د طالبانو تر واک لاندې د کډوالو ستونزو ته د رسېدنې کمېسیون راپور ورکړی، چې له پاکستان او ایران نه یوازې د یکشنبې په ورځ له بېلابېلو لارو ۴۴۴ کډوالې کورنۍ چې ټولټال شمېر یې ۲زره او ۲۵۹ کسان کېږي؛ افغانستان ته ستنې شوې دي.
یاد کمېسیون په یوې خبرباڼه کې ویلي، له یادې ډلې د تورخم له لارې ۳۸۵ کورنۍ، د کندهار د سپینبولدک له لارې ۱۶ کورنۍ، د نیمروز د ورېښمو پله له لارې ۳۰ او د هرات د اسلامکلا له لارې ۱۳ کورنۍ افغانستان ته اړول شوې دي.
یاد کمېسون زیاته کړې، چې په همدې ورځ ۲۴۴ کورنۍ چې د غړو ټولټال شمېر یې ۱۳۵۵ کسان کېږي؛ بېلابېلو ولایتونو ته لېږدول شوې دي. په دې وروستیو کې له ګاونډیو هېوادونو د افغانانو د جبري اېستنې لړۍ زور اخیستی او په پاکستان او ایران کې مېشت افغانان د ځايي پولیسو له ناوړه چلنده شکایت لري.
د طالبانو تر واک لاندې د کډوالو ستونزو ته د رسېدنې عالي کمېسیون خبر ورکړی، چې د روان کال د چنګاښ میاشتې په ترڅ کې ۱۴ زره او ۵۳۹ افغان کورنۍ چې د غړو شمېر یې ۹۷ زره او ۲۷۷ تنو ته رسېږي، له ایران او پاکستان نه افغانستان ته ستنې شوې دي.
د طالبانو د کرنې، اوبو لګولو او مالدارۍ وزارت مرستیال صدراعظم عثماني د مالدووا د کرنې او خوړو صنعت وزارت په رسمي بلنه د یوه پلاوي په مشرۍ په پنځه ورځني سفر دغه هېواد ته ولاړ.
د طالبانو د کرنې، اوبو لګولو او مالدارۍ وزارت د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، چې دغه سفر به د روانې زېږدیزې میاشتې له ۲مې تر ۷مې نېټې دوام وکړي. یاد وزارت د دغه سفر موخه د بوټو ساتنې، د افتونو مدیریت، د فیرومون ټېکنالوژۍ، کرنیزو څېړنو، د سوداګریزو بڼونو د مدیریت او د افغانستان او مالدووا ترمنځ د علمي، تخنیکي او څېړنیزو همکاریو پراختیا ښودلې.
د خبرپاڼې له مخې؛ په دغه سفر کې له عثماني سره د طالبانو د کرنې او مالدارۍ مرستیال سلاکار ګل حضرت حماد او د کرنیزو څېړنو انسټیټیوټ د اساسي او توافقي څېړنو مشر محمد رفیع باوري هم ګډون لري.
یاد وزارت ویلي، تمه ده د دغه سفر علمي او تخنیکي لاسته راوړنې د هېواد د کرنې عصري کولو، د بزګرانو د ملاتړ، د کرنیزو تولیداتو د کیفیت او د حاصلاتو لوړولو او د دوامداره کرنیزې ودې لپاره وکارول شي.
د طالبانو د کرنې وزارت همداراز وایي، د نړۍوالو همکاریو پراختیا، د کرنیزو څېړنو پیاوړتیا او د پرمختللو کرنیزو ټېکنالوژیو د لېږد لپاره له بېلابېلو هېوادونو او نړۍوالو بنسټونو سره خپلې اړیکې پراخوي.
په پاکستان کې د افغان کډوالو د بېرته ستنېدو روان بهیر د هغه ښځینه افغان محصلانو اندېښنې زیاتې کړې، چې په دغه هېواد کې پر لوړو زدهکړو بوختې دي. دوی وايي، که د زدهکړو له بشپړېدو وړاندې افغانستان ته د ستنېدو لپاره اړې شي؛ نو د څو کلونو زحمت به یې په اوبو لاهو شي.
دوی داسې هېواد ته د جبري ستنېدو له ګواښ سره مخ دي، چې پهکې د نجونو پر لوړو زدهکړو بندیز لګېدلی او د زدهکړو دوام پهکې ناشونی دی.
۲۰ کلنه افغان محصله فرشته بيبي (مستعار نوم) چې د افغانستان د ننګرهار ولایت اوسېدونکې ده، له خپلې کورنۍ سره له څو کلونو راهیسې د پېښور په ښار کې ژوند کوي. نوموړې دامهال په یوه خصوصي پوهنتون کې د ګرځندوی او هوټل مدیریت د څلورم سمستر محصله ده.
فرشتې بيبي افغانستان انټرنشنل پښتو ته وویل، د کډوالۍ ژوند هېڅکله اسانه نه و؛خو بیا یې هم خپلې زدهکړې ونه درولې ځکه باور لري چې زدهکړه د ښه راتلونکي یوازینۍ هیله ده. هغې وویل: «دغه ډېګري زما لپاره یوازې یو سند نه؛ بلکې د باعزته ژوند دروازه ده. زه غواړم پر خپلو پښو ودرېږم او په ټولنه کې مثبت رول ولرم».
هغې زیاته کړه: «کله چې موږ ته وویل شول، چې باید بېرته افغانستان ته ولاړ شو داسې احساس مې وکړ لکه ټوله نړۍ چې راباندې نسکوره شوې وي. زدهکړې ذهني ارامتیا غواړي خو کله چې هره شېبه د بېرته ستنېدو وېره وي؛ نو پر درس تمرکز ناشونی وي. که افغانستان ته ستنه شم نه یوازې به مې د پوهنتون زدهکړې نیمګړې پاتې شي؛ بلکې د څو کلونو زحمت به مې هم ضایع شي».
هغې وویل، که بېرته افغانستان ته ستنه شي او وروسته وغواړي یوازې پاکستان ته ولاړه شي؛ ترڅو خپلې زدهکړې بشپړې کړي کورنۍ به یې اجازه ورنه کړي او له دې سره به یې زدهکړې د تل لپاره پای ته ورسېږي.
فرشته بيبي له پاکستان حکومت څخه غوښتنه کړې، چې افغان محصلانو او ښځینه محصلانو ته اجازه ورکړي؛ څو لږترلږه خپلې روانې زدهکړې بشپړې کړي. هغه وایي: «موږ یوازې دومره وخت غواړو، چې خپله ډېګري بشپړه کړو. له هغې وروسته چې حکومت هره پرېکړه کوي، موږ ته د منلو وړ ده».
هغې دا هم وویل، پلار یې پرېکړه کړې چې راتلونکې اوونۍ به له ټولې کورنۍ سره افغانستان ته ستنېږي. د هغې په وینا؛ که افغانستان ته ستنه شي نو هلته د نجونو پر زدهکړو لا له وړاندې بندیز لګېدلی.
افغان ښځینه محصلانې وايي، اوسمهال د دوو هېوادونو ترمنځ په داسې وضعیت کې راګیرې دي چې نه یې په پاکستان کې راتلونکی روښانه دی او نه هم په افغانستان کې د زدهکړو مناسب فرصتونه شته. د دوی په باور؛ پاکستان یوازې د پناه ځای نه و بلکې هغه ځای و چې دوی پهکې د خپلې زدهکړې او راتلونکي خوبونه جوړ کړي وو.
د زدهکړو او بشري حقونو کارپوهان وايي، زدهکړه د کډوالو لپاره یوازې یو امتیاز نه؛ بلکې د خپلواک ژوند، عزت او ښه راتلونکي بنسټ دی. د دوی په وینا؛ که زدهکوونکو ته د خپلو زدهکړو د بشپړولو فرصت ور نه کړل شي، نو اغېزې به یې یوازې پر همدې محصلانو محدودې نه وي.
د نورستان د وروستیو سېلابونو له کبله د ویجاړونکې غمیزې ۱۵ ورځې وروسته، د طالبانو یو پلاوی د غمرازۍ په موخه دغه ولایت ته تللی. د فاتحې او غمشریکۍ په مراسمو کې د پلاوي د غړو د خندا ویډیوګانو د نورستان قومي مشرانو او ځايي خلکو غبرګونونه راپارولي دي.
دغه قومي مشرانو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، داسې مهال چې د نورستان خلک لاهم د پراخې ویجاړۍ او درنې مرګژوبلې له امله د غم په ټغر ناست دي؛ د طالب پلاوي د غړو خپل منځي خندا او د هغوی چلند د غمشریکۍ له مراسمو سره مناسب نه و.
د نورستان د غمیزې له رامنځته کېدو شاوخوا ۱۵ ورځې تېرېږي. د دغه قومي مشرانو په وینا؛ په دې موده کې لاهم د قربانیانو د موندلو هڅې روانې وې او پرون هم د دوو کسانو مړي موندل شوي دي.
که څه هم طالبانو لاتراوسه د یادې پېښې د ځاني زیان په اړه وروستۍ شمېرې نهدي خپرې کړې؛ خو تېره اونۍ د طالبانو د پېښو پر وړاندې د چمتووالي ادارې ویلي و، چې په نورستان کې د سېلابونو له امله د مړو شویو کسانو رسمي شمېر نږدې ۳۰ ته رسېدلی او تر ۱۰۰ ډېر لاهم لادرکه دي.
قومي مشران وايي، د ناورین له امله د سیمې شاوخوا ۸۰ سلنه اقتصادي زېربناوې او شتمنۍ زیانمنې شوې او خلک لاهم مرستو او بیارغونې ته اړتیا لري. دوی د طالبانو د حکومت پر ناوخته غمرازۍ هم نیوکې کړې ده.
د نورستان یو قومي مشر د نوم نه ښودلو په شرط ویلي، چې د طالبانو دغه پلاوی د خلکو له پراخو نیوکو وروسته سیمې ته تللی: «د ناورین له رامنځته کېدو ۱۵ ورځې وروسته د طالبانو پلاوی د خلکو له پراخو نیوکو وروسته د غمرازۍ لپاره نورستان ته راغلی او هغه هم د فاتحې په مراسمو کې یو له بل سره خاندي».
یوشمېر قومي مشران بیا د طالب چارواکو د ادعاوو او عملي اقداماتو ته په اشارې وايي: «هغه حکومت چې ځان د ابادۍ اتل بولي، باید په داسې سختو شرایطو کې پر وخت د خلکو ترڅنګ ولاړ وای».
د سیمې یو بل اوسېدونکي د غمشریکۍ په مراسمو کې د طالب چارواکو د خندا خپرې شوې ویډیوګانو ته په اشارې ویلي: «طالب مشران اوس د فاتحې لپاره راغلي که د تفریح لپاره؟ دا هر څه د افسوس وړ دي».
په بدخشان، کندهار، بادغیس او نورو ولایتونو کې د مخالفو وسلهوالو جبهو د بریدونو له پراخېدو وروسته طالبانو د نورو جنګیالیو د جذب بهیر پیل کړی. دغې ډلې ویلي، تازه یې د بدخشان او کندهار په ګډون په ۷ ولایتونو کې نږدې ۵۵۰ تازه دمي جنګیالي جذب کړي دي.
سره له دې، چې د طالبانو له بیا واکمنېدو راهیسې د طالبانو د مخالفو وسلهوالو چریکي بریدونو دوام درلود، خو پر افغانستان د طالبانو له بیا واکمنۍ د پنځمې کلیزې په درشل کې د لومړي ځل لپاره په بدخشان ولایت کې یوه ولسوالۍ د څو ساعتونو لپاره د یادې ډلې د مخالفو وسلهوالو له لوري ونیول شوه.
د «سپاهیان مهین» په نوم د طالبانو یوې مخالفې وسلهوالې ډلې (د چنګاښ په ۲۶مه) د څو ساعتونو لپاره د بدخشان یفتل پایین ولسوالۍ تر خپل کنټرول لاندې راوسته. د دغې ولسوالۍ له لنډ مهالي سقوط وروسته د طالبانو یوې بلې وسلهوالې مخالفې ډلې (ازادۍ جبهې) هم د بدخشان د زېباک ولسوالۍ په ګډون په یو شمېر سیمو کې له طالبانو سره مخامخ جګړې پیل کړې.
له دې سره سم، د جمهوري نظام د ملي اردو د جنرال سمیع سادات په مشرۍ متحدې جبهې بیا همدا ۴ ورځې مخکې له سیاسي هلو ځلو سربېره خپل وسلهوال فعالیتونه هغه هم له کندهاره پیل کړل. دغې جبهې په یوې ویډیو کې ادعا کړې، چې د زمري پر ۸مه یې د کندهار- سپین بولدک ترمنځ د لارې په اوږدو کې پر طالبانو برید کړی دی.
له دې سره سم، متحدې جبهې د یکشنبې په ورځ په بادغیس کې د دوو طالبانو له وژلو خبر ورکړ او همداراز یې ادعا وکړه، چې د غور په مرکز کې یې د ملي پولیسو د پخوانۍ افسرې «نګار» یو قاتل (طالب) هم وژلی دی.
دغه پولیس افسره شاوخوا ۴ کاله وړاندې په فیروز کوه ښار کې په خپل کور کې د خپلې کورنۍ د غړو په مخکې په ډزو وژل شوې وه. ویل کېږي دغه ښځه د وژل کېدو پر مهال امیندواره هم وه.
له دغو پېښو وروسته د طالبانو دفاع وزارت د کندهار او بدخشان ولایتونو په ګډون په ۷ ولایتونو کې د تازه دمو جنګیالیو له جذب څخه خبر ورکړی. کندهار او بدخشان هغه ولایتونه دي، چې په دې وروستیو ورځو او اونیو کې د طالبانو د مخالفو وسلهوالو د بریدونو ښکار شوي دي.
د طالبانو د لوی درستیز د رسنیو دفتر د یکشنبې په ماخوستن (د زمري ۱۱مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، په کندهار، بدخشان، خوست، کونړ، لوګر، زابل او پکتیا ولایتونو کې یې ۵۴۷ کسان خپلو صفوفو ته جذب کړي دي.
په خبرپاڼه کې راغلي، دغه ځوانان د نظامي او مسلکي زدهکړو په موخه د حضرت عبدالله بن مسعود د محاربوي ګډو تعلیماتو قومندانۍ ته معرفي شوي او زیاته شوې: «دغه داوطلبان به له نظامي او مسلکي زدهکړو وروسته د اسلامي اردو د منسوبینو په توګه خلکو او د اسلامي نظام لپاره خدمت کولو ته چمتو شي».
په خبرپاڼه کې زیاته شوې، چې په کندهار، بدخشان، خوست، کونړ، لوګر، زابل، پکتیا، پکتیکا، نورستان، ننګرهار او نیمروز ولایتونو کې د طالبانو لیکو ته د جنګیالیو د جذب بهیر دوام لري.
د طالبانو د لوی درستیز د رسنیو دفتر له لوري په خپرو شویو عکسونو کې ښکاري، چې د دغو تازه جذب شویو جنګیالیو سرونه خرېل شوي، په داسې حال کې چې طالبان په خپله څڼې پرېښې دي.
د شنونکو او څارونو په باور، طالبانو په داسې حال کې چې ۵ کاله مخکې د واکمنېدو له پیل سره سم، د تېر جمهوري نظام د روزل شوې مسلکي اردو او ملي پولیسو افسران او سرتېري له دندو ګوښه کړل او په وینا یې، طالبان اوس د جنګیالیو د احتمالي کمښت په موخه د جذب پروسه پیل کړې ده.
له دې سره سم، استخباراتي شنونکو بیا د هېواد په بېلابېلو سیمو کې د بېلابېلو جبهو وروستي تحرکات د طالبانو د دویمې دورې د «استبداد» د پای پیل بللی دی.
د تېر جمهوري نظام د ملي امنیت پخواني رييس ضیا سراج د یکشنبې په ورځ (د زمري ۱۱مه) په خپله اېکسپاڼه لیکلي، چې د ازادۍ جبهې، سپاهیان میهن او متحدې جبهې وروستي تحرکات د طالبانو د دویم «استبدادي» دورې د پای بهیر پیلېدل ښيي.
د نوموړي په وینا، حتی له وسلهوالو مخالفینو پرته به هم د طالبانو «رژیم» د خپلو ناسمو کورنیو او بهرنیو سیاستونو له امله له سقوط سره مخ شي.
ضیا سراج په ډاګه کړې، چې د طالبانو فرمانونو او پرېکړو د دې ډلې اصلي څېره خلکو ته ښکاره کړې ده. هغه زیاته کړې، چې په تېر نظام کې د طالبانو د راتګ د پایلو په اړه خبرداري مبالغه ګڼل کېدل، خو اوس حقایق ټولو ته روښانه شوي دي.
له دې ټولو سره سره د طالبانو ویاند ذبیحالله مجاهد د یکشنبې په ورځ (د زمري ۱۱مه) د یوې خبري غونډې پرمهال د تېر جمهوري نظام د پوځ د ځانګړو ځواکونو د پخواني قوماندان سمیع سادات په مشرۍ د متحده جبهې د پوځي عملیاتو د پیل په اړه په غبرګون کې وویل، د دوی له حضوره خبر دي، خو د لا ډېر فعالیت اجازه به ورنهکړي.
نوموړي وویل: «موږ دغه خبره نهشو ردولی؛ ځکه دوی له پخوا راهیسې حضور لري. په تېرو وختونو کې دوی د تنظیمونو په بڼه حضور لاره. یو وخت دوی د لویو ډلو په بڼه هم حضور لاره او په بېلابېلو نومونو یې ډلې جوړې کړې وې».
د طالبانو ویاند همدارنګه د یادې ډلې د مخالفینو فعالیت تر خواله رسنیو محدود وباله. هغه زیاته کړه: «دا هماغه خلک دي چې بهر ته تښتېدلي او په نویو نومونو یې ډلې جوړې کړې دي او غواړي افغانستان ناامنه کړي او یا یې ناامنه ښکاره کړي».
د روغتیا نړیوال سازمان (ډبلیو ایچ او) او د ملګرو ملتونو د ماشومانو ملاتړ صندوق (یونیسف) استازو په افغانستان کې د میندو او ماشومانو ترمنځ د خوارځواکۍ د زیاتېدو په اړه اندېښنه څرګنده کړې او د کورنیو د لا زیات ملاتړ غوښتنه یې کړې ده.
دغه څرګندونې د یکشنبې په ورځ، د زمري ۱۱مه، د شیدو ورکولو نړیوالې اوونۍ په مناسبت په یوې غونډه کې شوې دي.
د نړیوالو سازمانونو استازو ویلي، که څه هم د مور شیدې د ماشوم د سالمې ودې او روغتیا لپاره ډېرې مهمې دي، خو په افغانستان کې ګڼې میندې د عامه پوهاوي د کمښت، د مشورتي روغتیايي خدمتونو د محدود لاسرسي او اقتصادي ستونزو له امله خپلو ماشومانو ته د مناسبې تغذیې په برخه کې له جدي ننګونو سره مخ دي.
دوی خبرداری ورکړی چې خوارځواکي د ماشومانو پر جسمي او ذهني ودې جدي منفي اغېزې کولای شي او د دې ستونزې د مخنیوي لپاره یې د مور د شیدو ورکولو د ترویج، د تغذیې د پوهاوي او د میندو او ماشومانو د روغتیايي خدمتونو د پراخولو پر اړتیا ټینګار کړی دی.
د روغتیا نړیوال سازمان او یونیسف همداراز ویلي چې د کورنیو ملاتړ او د لومړنیو روغتیايي او تغذیوي خدمتونو پراخول د میندو او ماشومانو د روغتیا د ښه والي لپاره مهم ګامونه دي او نړیواله همکاري په دې برخه کې ځانګړی اهمیت لري.