د بشري حقونو مدافعین: له زده‌کړو د نجونو محرومول د افغانستان راتلونکی زیانمنوي

د غونډې په تالار کې د افغانستان د جمهوري نظام د بیرغ په ګډون د اسلامي همکاريو د سازمان د ۵۷ غړو هېوادونو بېرغونه لګول شوي خو دا لا روښانه نه‌ده، چې په دې غونډه کې به د افغانستان په استازیتوب څوک ګډون وکړي.

یوې ډيپلوماټيکې سرچینې چې د دې غونډې د تنظیموونکې ډلې غړې هم ده، بیا د ټېلیفون پر لیکه افغانستان انټرنشنل ته تایید کړې، چې طالبانو ته په اسلام‌اباد کې د ښځو په اړه د اسلامي همکاریو د سازمان د وزیرانو په نهم کنفرانس کې د ګډون بلنه ورکړل شوې، خو په وینا یې، ډېر احتمال شته چې طالبان په دې ناسته کې برخه وانه‌خلي.

طالبانو هم تر اوسه په یاده غونډه کې د بلل کېدو او همداراز د ګډون د څرنګوالي په تړاو څه وضاحت نه‌دی ورکړی.

د پاکستان د بشري حقونو وزارت چې دغه غونډه یې تر څارنې لاندې جوړېږي ويلي، چې د اسلامي همکاریو سازمان د وزیرانو په دې دوه ورځني کنفرانس کې د ګډون لپاره د بېلابېلو هېوادونو پلاوي اسلام‌اباد ته رسيږي.

یاد وزارت ویلي، د جولای په ۱۲مه او ۱۳مه (یکشنبه او دوشنبه د چنګاښ ۲۱ او ۲۲مه) کنفرانس ته «په اسلامي هېوادونو کې د ښځو ټولنیزه- اقتصادي او سیاسي پیاوړتیا: ننګونې او د حل لارې» نوم ورکړل شوی دی.

د وزارت د معلوماتو پر بنسټ، د ښځو په اړه د اسلامي همکاریو سازمان د وزیرانو کنفرانس کې به د غړو هېوادونو د ښځو چارو مسوول وزیران، لوړپوړي دولتي چارواکي، د اسلامي همکاریو سازمان د بېلابېلو بنسټونو استازي، نړیوال سازمانونه او پراختیایي شریکان ګډون ولري او په ترڅ کې به یې د اسلامي همکاریو سازمان په غړو هېوادونو کې د ښځو د ټولنیزې- اقتصادي او سیاسي پیاوړتیا او همداراز د پرمختګ په تړاو بحث او خبرې وشي.

له دې سره سم، ویل کېږي د دغې غونډې مشري به د پاکستان پر غاړه وي.

په دغو سوداګرو کې ۲۱ کلنه صنم مرادي هم شامله ده، چې په ۲۰۲۲ کال کې، د طالبانو له واکمنېدو یو کال وروسته، له خپلې کورنۍ سره افغانستان پرېښود. نوموړې اوس د نړیوال لاسي هنرونو په بازار کې د یوه غیرانتفاعي بنسټ استازیتوب کوي او دا یې درېیم کال دی چې په دغه نندارتون کې ګډون کوي.

مرادي د ترکمني لاسي صنایعو په نوم له یوه بنسټ سره کار کوي، چې په افغانستان کې له شلو څخه زیاتو ښځینه هنرمندانو ته د عاید زمینه برابروي.

د بنسټ په وینا، که دغه ښځې له دې لارې عاید ترلاسه نه کړي، نو ډېری به یې د ژوند د اړتیاوو د برابرولو لپاره له جدي ستونزو سره مخ شي.

سږ کال د سانتافې په نړیوال لاسي هنرونو بازار کې د افغانستان درې بنسټونه ګډون لري او هڅه کوي د افغاني ښځو لاسي صنایع نړیوالو بازارونو ته ورسوي او د هغوی د اقتصادي پیاوړتیا ملاتړ وکړي.

یادې ادارې جمعه (د چنګاښ ۱۹مه) په خپل تازه راپور کې ویلي، چې د ۵۲ ناورین ځپلو او جګړه‌ ځپلو هېوادونو وضعیت یې ارزولی. د راپور له مخې؛ د ۲۰۲۵کال له جنورۍ راهیسې لږ تر لږه یو مېلیون ښځو او نجونو په دغه هېوادونو کې بنسټیزو خدمتونو ته لاسرسی له لاسه ورکړی دی. افغانستان هم د هغو هېوادونو له ډلې دی، چې د بودجې د کمښت له امله سخت اغېزمن شوی دی.

په راپور کې راغلي، په افغانستان کې د ښځو بنسټونه د کانګو دیموکراتیک جمهوریت او هایټي په څېر هېوادونو کې د ورته بنسټونو په شان په داسې شرایطو کې فعالیت کوي چې د اړتیاوو له زیاتېدو سره، سره یې مالي سرچینې په بې‌ساري ډول کمې شوې دي.

د راپور موندنې ښيي؛ د سروې شویو ښځو بنسټونو ۸۴ سلنې ویلي، چې د ۲۰۲۵کال له پیل راهیسې د دوی د خدمتونو غوښتنه زیاته شوې؛ خو نږدې ۹۰ سلنهبیا وایي چې نور د اوسنیو اړتیاوو پوره کولو توان نه‌لري.

د ملګرو ملتونو د ښځو برخې خبرداری ورکړی، که وضعیت همداسې دوام وکړي نو د تاوتریخوالي د قربانیانو د ملاتړ، روغتیايي خدمتونو، رواني مرستو او ښوونیزو پروګرامونو په ګډون به ګڼ بنسټیز خدمتونه لا ډېر محدود شي او د افغانستان په لرو پرتو او زیان‌منونکو سیمو کې به ښځې او نجونې تر ټولو ډېرې اغېزمنې شي.

یادې ادارې له نړۍوالې ټولنې غوښتي، چې د ښځو له بنسټونو سره خپلې مالي مرستې او پانګونه دوامداره وساتي؛ څو د بشري خدمتونو بهیر او د ښځو او نجونو د حقونو ملاتړ له خنډ سره مخ نه‌شي.

کرزي د چارشنبې په ورځ په اېکس پاڼې د سږني کانکور ازموینې هرکلی کړی او هغو ځوانانو ته یې د بریالیتوب هیله کړې، چې د لوړو زده کړو موسساتو ته بریالي شوي.

هغه بریالیو زده کوونکو ته سپارښتنه کړې چې د علومو په زده کړه کې لا زیاتې هڅې وکړي او لوړو علمي کچو ته د رسېدو لپاره کار وکړي.

پخواني ولسمشر له کانکور څخه د نجونو د بې برخې کېدو په اړه ژوره خواشیني څرګنده کړې او د ټولګډونه زده کړو پر حیاتي اهمیت یې ټینګار کړی دی.

هغه هیله څرګنده کړې چې د نجونو پر مخ ژر د ښوونځیو او پوهنتونونو دروازې پرانیستل شي او هغوی ته هم د زده کړو فرصت برابر شي، څو افغانستان د خپلو نجونو او هلکانو د پوهې او تخصص په مټ د پرمختګ او ودې پر لور ګامونه واخلي.

د طالبانو د ازموینې ادارې په وینا، سږکال په کانکور ازموینه کې ۱۲۰زره کسانو کډون کړی و، چې له دې ډلې به ۷۴زره او ۵۰۰ د لوړو زده‌کړو موسساتو ته جذب شي.

سږ د پنځم پرله‌پسې کال لپاره طالبانو له نجونو پرته د کانکور ازموینه واخیسته.

طالبانو اوس‌مهال نږدې د زده‌کړو له ټولو بهیرونو نجونې منع کړې او یوازې تر شپږم ټولګي پورې نجونې ښوونځیو ته د تګ اجازه لري.

نوموړي د افغانستان د ښځو کرېکټ ملي لوبډلې څخه د ملاتړ په موخه او کرېکټ د نړۍوالې شورا د کلنۍ عمومي غونډې د پیلېدو پرمهال د چارشنبې په ورځ، د چنګاښ ۱۸مه پر اېکس لیکلي، چې د کړېکټ نړۍواله شورا دې د افغان ښځو د کرېکټ ملي لوبډله په رسمیت وپیژني.

بېنېټ زیاته کړې، چې د روان کال په اګسټ میاشت کې د افغان ښځو د کرېکټ ملي لوبډلې مالي مرستې پای ته رسیږي او د کرېکټ نړۍواله شورا باید د یادې لوبډلې ملاتړ دوامداره وساتي.

نوموړي د فوټبال نړۍوال فدراسیون ته په اشارې ویلي، لکه څنګه چې فیفا د افغانستان د ښځو فوټبال لوبډلې د ستونزې د حل او ملاتړ لپاره لاره پیدا کړه، د کرېکټ نړۍواله شورا هم ورته اقدام کولای شي.

نوموړي په ټینګار سره ویلي، چې د افغان ښځینه کرېکټ ملي لوبډلې د ملاتړ یوازینۍ لاره د یادې لوبډلې په رسمیت پېژندل دي.