په برلین کې د افغانستان د ترکمني کلتور ورځ ونمانځل شوه

«پرومیتیا» هغه مراسم دي چې د لرغوني یونان د دین پیروان یې هر کال د خپلو پخوانیو باورونو د درناوي لپاره ترسره کوي.

ګډونوالو د لرغوني یونان د خلکو په څېر سپینې او دودیزې جامې اغوستې وې، په لاسونو کې یې بل مشعلونه نیولي وو، مذهبي سرودونه یې ویل، اورونه یې بلول او د زیوس، هېرا، پوسایدون او نورو اساطیري خدایانو په نوم یې دعا او عبادت کاوه.

100%

د مراسمو یوه ګډونواله وایي، د الیمپ غر ځکه د دې جشنوارې لپاره ځانګړی ارزښت لري چې د لرغوني یونان خلک طبیعت سپېڅلی ګاڼه او باور یې درلود چې رښتینی معبد د انسان په لاس جوړه شوې ودانۍ نه، بلکې خپله طبیعت دی.

هغې وویل: «دا جشنواره د یوناني هویت او کلتور جشن دی. موږ خپلو خدایانو ته عبادت کوو او طبیعت هم درنوو، ځکه دواړه زموږ د باور برخه دي».

100%

خو د دې جشنوارې تنظیموونکي ټینګار کوي چې دا یوازې د پخوانیو دودونو ننداره یا تاریخي تمثیل نه دی. د ډېرو ګډونوالو لپاره دا ژوندي مذهبي مراسم دي. هغوی باور لري چې د لرغوني یونان خدایان لا هم شتون لري او انسان د دعا، عبادت او طبیعت ته د درناوي له لارې ورسره معنوي اړیکه ټینګولای شي.

د دې جشنوارې ډېری ګډونوال د «هېلېنیزم» او «دودېکاتېېزم» پیروان دي، هغه دین چې د الیمپ د دولسو خدایانو عبادت کوي.

څو خداییز دین له زرګونو کلونو راهیسې د لرغوني یونان د خلکو اصلي باور و، خو د مسیحیت له خپرېدو وروسته یې نفوذ ورو ورو کم شو او نږدې له منځه ولاړ. له اوږدو هڅو وروسته، د یونان حکومت په ۲۰۱۷ کال کې دې دین ته د رسمي پېژندل شوي مذهب حیثیت ورکړ او پیروانو ته یې اجازه ورکړه چې خپل مذهبي مراسم په قانوني ډول ترسره کړي.

یو بل ګډونوال وایي: «موږ یوازې د دولسو خدایانو عبادت نه کوو، بلکې باور لرو چې طبیعت له الهي ځواک ډک دی. موږ ځانونه د طبیعت برخه بولو او هڅه کوو خپل ذهن او روح له خپلو خدایانو سره نږدې کړو».

100%

که څه هم په یونان کې د دې دین د پیروانو شمېر ډېر نه دی، خو د «پرومیتیا» جشنواره هر کال پراخېږي او له یونان سربېره د نورو هېوادونو پیروان هم پکې ګډون کوي.

100%

د دوی لپاره المپ یوازې یو غر نه دی؛ دا د لرغوني یونان د تمدن، کلتور او مذهبي باورونو یو ژوندی سمبول دی، هغه ځای چې د زرګونو کلونو له تېرېدو وروسته هم د پخوانیو خدایانو د عبادت دود پکې ژوندی پاتې دی.

غزني کې د طالبانو د اطلاعاتو او فرهنګ رییس ویلي چې هنر او فرهنګ په اسلام کې ځانګړی ځای لري او باید اسلامي هنرونه د شریعت په چوکاټ کې پراخ شي. هغه زیاته کړې چې دغه ریاست تر دې وړاندې هم د خطاطۍ یو نندارتون د هنرمندانو په همکارۍ جوړ کړی و او هڅه کوي چې په راتلونکي کې د ولایت په کچه د نقاشۍ لوی نندارتونونه هم جوړ کړي.

نوموړي ټینګار کړی چې د اطلاعاتو او فرهنګ ریاست د اسلامي او افغاني هنرونو د ملاتړ ژمن دی او هنرمندان کولی شي د نقاشۍ له لارې د ناوړه فرهنګونو او د نشه‌یي توکو د زیانونو پر وړاندې د عامه پوهاوي په برخه کې رول ولوبوي.

په همدې حال کې د دغه نندارتون جوړونکو ویلي چې د دې نندارتون موخه د هنرمندانو هڅونه او په ټولنه کې د نقاشۍ هنر دودول دي. هغه زیاته کړې چې په دغه نندارتون کې شاوخوا ۵۰۰ هنري تابلوګانې نندارې ته وړاندې شوې دي، چې په جوړولو کې یې له رنګ او برش (اویل پینټ) څخه استفاده شوې ده.

د نندارتون د تنظیموونکو په وینا، دا ډول هنري نندارتونونه د نقاشۍ هنر د پېژندنې او عامو خلکو، په ځانګړي ډول د هنر مینه‌والو لپاره مهم فرصتونه برابروي.

د دغه وزارت د خپرونو مرستیال، حیات‌الله مهاجر فراهي، ویلي لکه څنګه چې هېواد په نظامي برخه کې ځان‌بسیاینې ته اړتیا لري، همداسې ځوانان باید په فکري او علمي ډګر کې هم ځان‌بسیا شي.

د نوموړي په وینا، د ټولنې د پرمختګ لپاره اړینه ده چې ځوانان ګټور او سالم کتابونه ولولي او خپله فکري کچه لوړه کړي.

په همدې غونډه کې د طالبانو د چارو ادارې ریس، نورالحق انور وویل چې مادي، معنوي، اخلاقي او روحاني پرمختګونه ټول له مطالعې او کتاب لوستنې سره تړاو لري.

د اطلاعاتو او کلتور وزارت همداراز ویلي، هر څوک چې غواړي کتاب چاپ کړي، باید مخکې له مخکې د دغه وزارت څخه د چاپ جواز یا نمبر ترلاسه کړي.

دا څرګندونې داسې مهال کېږي چې طالبانو د تېرو نږدې پنځو کلونو پر مهال پر چاپخونو او کتاب پلورنځیو یو شمېر محدودیتونه لګولي دي. اوس مهال په افغانستان کې د هغو کتابونو چاپ، خپرول او پلور منع دی چې د طالبانو د ایډیالوژۍ خلاف محتوا ولري. سربېره پر دې، طالبانو یو شمېر هغه کتابونه چې د دوی په وینا «فاسدوونکې محتوا» لري، له عامه کتابتونونو راټول کړي او د هغوی پر پلور او مطالعې یې هم بندیز لګولی دی.

د دې څېړنې موندنې، چې د نېچر مېډیسن په معتبره علمي مجله کې خپرې شوې، ښيي چې د بدن بیولوژیکي ژر زړېدل ښايي د ځوانو نسلونو ترمنځ د ځینو سرطانونو د زیاتېدو له مهمو لاملونو څخه وي.

څېړونکي هیله لري، چې د هغو کسانو په پېژندلو سره چې بدنونه یې له خپل اصلي عمر څخه ژر زړېږي، وکولای شي د سرطان د مخنیوي او وختي تشخیص پروګرامونه پر همدې کسانو ډېر متمرکز کړي.

دا څېړنه د امریکا د واشنګټن پوهنتون د طب پوهنځي د مالیکولي اپیډیمیولوژۍ متخصص یین کاو او د هغه همکارانو ترسره کړې ده. هغوی په بریتانیا کې د څه باندې ۱۵۰ زره بالغو کسانو او په امریکا کې د نږدې ۱۰ زره کسانو روغتیايي معلومات او د وینې معاینې ارزولي دي.

څېړونکو د بدن د زړېدو د کچې د معلومولو لپاره، د عمر تر څنګ، د وینې د معایناتو نهه بېلابېل شاخصونه هم څېړلي دي. په دغو شاخصونو کې د وینې د شکر کچه، کریټینین، البومین او د سپینې وینې د حجرو شمېر شامل وو. د دغو معلوماتو په یوځای کولو سره یې اټکل وکړ، چې د هر کس بدن له بیولوژیکي پلوه څومره زوړ شوی او بیا یې د خپلو هم‌عمره کسانو له بدنونو سره پرتله کړی دی.

په دې څېړنه کې ګډونوال د زیږېدو د کلونو له مخې په څو ډلو ووېشل شول. په بریتانیا کې د ۱۹۵۰ او ۱۹۵۴ کلونو ترمنځ زېږېدلي کسان د ۱۹۶۵ او ۱۹۷۴ کلونو ترمنځ له زېږېدلو کسانو سره پرتله شول. پایلو وښودله چې دویمې ډلې، سره له دې چې تقویمي عمر یې ورته وو، د بدن د زړېدو ډېرې نښې لرلې.

په امریکا کې هم د ۱۹۹۰ او ۱۹۹۹ کلونو ترمنځ زېږېدلو کسانو، د ۱۹۶۵ او ۱۹۶۹ کلونو ترمنځ د زېږېدلو کسانو پرتله، په اوسط ډول ۹۲سلنه زیات «د عمر واټن» درلود. د عمر واټن هغه توپیر ته ویل کېږي، چې د یوه کس د حقیقي عمر او هغه عمر ترمنځ موجود وي چې د بدن بیولوژیکي وضعیت یې د وینې د معایناتو له مخې ښيي.

د څېړنې پایلو دا هم څرګنده کړه، هغه کسان چې د عمر د واټن په شاخص کې لوړې نمرې لري، تر ۵۵ کلنۍ مخکې د سرطان د اخته کېدو له ډېر خطر سره مخ دي.

څېړونکو وموندله چې په دې شاخص کې د هر یوه واحد له زیاتوالي سره، د وختي سرطان د رامنځته کېدو احتمال نږدې ۸ سلنه لوړېږي.

یین کاو وویل، د دې څېړنې موخه دا ده، چې معلومه کړي نننی چاپېریال او د ژوند اوسنی طرز څنګه د انسان په بدن کې بیولوژیکي بدلونونه رامنځته کوي او د سرطان د خطر د زیاتېدو لامل کېږي.

د سرطان د سترو ننګونو د نړیوال نوښت مشر ډېوېډ سکاټ هم ویلي، چې د وختي سرطانونو د زیاتېدو کره لامل لا هم معلوم نه‌دی، خو دا ډول څېړنې ښيي چې سرطان یوازې د حجرو دننه بدلونونو پورې محدود نه‌دی، بلکې هغه بدلونونه چې د انسان په ټول بدن کې رامنځته کېږي، هم په دې ناروغۍ کې مهم رول لرلای شي.

لغمان کې د طالبانو د اطلاعاتو او فرهنګ رییس مولوي عبدالنور رسولي ویلي، چې استاد ګل پاچا الفت د افغانستان د ادب او کلتور یو ځلانده شخصیت و او د داسې ملي او کلتوري څېرو د اثارو او مقبرو ساتنه د ټولو ګډ مسؤلیت دی.

هغه زیاته کړه، چې د دغو کلتوري شخصیتونو د ژوند او خدمتونو درناوی په حقیقت کې د هېواد د تاریخ، هویت او کلتوري ارزښتونو درناوی دی. هغه د تاریخي او فرهنګي اثارو ساتنه راتلونکو نسلونو ته د ملي هویت د لېږدولو یوه مهمه وسیله وبلله او ټینګار یې وکړ، چې د اطلاعاتو او فرهنګ ریاست به د فرهنګي میراثونو د ساتنې او بیارغونې په برخه کې خپلو هڅو ته دوام ورکړي.

د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور وزارت د هغو بنسټونو او کلتوري شخصیتونو هڅې وستایلې، چې د فرهنګي میراثونو په ساتنه او بیا رغونه کې برخه اخلي. د یادولو وړ ده، چې استاد ګل پاچا الفت د افغانستان د معاصر پښتو ادب له مخکښو شاعرانو او لیکوالانو څخه و، چې د هېواد د ادبي او کلتوري ودې لپاره یې بې‌ساري خدمتونه کړي او د هغه مقبره د لغمان ولایت د عزیز خان کڅ په سیمه کې موقعیت لري.

د افغانستان په تاریخ کې د کلتوري او ادبي میراثونو ساتنه تل ځانګړی ارزښت درلودلی دی، لکه څنګه چې په هېواد کې د نورو کلتوري او تاریخي ارزښتونو د یادولو ترڅنګ، په دې وروستیو کې د پښتو ادب د بل نامتو شخصیت ملنګ جان د خوږې نغمې کتاب هم ۷۰ کلن شو، چې د رحمان بابا تر دیوان وروسته د پښتو ادب دویم تر ټولو مشهور کتاب ګڼل کېږي. طالبان بیا د ملنګ جان شاعري چې حماسي رنګ لري او ملت پالنه پکې ځای شوې، د طآلبانو له لوري پرې سخت بندیز لګېدلی دی.