالت د ایستلو په توقیف‌خونه کې بندي و، د سې‌شنبې په ورځ خوشې شو.

د نیدرزاکسن د کډوالو شورا ویلي، د هغه د خوشې کېدو لامل دا و چې د جرمني د کډوالۍ او پناه غوښتنې فدرالي ادارې د یوې رسمي پرېکړې په خبرولو کې تېروتنه کړې وه.

تاز لیکلي چې د دغو کسانو دوسیې له یو بل سره ډېرې ورته دي او ټول هغه مهال د فدرالي پولیسو تر څار لاندې راغلي چې له جرمني بهر له سفره بېرته ستانه شوي وو.

ورځپاڼې دا هم ویلي چې په وروستیو اوونیو کې د افغانانو په اړه د فدرالي پولیسو چلند بدل شوی، خو د جرمني د کورنیو چارو وزارت دا ادعا رد کړې ده.

بلخوا، د جرمني حکومت د چهارشنبې په ورځ د پارلمان د غړې کلارا بونګر هغو پوښتنو ته ځوابونه ورکړل چې له طالبانو سره د همکارۍ په اړه یې کړې وې. خو تاز راپور ورکړی چې حکومت ډېرو پوښتنو ته روښانه ځواب نه دی ورکړی او په ځینو مواردو کې یې د «دولت د ګټو» په پلمه له وضاحت ورکولو ډډه کړې ده.

کلارا بونګر هم ویلي چې له طالبانو سره د جرمني د ادارو د همکارۍ اړوند معلومات پټ ساتل کېږي او خلکو ته نه وړاندې کېږي.

د جرمني حکومت همدارنګه ویلي چې د ۱۴۰۴ کال د مرغومي له ۱۱مې څخه د ۱۴۰۵ کال د غبرګولي تر ۲۹مې پورې یې ۸۷ افغان وګړي ایستلي دي. له دې ډلې ۷۷ تنه د درېیو چارټر الوتنو او ۱۰ تنه د عادي الوتنو له لارې افغانستان ته لېږدول شوي دي. د دغو درېیو چارټر الوتنو لګښت له یو میلیون او ۶۰ زره یورو څخه ډېر ښودل شوی دی.

د اکسیوس د راپور له مخې، ټرمپد «ایر فورس ون» الوتکې په ترڅ کې له خبریالانو سره په خبرو کې وویل، ایراني چارواکو څه موده وړاندې ورسره اړیکه نیولې او د یوې هوکړې د ترلاسه کولو هیله یې څرګنده کړې ده.

هغه زیاته کړه چې د چهارشنبې په ورځ د امریکا له لوري پر ایران ترسره شوي بریدونه، د ایران له لوري پر سوداګریزو بېړیو د شویو بریدونو په ځواب کې ترسره شوي او د غبرګون کچه یې «یو پر شل» وه.

ټرمپ ټینګار وکړ: «موږ پر هغوی ډېر سخت ګوزار وکړ. هر کله چې هغوی برید وکړي، موږ به څو چنده سخت ځواب ورکړو.»

د امریکا ولسمشر د ایران او امریکا ترمنځ د احتمالي هوکړې په اړه نور جزییات ورنه کړل، خو څرګندونې یې داسې مهال کېږي چې په سیمه کې د دواړو هېوادونو ترمنځ کړکېچ او پوځي ترینګلتیا لا هم دوام لري.

د رویټرز خبري اژانس د راپور له مخې، اردوغان د چهارشنبې په ورځ د ناټو د مشرانو غونډې په پای کې وویل چې د سیمې د کړکېچونو د حل لپاره باید د خبرو اترو او ډیپلوماسۍ لاره پیاوړې شي.

هغه د اسلام‌اباد د وروستي توافق هرکلی وکړ او ویې ویل چې باور لري په پای کې به «سلیم عقلبریالی شي».

د ترکیې ولسمشر ټینګار وکړ: «زموږ سیمه د یوې نوې شخړې او جګړې د زغملو توان نه لري.»

د اردوغان دغه څرګندونې په داسې حال کې کېږي چې په وروستیو اوونیو کې د منځني ختیځ امنیتي وضعیت، په ځانګړي ډول د ایران او اسراییل ترمنځ د تاوتریخوالي او د سیمې د نورو کړکېچونو له امله، د نړیوالې ټولنې اندېښنې زیاتې کړې دي.

مېرمن کوفي ټینګار کړی چې په دغه هېواد کې د تلپاتې او هراړخیزو روغتیايي خدماتو وړاندې کول د ښځینه ډاکټرانو، نرسانو او قابلو له فعال شتون او ګډون پرته هېڅکله ممکن نه دی.

فوزیه کوفي په خپلو څرګندونو کې ویلي چې د پولیو یا ګوزڼ ناروغۍ د له منځه وړلو او د نورو لومړنیو روغتیايي خدماتو د رسولو لپاره د ښځو لاسرسی، پوهاوی او د تصمیم نیونې له مرحلې نیولې تر پلي کېدو پورې په ټولو پروسو کې د هغوی ونډه حیاتي ده. هغې زیاته کړې، دا تمه کېږي هغه ښځې چې تر هر نوم لاندې افغانستان ته سفر کوي، باید د طالبانو د واکمن روایت پر وړاندې په کلکه ودرېږي او هغه وننګوي.

دې پخوانۍ افغان سیاستوالې خبرداری ورکړی چې په هېواد کې روان وضعیت باید عادي ونه ښودل شي او یوازې د بودیجې کمښت د اصلي ستونزې په توګه معرفي نه شي. د مېرمن کوفي په وینا، څومره چې ښځې له زده کړو او کاري ځواک څخه لرې ساتل کېږي، په هماغه اندازه به افغانستان له سختو اقتصادي ستونزو او بحران سره مخامخ شي.

دا غبرګون په داسې حال کې څرګندېږي چې په افغانستان کې د طالبانو د واکمنۍ له پیل راهیسې پر ښځو او نجونو باندې په بېلابېلو برخو کې سخت محدودیتونه لګول شوي او هغوی د زده کړو او کار له ډېرو حقونو بې‌برخې شوې دي. کوفي ټینګار کړی چې د ښځو د حقونو نادیده نیول به د هېواد پر ټولنیز او اقتصادي جوړښت باندې ویجاړونکي اغېزې ولري.

له بلې خوا، د روغتیا نړیوال سازمان د ختیځې مدیترانې د سیمې مشرې حنان بلخي افغانستان ته د خپل تازه سفر په لړ کې خبرداری ورکړی و چې د ۲۰۲۶ کال له پیل څخه تر اوسه په افغانستان کې شاوخوا ۱۵۰ روغتیايي مرکزونه د بودیجې د سخت کمښت له امله تړل شوي یا یې فعالیتونه ځنډول شوي دي. د هغې په وینا، د دې وضعیت دوام د میلیونونو کسانو روغتیايي خدماتو او واکسیناسیون ته لاسرسی له جدي خطر سره مخامخ کړی دی.