یوې ډیپلوماتیکې سرچینې افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې د بنګلهدېش یوه ښځینه ډیپلوماټه رباب فاطمه د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د سرمنشي انټونیو ګوترېش استازې او د ملګرو ملتونو مرستندویه ماموریت (یوناما) د مشرې په توګه ټاکل شوې ده.
هغه به د روزا اوتونبایوا ځای ناستې شي، چې د تېرکال په سپتمبر میاشت کې یې کاري دوره پای ته رسېدلې وه.
د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت د پنجشنبې په ورځ (د چنګاښ ۱۸مه) خبر ورکړی، په تېره اونۍ کې ۶۳۸ افغان کډوال چې د پاکستان په زندانونو کې بندیان وو؛ له زندانه تر خوشې کېدو وروسته بېرته افغانستان ته ستانه شوي دي.
د یاد وزارت په خبرپاڼه کې راغلي، چې په خوشې شویو کسانو کې د طب پوهنځي یوشمېر محصلان هم شامل وو. خبرپاڼه زیاتوي، چې دغه کسان په پاکستان کې د اوسېدو د قانوني اسنادو نهلرلو له امله نیول شوي وو او بېلابېلو مودو پورې بندیان وو.
دغه وزارت زیاته کړې، چې له دې ډلې ۵۱۸ کسان د تورخم او ۱۲۰ نور د سپین بولدک له لارې ستانه شوي دي. د یاد وزارت د خبرپاڼې له مخې؛ دغه کسان تر ثبت او د بشري مرستو تر ترلاسه کولو وروسته خپلو سیمو ته ولېږدول شول.
دا په داسې حال کې ده، چې په خیبرپښتونخوا، بلوچستان او سند ایالتونو کې د افغان کډوالو د نیولو لپاره عمليات لاهم دوام لري. د پاکستان حکومت لهخوا افغان کډوالو ته ورکړل شوی ضرب الاجل هم نن پای ته رسېږي او سر له سبا به د دغه هېواد په بېلابېلو برخو کې د بېاسناده افغان کډوالو پرضد د نیولو عملیات پیل شي.
د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت وایي، له ۲۰۲۳کال راهیسې څه باندې ۲،۱ مېليونه افغان کډوال افغانستان ته ستانه شوي دي. یوشمېر افغان کډوال بیا نیوکه کوي، چې د بېرته ستنېدو پرمهال له ډېرو ستونزو سره مخ شوي دي.
د جرمني حکومت غواړي له څو کلونو وروسته د لومړي ځل لپاره هغه افغانان هم افغانستان ته ولېږي چې جرمي مخینه نه لري. د جرمني تاز ورځپاڼې راپور ورکړی چې لږ تر لږه پنځه افغانان، چې هېڅ یو یې جرم نه دی کړی، دا مهال له جرمني د ایستلو په تمه دي.
ورځپاڼه وايي، دغه معلومات یې د جرمني په بېلابېلو ایالتونو کې د کډوالو له شوراګانو ترلاسه کړي دي. د جرمني د ایالتونو د کورنیو چارو وزارتونو د هغو افغانانو د دقیق شمېر له خپرولو ډډه کړې چې په ورته وضعیت کې دي.
جرمني په ۲۰۲۱ کال کې پر افغانستان د طالبانو له واکمنېدو وروسته، د افغانستان د بشري وضعیت او د بشري حقونو د اندېښنو له امله د افغانانو ایستل درولي وو. دا بهیر د ۲۰۲۴ کال په مني کې بېرته پیل شو، خو یوازې هغه کسان یې رانغاړل چې په جرمونو محکوم شوي وو یا امنیتي ګواښ بلل کېدل.
اوسني حکومت هم تر اوسه همدا تګلاره تعقیب کړې، خو د ائتلافي حکومت په هوکړه کې راغلي چې په راتلونکې کې به د ایستلو لړۍ هغو کسانو ته هم وغځول شي چې نه جرمي مخینه لري او نه هم امنیتي ګواښ ګڼل کېږي.
د جرمني د کورنیو چارو وزیر الکساندر دوبرینت په وروستیو اوونیو کې له طالبانو سره د افغانانو د ایستلو په اړه یوې هوکړې ته رسېدلی او په بدل کې یې په جرمني کې د طالبانو د ډیپلوماتانو د شمېر له زیاتېدو سره موافقه کړې ده.
د تاز د راپور له مخې، له هغو پنځو افغانانو څخه چې اوس د ایستلو په تمه دي، څلور یې د بایرن او یو یې د هسن په ایالت کې په توقیف کې ساتل کېږي. یو بل افغان چې د نیدرزاکسن ایالت د ایستلو په توقیفخونه کې بندي و، د سېشنبې په ورځ خوشې شو.
د نیدرزاکسن د کډوالو شورا ویلي، د هغه د خوشې کېدو لامل دا و چې د جرمني د کډوالۍ او پناه غوښتنې فدرالي ادارې د یوې رسمي پرېکړې په خبرولو کې تېروتنه کړې وه.
تاز لیکلي چې د دغو کسانو دوسیې له یو بل سره ډېرې ورته دي او ټول هغه مهال د فدرالي پولیسو تر څار لاندې راغلي چې له جرمني بهر له سفره بېرته ستانه شوي وو.
ورځپاڼې دا هم ویلي چې په وروستیو اوونیو کې د افغانانو په اړه د فدرالي پولیسو چلند بدل شوی، خو د جرمني د کورنیو چارو وزارت دا ادعا رد کړې ده.
بلخوا، د جرمني حکومت د چهارشنبې په ورځ د پارلمان د غړې کلارا بونګر هغو پوښتنو ته ځوابونه ورکړل چې له طالبانو سره د همکارۍ په اړه یې کړې وې. خو تاز راپور ورکړی چې حکومت ډېرو پوښتنو ته روښانه ځواب نه دی ورکړی او په ځینو مواردو کې یې د «دولت د ګټو» په پلمه له وضاحت ورکولو ډډه کړې ده.
کلارا بونګر هم ویلي چې له طالبانو سره د جرمني د ادارو د همکارۍ اړوند معلومات پټ ساتل کېږي او خلکو ته نه وړاندې کېږي.
د جرمني حکومت همدارنګه ویلي چې د ۱۴۰۴ کال د مرغومي له ۱۱مې څخه د ۱۴۰۵ کال د غبرګولي تر ۲۹مې پورې یې ۸۷ افغان وګړي ایستلي دي. له دې ډلې ۷۷ تنه د درېیو چارټر الوتنو او ۱۰ تنه د عادي الوتنو له لارې افغانستان ته لېږدول شوي دي. د دغو درېیو چارټر الوتنو لګښت له یو میلیون او ۶۰ زره یورو څخه ډېر ښودل شوی دی.
د طالبانو تر کنټرول لاندې د افغاني سرې میاشتې رييس شهاب الدین دلاور له یو شمېر ازبکستاني سوداګرو سره په کتنه کې د زړه او رواني ناروغانو لپاره د اړتیا وړ درملو د برابرولو غوښتنه وکړه. ازبکستاني سوداګرو هم په دې برخه کې د همکارۍ ټټر وواهه.
د طالبانو تر کنټرول لاندې د افغاني سرې میاشتې رييس شهاب الدین دلاور د چهارشنبې په ورځ (د چنګاښ ۱۷مه) له یو شمېر ازبکستاني سوداګرو سره په کتنه کې د زړه او رواني ناروغانو لپاره د اړتیا وړ درملو د برابرولو او نورو روغتیايي همکاریو د پراختیا په اړه د همکارۍ غوښتنه وکړه.
د خبرپاڼې لهمخې، ازبکستاني سوداګرو هم په دې کتنه کې ډاډ څرګند کړی، چې د یادو ناروغانو لپاره د اړتیا وړ درملو د برابرولو په برخه کې به له دې ادارې سره لازمې همکارۍ وکړي.
د افغاني سرې میاشتې د معلوماتو لهمخې، دې ادارې د سوري زړه ناروغانو د درملنې لپاره یو مجهز تخصصي روغتون جوړ کړی، چې په نږدې راتلونکي کې به خپل فعالیت پیل کړي او په کلني ډول به شاوخوا ۲۰۰۰ د سوري زړه ناروغانو ته د عملیاتو او درملنې خدمتونه وړاندې کړي.
افغاني سره میاشت دا مهال د هېواد په بېلابېلو مرکزونو کې نږدې ۱۵۰۰ رواني ناروغان تر درملنې لاندې لري او څه د پاسه ۱۵۰۰ نورو ناروغانو ته په خپلو کورونو کې روغتیايي خدمتونه او دوامداره درمل وړاندې کوي.
د ملګرو ملتونو د ماشومانو ملاتړ وجهي صندوق (یونیسف) استازي، تاجالدین اویوواله، ویلي چې افغانستان د ماشومانو د ګوزڼ (پولیو) ناروغۍ پر وړاندې په مبارزه کې د پام وړ پرمختګونه کړي، خو د دې ناروغۍ د بشپړ له منځه وړلو لپاره لا هم دوامداره او ګډو هڅو ته اړتیا شته.
هغه د چهارشنبې په ورځ، د چنګاښ په ۱۷مه، په ایکس خواله رسنۍ کې لیکلي چې د کندهار ولایت د سفر پر مهال یې له هغو ماشومانو او کورنیو سره لیدلي چې د پولیو د واکسین په پروګرامونو کې یې ګډون کړی دی.
هغه ویلي، هر هغه ماشوم چې د پولیو واکسین ترلاسه کوي، افغانستان یو ګام د پولیو له ناروغۍ پاک راتلونکي ته نږدې کوي او د دې ناروغۍ د خپرېدو په مخنیوي کې مهم رول لري.
د یونیسف استازي همداراز د پولیو د له منځه وړلو د نړیوال نوښت له شریکانو مننه کړې چې په افغانستان کې یې د واکسیناسیون له پروګرامونو ملاتړ کړی او د دغو همکاریو پر دوام یې ټینګار کړی دی.
یونیسف یو ځل بیا ټینګار کړی چې د افغانستان ټولو ماشومانو ته د پولیو واکسین رسول خورا مهم دي او غوښتنه یې کړې چې د ماشومانو د ګوزڼ ناروغۍ د بیا خپرېدو د مخنیوي لپاره دې روانې هڅې دوام ومومي.
د جرمني حکومت ویلي چې په تېرو شپږو میاشتو کې یې ۸۷ افغان کډوال له خپل هېواده ایستلي دي. د دغو کسانو له ډلې ۷۷ تنه د درېیو ځانګړو چارټر الوتنو او ۱۰ تنه د عادي الوتنو له لارې افغانستان ته لېږدول شوي دي. د درېیو چارټر الوتنو ټول لګښت یو میلیون او ۶۰ زره یورو ښودل شوی دی.
دغه ایستل د ۱۴۰۴ کال د مرغومي له ۱۱مې څخه د ۱۴۰۵ کال د غبرګولي تر ۲۹مې ترسره شوي دي.
د جرمني حکومت دغه معلومات د دې هېواد په پارلمان کې د کيڼ ګوند د استازو د پوښتنو په ځواب کې خپاره کړي دي. د حکومت د څرګندونو له مخې، د استوګنې د قانون پلي کول او د کډوالو ایستل د ایالتونو مسؤلیت دی، خو فدرالي حکومت له دې بهیر څخه ملاتړ کوي.
حکومت دا هم تایید کړې چې د هغو کسانو د هویت د تثبیت، د پاسپورټونو او د سفر د اسنادو د ترلاسه کولو لپاره چې د ایستلو پرېکړه یې شوې، د طالبانو له استازو سره یې غونډې کړې دي. خو د شخصي معلوماتو د خونديتوب او نړیوالو همکاریو د ملاحظاتو له امله یې د دغو استازو نومونه نه دي خپاره کړي.
د جرمني حکومت په ټولنیزو رسنیو کې هغه اوازې هم رد کړې چې ګواکې طالبانو ته پیسې ورکړل شوې دي، او ویلي یې دي چې فدرالي پولیسو د افغان وګړو د هویت د تثبیت د غونډو لپاره طالبانو ته هېڅ ډول پیسې نه دي ورکړې.
خو حکومت د وري میاشتې د ۲۸مې هغې غونډې په اړه نور جزئیات نه دي خپاره کړي چې د کډوالۍ او پناه غوښتنې د فدرالي ادارې په دفتر کې، د بن ښار کې جوړه شوې وه. دغه غونډه وروسته له هغې جنجالي شوه چې د جرمني د زېډ ډي اېف او اېن ډي ار رسنیو راپور ورکړ چې یو شمېر افغانان چې د ایستلو له ګواښ سره مخ وو، د هویت د تثبیت او د سفر د اسنادو د ترلاسه کولو لپاره د طالبانو استازي ته ورپېژندل شوي وو.
د جرمني د کورنیو چارو وزارت ویلي چې دا بهیر د فدرالي پولیسو له خوا ترسره شوی او د کډوالۍ او پناه غوښتنې فدرالي ادارې یوازې د غونډې ځای برابر کړی و.
د جرمني حکومت ټینګار کړی چې د ایستلو د بهیر د عملي کولو لپاره له طالبانو سره تخنیکي او کاري اړیکې اړینې دي، خو دا د طالبانو د سیاسي رسمیت پېژندلو معنا نه لري.