شمالي کوریا: د اټومي بې‌وسلې کېدو بهیر باید د امریکا او د هغې له متحدانو پیل شي

سرفراز بګټي د جمعې په ورځ (د چنګاښ ۱۹مه) په خپله اېکس‌پاڼه لیکلي، چې د «شعبان» په نوم په ګډو ځمکنیو او هوايي عملیاتو کې ۳۹ وسله‌وال او د جولای له پنځمې تر اوسه په ټولیزه توګه ۷۵ وسله‌وال وژل شوي دي.

نوموړي دغه راز زیاته کړې، چې په کچهر سیمه کې پر زېري پولیس سټیشن د وسله‌والو یو برید هم ناکام کړای شوی دی.

بل لور ته د پاکستان لومړي وزیر شهباز شریف د پوځ له مشر عاصم منیر سره په کوېټه کې د ملي عمل پلان د ایالتي اپېکس کمېټې په غونډه کې وویل، چې د هېواد ملکي او پوځي مشرتابه په ګډه او یو غږ پرېکړه کړې، چې په بلوچستان کې به «ترهګري» په بشپړه توګه له منځه یوسي.

د پاکستان د پوځ د عامه اړیکو دفتر مشر احمد شریف چودري بیا په راولپنډۍ کې یوې خبري غونډې ته وویل، چې د جولای له پنځمې راهیسې په بلوچستان کې د وسله‌والو په بریدونو او تر هغې وروسته عملیاتو کې لږ تر لږه ۴۲ کسان وژل شوي، چې ډېری یې امنیتي سرتېري دي. نوموړي ادعا وکړه، چې د دغو بریدونو تر شا د هند او په افغانستان کې د مېشتو ځواکونو لاس دی چې په وینا یې، د پاکستان ثبات نه‌شي زغملی.

په بلوچستان کې په دې وروستیو کې د بریدونو نوې څپه پیل شوې، چې له امله یې د پاکستان لسګونه سرتېري او پولیس وژل شوي دي.

بل خوا د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد د پاکستان د لومړي وزیر شهباز شریف هغه ادعاګانې په کلکه رد کړې دي، چې ګواکې د افغانستان له خاورې څخه په خیبر پښتونخوا او بلوچستان کې بریدونه تنظیمېږي.

د انرژۍ نړۍوالې ادارې په خپل راپور کې ویلي، د اوکراین له خوا د روسیې انرژۍ پر تاسیساتو په ځانګړي ډول د نفتو پر تصفیه خونو، د بې پیلوټه الوتکو بریدونه زیات شوي، چې موخه یې د مسکو د جګړې هڅې کمزورې کول بلل شوي دي.

د انرژۍ نړیوالې ادارې په خپل میاشتني راپور کې ویلي، پر تصفیه خونو، د زېرمه کولو تاسیساتو او د لېږد پر زیربناوو دوامدار بریدونه د روسیې د نفتو د تولید راتلونکی کمزوری کوي.

یادۍ ادارې ویلي، د همدې وضعیت له امله یې د روان او راتلونکي کال لپاره د روسیې د نفتو د تولید وړاندوینه په ترتیب سره هره ورځ ۸۵ زره او ۱۵۰ زره بېرله راکمه کړې او د اټکل شوې مودې لپاره یې اوسط تولید ۸،۸ میلیونه بېرله په ورځ کې ټاکلی دی.

د راپور له مخې، دغو بریدونو روسیه دې ته هم اړه کړې چې روانه اوونۍ د ډیزلو صادرات بند کړي او د پټرولو او جټ تېلو پر بهرنیو پلورونو هم محدودیتونه ولګوي، څو د کورني بازار د سونتوکو کمښت جبران کړي.

د انرژۍ نړیواله اداره اټکل کوي چې روسیه، چې د نړۍ درېیم ستر د نفتو تولیدوونکی هېواد دی، به سږ کال هره ورځ ۸،۹ میلیونه بېرله او په ۲۰۲۷ کال کې ۸،۸ میلیونه بېرله نفت تولید کړي، په داسې حال کې چې دا اندازه په ۲۰۲۵ کال کې ۹،۲ میلیونه بېرله وه.

ادارې ویلي، د روسیې د خامو نفتو تولید د جون په میاشت کې د مې میاشتې په پرتله هره ورځ ۱۲۰ زره بېرله زیات شوی او ۸،۸۶ میلیونه بېرلو ته رسېدلی، خو لا هم د اوپیک پلس ډلې له ټاکل شوې ونډې ۹۰۰ زره بېرله کم دی.

روسیې د ۲۰۲۳ کال په اپرېل کې، چې د اوکراین د جګړې له پیل شاوخوا یو کال وروسته و، د نفتو د تولید رسمي معلوماتو خپرول بند کړل.

د اندلس سیمې د بېړنیو پېښو د ادارې مشر انتونیو سانز وویل، دغو کسانو په خپلو ځایونو کې د پاتې کېدو لارښوونې له پامه غورځولې وې او د الیمریا ولایت په لوس ګالاردوس سیمه کې یې د موټرو په واسطه د تېښتې هڅه کوله، چې د اور په لمبو کې بند پاتې شول.

انتونیو سانز زیاته کړې، چې په یوه موټر کې څلور تنه مړه شوي، چې د موټر د ښي لوري سټیرینګ څخه ښکاري چې برېتانویان وو.

نوموړي وویل، چې اووه تنه نور له خپلو موټرو څخه د ښکته کېدو او په پښو د تېښتې پر مهال مړه شوي دي، ځکه دغه لاره د تخلیې په رسمي پلان کې شامله نه وه.

د کارپوهانو په وینا، د دوبي په لومړیو کې پرله پسې تودوخې د هسپانیا ځمکې وچې کړې او د ځنګلي اورلګېدنې فصل یې له وخته مخکې پیل کړی دی.

د روان کال له پیله تر اوسه په دغه هېواد کې شاوخوا ۵۷ زره هکتاره ځمکه سوځېدلې، چې دا په اروپايي ټولنه کې د ټولو سوځېدلو سیمو ۴۰ سلنه برخه جوړوي.

اڅکزي د بلوچستان په تړاو د ټولو ګوندونو غونډې ته په وینا کې وویل، پاکستان د بېلابېلو قومونو ګډ فدراسیون دی او هېڅ قوم د بل قوم بادار یا غلام نه‌دی. هغه وویل، د ۱۹۷۳کال اساسي قانون د ټولو په سلا جوړ شوی و؛ خو وروسته بیا هم د قانون او ولسواکۍ پر ځای په زور حکومتونه چلېدلي دي.

د نوموړي په وینا؛ په یوه ولسواک نظام کې باید وسله‌وال ځواکونه د هېواد د دفاع مسوولیت ولري او سیاسي پرېکړې د خلکو منتخب استازي وکړي. اڅکزي زیاته کړه، باید دا پرېکړه وشي چې پوځ د پاکستان لپاره دی، که پاکستان د پوځ لپاره؛ ځکه تر هغې چې دغه پوښتنه ځواب نه‌شي، د هېواد ستونزې به دوام ولري.

هغه وویل، له باجوړ او خیبر څخه تر بلوچستان پورې ناامني روانه ده؛ خو اړوندې ادارې نه‌شي کولای یا نه غواړي د دغه پېښو اصلي لاملونه او عاملان په ګوته کړي. د هغه په وینا؛ بې‌انصافي د خلکو کرکه او نارضایتي زیاتوي او همدا چاره د تاوتریخوالي او ناامنۍ د پراخېدو لامل ګرځي.
اڅکزي همداراز وویل، پښتانه او بلوڅان د خپل هویت او خپلو حقونو لپاره اوږد تاریخ لري او د دوی غوښتنې باید د زور پر ځای د خبرو او سیاسي حل‌لارې له لارې واورېدل شي.

د شمالي کوریا دولتي خبري اژانس (کې سي این ای) ویلي، د واکمن کارګر ګوند د مرکزي پوځي کمېسیون په پراخې غونډه کې د هېواد د اټومي ځواکونو د لا پیاوړتیا او پوځي بنسټونو د عصري کولو لپاره یو لړ پرېکړې شوې دي.

د راپور له مخې، د شمالي کوریا مشر کیم جونګ اون په دې غونډه کې ویلي چې د هېواد امنیت او «ریښتینې سوله» یوازې هغه مهال تضمینېدای شي چې پیونګ یانګ یو داسې ځواکمن پوځ ولري چې د ټولو ګواښونو د مهارولو وړتیا ولري.

د دولتي رسنیو په وینا، په غونډه کې د جګړه‌ییزو سیسټمونو د تخنیکي زیربناوو د نوي کولو، د اټومي ځواکونو د کمیتي او وړتیاوو پراختیا او د پوځي اډو د معیاري کولو، تخصصي کولو او عصري کولو پلانونه هم تصویب شول.

په راپور کې راغلي چې ګډونوالو د شمالي کوریا د پوځي استخباراتو ادارې، د «ریکونسانس جنرال بیورو»، د رول د پراخولو په اړه هم بحث کړی، څو د کشفي او استخباراتي معلوماتو د راټولولو وړتیاوې پیاوړې شي.

د راپور له مخې، په غونډه کې د عصري سمندري اډو د جوړولو او د بېړیو جوړولو د فابریکو د ظرفیت د لوړولو موضوع هم وڅېړل شوه، چې د شمالي کوریا د سمندري ځواک په رول او ځایګي کې د ستر بدلون ښکارندويي کوي.

دا پرېکړې داسې مهال کېږي چې شمالي کوریا په وروستیو کلونو کې د خپلو اټومي او توغندیزو پروګرامونو پراختیا ته دوام ورکړی، هغه څه چې د امریکا، جنوبي کوریا او د سیمې د نورو هېوادونو اندېښنې یې زیاتې کړې دي.