د خوبونو لیدل له روغتیا سره څه اړیکه لري؟
یوه نوې څېړنه ښيي چې د شپې د خوب ځینې پړاوونه د زړه ناروغیو، شکرې او خپګان په ګډون د ګڼو ناروغیو له ګواښ سره اړیکه لري.
یوه نوې څېړنه ښيي چې د شپې د خوب ځینې پړاوونه د زړه ناروغیو، شکرې او خپګان په ګډون د ګڼو ناروغیو له ګواښ سره اړیکه لري.
په «پلوس مېډېسن» مجله کې خپرې شوې څېړنه کې د نږدې ۱۰۰ زره کسانو د خوبونو معلومات څېړل شوي دي. دغو کسانو د یوې اوونۍ لپاره پر مړوند د خوب څارونکې وسیله تړلې وه او څېړونکو یې روغتیا له لسو کلونو څخه د ډېرې مودې لپاره څارلې ده.
د څېړنې له مخې، د خوب هغه پړاو چې د خوب هغه پړاو چې د سترګو چټک حرکت پکې وي او ډېری خوبونه پکې لیدل کېږي او خوبونه پکې ډېر لیدل کېږي، د ۸۳ ناروغیو له کم خطر سره تړاو درلود. په دغو ناروغیو کې د زړه کمزوري، د وینې لوړ فشار، د زړه د ضربان ګډوډي، د دویم ډول شکر، ډیمېنشیا او خپګان شامل دي.
خو دا پایله په دې معنا نه ده چې یوازې د خوبونو لیدل د ناروغیو مخه نیسي. څېړنې د خوب د پړاوونو او روغتیا ترمنځ اړیکه موندلې دا یې نه ده ثابته کړې چې خوبونه په خپله د ناروغیو خطر کموي.
څېړونکو د منظم خوب پر اهمیت هم ټینګار کړی دی. د هغوی په وینا، هره ورځ په نږدې یو وخت ویده کېدل او راپاڅېدل د بدن د خوب او ویښېدو د نظم په ساتلو کې مرسته کوي.
«بایو انجینیر» وېبپاڼې په یوه څېړنیز راپور کې ویلي، د کابل د قرغې د کبانو په فارم کې شوې لومړنۍ منظمه څېړنه ښيي چې د اوبو کیمیاوي کیفیت د «رېنبو ټراوټ» کبانو پر روغتیا او وده مستقیم اغېز لري.
راپور کاږي، د قرغې په فارم کې د کبانو تولید روان دی؛ خو په پسرلي کې د اوبو د اکسیجن کچه په خطرناکه کچه ټیټېږي او په هغه حوضونو کې چې کبان ساتل کېږي، امونیا او ځینې اوسپنیز توکي زیاتېږي.
د راپور له مخې، د افغانستان د کبانو د روزنې برخه د څو لسیزو جګړو سربېره په تدریجي ډول پراخه شوې ده. د هېواد د کبانو تولید په ۱۹۸۰کال کې یوازې ۸۷۰ ټنه و؛ خو په ۲۰۲۱کال کې ۱۱زره او ۱۰۷ ټنو ته رسېدلی و.
سره له دې په افغانستان کې د هر وګړي د کب کلنی مصرف څه باندې دوه کیلوګرامه دی، چې د نړۍ په کچه له ټیټو کچو بلل شوې ده.
دغه څېړنه د کابل پوهنتون د څېړونکو لهخوا د مالیزیا د پوترا پوهنتون د یوه څېړونکي په همکارۍ شوې ده. څېړونکو د اپرېل له میاشتې تر ډسمبر پورې هره میاشت دوه ځایونه ارزولي دي؛ لومړی د قرغې له زېرمتونه فارم ته راتلونکې اوبه او دویم هغه حوض چې کبان پهکې روزل کېږي.
څېړونکو د اوبو تودوخه، منحل اکسیجن، تیزابي او القلي کچه، په اوبو کې حل شوي توکي، امونیا، نایټرایټ، نایټرېټ، فاسفېټ، سلفېټ، اوسپنه او زېنک ارزولي دي. موندنې ښيي، چې د کبانو د روزنې حوض اوبه د فارم د ورننوتونکو اوبو پرتله په منځنۍ توګه ۳،۰۲ درجې سانتيګراده سړې وې. په جون میاشت کې دغه توپیر ۵،۸ درجو ته رسېدلی و.
خو د کبانو په حوض کې د امونیا اندازه په منځنۍ توګه ۱۱۰،۸ سلنه زیاته وه او په جون میاشت کې دغه زیاتوالی ۲۷۵ سلنې ته رسېدلی و. همداراز، په حوض کې د زېنک اندازه په منځنۍ توګه ۳۸،۴ سلنه او د اوسپنې اندازه ۳۱،۲ سلنه لوړه شوې وه. برعکس، د فاسفېټ اندازه ۶۱،۵ سلنه کمه شوې وه.
د څېړنې له مخې، د اوبو د اکسیجن کمښت د ټراوټ کبانو لپاره تر ټولو مهمه ستونزه وه.
په اپرېل میاشت کې په دواړو څارل شویو ځایونو کې په هر لیټر اوبو کې د اکسیجن کچه د ۳،۲۴ او ۳،۳۰ ملي ګرامو ترمنځ وه، په داسې حال کې چې د ټراوټ کبانو د روزنې لپاره لږ تر لږه د شپږ ملي ګرامه اکسیجنو سپارښتنه کېږي.
د څېړنې په ټوله موده کې د کبانو په حوض کې د منحل اکسیجن اندازه د ورننوتونکو اوبو پرتله په منځنۍ توګه ۱۵،۱ سلنه کمه وه. څېړونکو ویلي، د اکسیجن دغه کمښت د کبانو وده او د ناروغیو پر وړاندې د هغوی مقاومت زیانمنولی شي.
سره له دې، څېړل شویو کبانو د پام وړ وده کړې ده. د ۶۰ کبانو د څېړنې پایلې ښيي، چې د هغوی منځنی وزن په اپرېل کې ۷۰،۳۱ ګرامه و؛ خو په ډسمبر کې ۲۱۲،۴۵ ګرامو ته ورسېده، چې ۲۰۲،۲ سلنه زیاتوالی ښيي.
د کبانو د بدن اوږدوالی هم په همدې موده کې ۴۴،۱ سلنه زیات شوی دی. راپور زیاتوي، د کبانو تر ټولو ښه وده د کال په وروستیو میاشتو کې وه چې د تودوخې شرایط مناسب وو.
څېړونکو منلې، چې څېړنه یوازې په یوه فارم کې شوې، د کال ټولې ۱۲ میاشتې یې نهدي پوښلې او د کبانو د خوراک اندازه، په حوضونو کې د کبانو شمېر، د رسوباتو کیمیاوي حالت او د مېکروبونو جوړښت په مستقیم ډول نهدي ارزول شوي.
د څېړنې له مخې، اپرېل او مئ د ټراوټ کبانو لپاره تر ټولو خطرناکې میاشتې وې ځکه د تودوخې له لوړېدو سره د اکسیجن کمښت ستونزه هم وه. په مني او د ژمي په لومړیو کې بیا اوبه سړې شوې؛ خو خوراکي توکي پهکې زیات شول.
څېړونکو د اکسیجن د کمښت د مخنیوي لپاره د اوبو د هوا ورکولو سیستم پیاوړتیا، د ښځلو د اېستلو، د کبانو د شمېر د کره مدیریت، د اوبو د کیفیت د پرلهپسې څار او د کبانو د مقاومت لپاره د مناسبو خوراکي توکو د کارولو سپارښتنه کړې ده.
راپور کاږي، د افغانستان لپاره چې د کبانو روزنه پهکې د خوړو خوندیتوب او اقتصادي ودې د یوې برخې په توګه په پراخېدو ده، دغه څېړنه د لومړي ځل لپاره د سیمهییزو شرایطو پر بنسټ د اوبو د کیفیت او د کبانو د ودې ترمنځ کمیتي معلومات وړاندې کوي.
څېړونکي وايي، د قرغې په فارم کې د ټراوټ کبانو دوامداره تولید د اوبو د کیفیت فعال او پرلهپسې مدیریت ته اړتیا لري.
د افغانستان د سویلي ولایتونو اوسېدونکي وايي، د روغتیايي خدمتونو، د درملو او طبي وسایلو د کمښت ستونزه ورځ تر بلې پراخېږي چې د لرو پرتو سیمو اوسېدونکي یې له کړاو سره مخ کړي دي.
کندهار کې د درملو ټولنې پخواني مسوولان وایي، که څه هم دامهال پر قاچاقي لارو له پاکستان نه د درملو راوړل تر پخوا زیات شوي؛ خو بیا هم په بازار کې د درملو بیه لوړه ده.
د کندهار، روزګان او زابل ولسوالیو یوشمېر ناروغان وايي، روغتیايي مرکز ته له رسېدو وروسته یې هم د درملنې ستونزه نه ختمېږي؛ ځکه ډېری وخت د عادي درملو په ګډون «کینول، سرنج او نور طبي توکي» په روغتیايي مرکزونو کې نه پیدا کېږي او ناروغان اړ کېږي چې له بازاره یې په خپل شخصي لګښت وپېري.
د کندهار یو اوسېدونکی په دې اړه وايي: «موږ د درملنې لپاره روغتیايي مرکز ته ځو؛ خو هلته چې درمل نه وي، بیا مو بازار ته پسې استوي، د یوې کینول او عادي درملو لپاره هم باید له خپل جېب څخه پیسې ورکړو؛ که څوک پیسې ونه لري، ناروغ یې همداسې پاتې کېږي، په دولتي مرکزونو کې یې هم د درملو د نشتوالي له امله درملنه نهکېږي».
کندهار کې د درملو د ټولنې پخواني مسوولین وایي، که څه هم دامهال پر قاچاقي لارو له پاکستان نه د درملو راوړل تر پخوا زیات شوي؛ خو بیا هم په بازار کې د درملو بیه لوړه ده او په ګڼو دولتي روغتیايي مرکزونو کې درمل هیڅ ناروغ ته نه ورکول کېږي.
روغتیايي سرچینې وایي، د موسسو د ملاتړ او تمویل له کمښت سره په ګڼو سیمو کې روغتیايي خدمات هم محدود شوي او د ولسوالیو ناروغان تر ډېره د کندهار ښار او نورو لویو مرکزونو ته مراجعه کوي.
په روزګان کې بیا د لرو پرتو سیمو خلک وايي، د درملو له کمښت سره د خرابو لارو او د ټرانسپورټ لوړ لګښت ستونزه لا جدي شوې ده. د دوی په وینا، له یوې خوا ناوړه اقتصادي وضعیت او بل خوا پر خرابو لارو تر کندهار یا بل ځایه پورې تګ ناروغان نور هم له سختو ستونزو سره مخ کوي.
د روزګان د چورې ولسوالۍ یو اوسېدونکی امیر محمد وايي: «زموږ په ولسوالۍ کې اکثره وخت درمل نه وي، پخوا به یې ناروغ ته یو دوې ګولۍ ورکولې؛ خو اوس هغه لا نهشته. ناروغ باید ترینکوټ ته یا کندهار ته یوسو. لاره خرابه ده، موټر په سختۍ پیدا کېږي او کرایه یې هم لوړه ده، په شخصي روغتون کې د درملنې توان نهلرو، په هغه جنګونو کې لا داسې حالت نهو راباندې راغلی».
د کندهار ترڅنګ هلمند او زابل هم د پراخو غرنیو سیمو، خرابو لارو او لرو پرتو ولسوالیو له امله له ورته ستونزې سره مخ دي. په دې سیمو کې د درملو کمښت یوازې د یوه ناروغ د درملنې ستونزه نهده؛ بلکې د ماشومانو، امېندواره ښځو او بېړنیو ناروغانو ژوند هم اغېزمنوي.
د دغه سیمو اوسېدونکي وایي، کله چې په ولسوالۍ یا لرو پرتو سیمو کې درمل نهوي، ناروغ لومړی د موټر کرایه برابروي، بیا ښار ته سفر کوي او وروسته د شخصي روغتون، درملو او لابراتوار لګښتونه ورکوي چې دغه لګښت دوه سلنه خلک هم نهشي برابرولای.
په سویلي ولایتونو کې د درملو او روغتیايي خدمتونو کمښت هغه مهال لا جدي شو، چې د روغتیا په برخه کې د یوشمېر نړۍوالو او مرستندویه موسسو فعالیتونه کم یا محدود شول.
د تمویل کمښت د طالبانو لهخوا پر بشري او روغتیايي فعالیتونو لګېدلي محدودیتونه، د ښځینه روغتیايي کارکوونکو د کاري چاپېریال تنګول او نور اداري او عملیاتي خنډونه هغه لاملونه بلل کېږي چې د روغتیايي پروګرامونو پر دوام یې اغېز کړی دی.
له دې سره په ځینو ولسوالیو کې د درملو، طبي وسایلو او نورو لومړنیو روغتیايي خدمتونو کمښت زیات شوی او هغه کورنۍ چې د شخصي درملنې توان نهلري، له جدي ستونزو سره مخ شوې دي.
د طالبانو د عامې روغتیا وزارت وايي، په دولتي روغتیايي بنسټونو کې یې د نږدې پنځو زرو کسانو د ګومارنې بهیر پیل کړی دی. لا روښانه نه ده چې ښځې به د دغو نږدې پنځو زرو ټولو بستونو لپاره د نوماندۍ حق ولري او که یوازې به د دې بستونو یوې برخې ته غوښتنلیک ورکولی شي.
یاد وزارت وايي، د دې اقدام موخه د روغتیايي خدمتونو ښه کول او په افغانستان کې د روغتیايي او درملیزو بنسټونو د ظرفیت پیاوړتیا ده.
د طالبانو د عامې روغتیا وزارت مالي او اداري مرستیال عبدالولي صدیقي د شنبې په ورځ د دغو بستونو د اعلانولو د بهیر د پیل پر مهال وویل چې د «مسلکي او وړ» کسانو ګومارنه د دغه وزارت له لومړیتوبونو څخه ده.
د طالبانو د عامې روغتیا وزارت په وینا، په دغه استخدامي بهیر کې له دویمې تر شپږمې رتبې پورې بستونه شامل دي او اړین کسان به د ازادې سیالۍ له لارې وګومارل شي.
دغو بستونو کې د روغتیا، تخنیک او ادارې بېلابېلې برخې شاملې دي چې متخصصین او ډاکټران، د لابراتوار کارکوونکي، د ایکسرې او بېهوښۍ تخنیکران، فیزیوتراپیستان، د ارتوپیدۍ تخنیکي کارکوونکي، سرپرستان او اداري او خدماتي کارکوونکي پکې شامل دي.
دغه وزارت وايي، په ولایتونو کې ۱۲۰۰ اداري بستونه او د روغتیايي معلوماتو د مدیریت سیستم اړوند بستونه په ولسوالیو کې، او شاوخوا ۱۸۰۰ مسلکي بستونه د ولایتونو د عامې روغتیا ریاستونو کې د ازادې سیالۍ لپاره اعلان شوي دي.
همداراز ټاکل شوې چې د روان کال په اوږدو کې د جمهوریت روغتون شاوخوا ۱۸۰۰ نوي او خالي بستونه هم اعلان او د ازادې سیالۍ له لارې ډک شي.
د طالبانو د عامې روغتیا وزارت وايي، د غوښتونکو ټاکنه به د هغوی د تخصص، وړتیا، تحصیلي اسنادو او د هر بست لپاره د ټاکل شویو شرایطو پر بنسټ ترسره کېږي.
د ښځینه روغتیايي کارکوونکو ونډه روښانه نه ده
د افغانستان روغتیايي نظام په داسې حال کې د نږدې پنځو زرو کسانو د ګومارنې بهیر پیلوي چې دغه نظام له مسلکي کاري ځواک، په ځانګړي ډول له ډاکټرانو، قابلو او نورو ښځینه روغتیايي کارکوونکو د کمښت له ستونزې سره مخ دی.
د عامې روغتیا وزارت د دغو بستونو د ترکیب، په استخدامي بهیر کې د ښځو د ونډې او ښځو ته د ځانګړو شویو کاري فرصتونو په اړه جزیات نه دي خپاره کړي.
همداراز لا روښانه نه ده چې ښځې به د دغو نږدې پنځو زرو ټولو بستونو لپاره د نوماندۍ حق ولري او که یوازې د بستونو یوې برخې ته به غوښتنلیک ورکولی شي.
د طالبانو له لوري د ښځو پر زدهکړو، کار او تګ راتګ لګېدلو محدودیتونو هم د روغتیا په برخه کې د ښځینه کارکوونکو کمښت زیات کړی دی. کارپوهان او نړیوال بنسټونه وايي، دغه محدودیتونه په ځانګړي ډول په لرې پرتو سیمو کې روغتیايي خدمتونو ته د ښځو لاسرسی ستونزمنوي.
د روغتیا نړیوال سازمان د روان کال په چنګاښ کې ویلي وو چې د مالي سرچینو د کمښت له امله په افغانستان کې د ۱۵۰ څخه د زیاتو روغتیايي مرکزونو فعالیت درول شوی دی.
د دغو مرکزونو تړل کېدو د میلیونونو کسانو روغتیايي خدمتونو ته لاسرسی محدود کړی او د افغانستان پر روغتیايي نظام یې لا زیات فشار راوستی دی.
د طالبانو ویاند ذبیحالله مجاهد په غبرګون کې ویلي وو، که نړیوال بنسټونه د دغو مرکزونو د فعالیت لګښتونه برابر نه کړي، د طالبانو حکومت هڅه کوي چې د روغتیايي برخې د بودجې په زیاتولو سره د دغې کمښت یوه برخه جبران کړي.
د طالبانو د عامې روغتیا وزارت تر اوسه د نږدې پنځو زرو بستونو د استخدام بشپړ مهالوېش او د نوملیکنې دقیق شرایط نه دي خپاره کړي.
دغه وزارت د روان کال په زمري کې هم د روغتیايي برخې د پراختیا لپاره خپله نوې ستراتېژي اعلان کړې وه او ادعا یې کړې وه چې دغه پلان به د مور او ماشوم د پاملرنې په ګډون د روغتیايي خدمتونو له ښه کېدو سره مرسته وکړي.
د افغانستان د ملي امنیت پخوانی سلاکار حمدالله محب اوسمهال د متحده عربي امارات د فضايي ټکنالوژۍ د یوې سترې پروژې مدیریت مخې ته وړي. پر دغې پروژې یو میلیارد ډالر پانګونه کېږي او ټاکل شوې چې له مصنوعي ځیرکتیا څخه برخمنې ۵۰ سپوږمکۍ جوړې او فضا ته واستوي.
محب د «مارلان سپېس» او «اوربټ ورکس» شرکتونو اجراییه مشر دی. دواړه شرکتونه په متحده عربي امارات کې مېشت دي او د فضايي ټکنالوژۍ، د سپوږمکیو د جوړولو او د هغو د کارونې په برخو کې فعالیت کوي.
«مارلان سپېس» او «لافت اوربیټل» شرکتونه د هغه ګډ کنسرسیوم مشري کوي چې د «الټایر – راتلونکی نسل» پروګرام د جوړولو لپاره یو میلیارد ډالره پانګونه کوي. ټاکل شوې، چې د دې پروژې په لومړي پړاو کې ۵۰ سپوږمکۍ جوړې شي او دا سپوږمکۍ به په ابوظبي کې تولید شي.
محب د دې پروژې د اعلان په مراسمو کې ویلي، چې کله یې د الټایر د جوړولو کار پیل کړ، نو پر داسې راتلونکي یې حساب کړی وو، چې «ځیرکتیا» به د ځمکې مدار ته ولېږدول شي او متحده عربي امارات به له هغو هېوادونو څخه وي چې دغه ټکنالوژي جوړوي.
هغه ویلي، چې ۵۰ سپوږمکۍ به د بېلابېلو وړتیاوو په لرلو سره د یوې ګډې شبکې په توګه فعالیت وکړي او ښايي دا پروژه د نړۍ له تر ټولو پرمختللو سپوږمکۍ لرونکو شبکو څخه یوه شي.
محب زیاته کړې، چې موخه یې یوازې په دې صنعت کې ګډون نهدی، بلکې غواړي په دې برخه کې مشري هم وکړي.
نوموړي الټایر او «الټایر – راتلونکی نسل» د هغو هڅو یوه برخه بللې چې موخه یې په ابوظبي کې د سپوږمکیو د جوړولو وړتیا په یوه «ملي توان» بدلول دي.
د هغه په وینا، دا پروژه کولای شي متحده عربي امارات له یوه هېواد څخه چې د سپوږمکۍ خدمتونو پېرونکی دی، په داسې هېواد بدل کړي چې دغه خدمتونه نورو ته وړاندې کړي. په ورته وخت کې به د دې صنعت اړوند د انجنیرۍ وړتیاوې، فکري شتمني او د توکو او خدمتونو رسولو لړۍ هم د هېواد دننه وساتل شي.
هغه شرکت چې محب یې مشري کوي، «اوربټ ورکس»، په ابوظبي کې له مصنوعي ځیرکتیا څخه برخمنې سپوږمکۍ طرحه کوي، جوړوي او د کار لپاره یې چمتو کوي.
دغه شرکت وايي، موخه یې دا ده، چې د سوداګریزو، ملکي او امنیتي موخو لپاره په هېواد کې دننه د فضايي چارو بنسټیزې اسانتیاوې رامنځته کړي.
د اعلان شوې طرحې له مخې، د «الټایر – راتلونکي نسل» سپوږمکۍ به په رادار، رڼیزو حسکوونکو او نورو وسایلو سمبالې وي.
د معلوماتو یوه برخه به د ځمکې پر لور د خامو انځورونو له لېږلو مخکې په خپله سپوږمکۍ کې وڅېړل شي.
د دې سپوږمکیو شبکې لپاره اعلان شوې دندې په سمندر کې څارنه، د ځنګلي اورونو پېژندنه، د پېښو پر وړاندې چټک غبرګون او د بندرونو او مهمو بنسټونو څارنه ده.
«لافت اوربیټل» هم ویلي، چې د دغې سپوږمکېږي شبکې د ټکنالوژۍ، مصنوعي ځیرکتیا، کمپیوټري پروګرامونو او د عملیاتو په برخو کې به له «اوربټ ورکس» سره ګډ کار وکړي.
ټاکل شوې چې په ابوظبي کې جوړې شوې لومړنۍ سپوږمکۍ په راتلونکو اونیو کې فضا ته ولېږل شي.
«اوربټ ورکس» ویلي، چې د الټایر دنده د متحده عربي اماراتو د هغو هڅو یوه برخه ده چې غواړي په خپل هېواد کې د سپوږمکیو د طرحې، جوړولو او کارولو بشپړ فضايي صنعت رامنځته کړي.
حمدالله محب د ۲۰۲۱ کال په اګست کې د بهرنیو ځواکونو له وتلو او د افغانستان د جمهوري نظام له ړنګېدو مخکې د پخواني ولسمشر اشرف غني د ملي امنیت سلاکار وو.
هغه له افغانستان څخه تر وتلو وروسته په متحده عربي امارات کې د فضايي ټکنالوژۍ په برخه کې سوداګریزو فعالیتونو ته مخه کړې ده.
د افغانستان رسنیو په ۲۰۲۴ کال کې هم په متحده عربي امارات کې د محب له لوري د «مارلان سپېس» شرکت له جوړېدو خبر ورکړی وو.
د ۲۰۲۶ کال په فبرورۍ کې محب، چې هغه مهال د «اوربټ ورکس» اجراییوي مشر وو له ابوظبي پراختیايي صندوق سره د سپوږمکیو په برخه کې یوه هوکړه هم لاسلیک کړې وه.
نوې پروژه د افغانستان په حکومت کې د محب د دندې له پای ته رسېدو وروسته د هغه له مهمو سوداګریزو فعالیتونو څخه ګڼل کېږي.
دا پروژه ښيي چې د نوموړي مسلکي فعالیتونه په وروستیو کلونو کې د افغانستان له سیاست او امنیتي چارو څخه د فضايي ټکنالوژۍ او د مصنوعي ځیرکتیا په برخو کې پانګونې او سوداګرۍ ته اوښتي دي.
په امریکا کې یوې تازه څېړنې موندلې چې د شپې مهال له ډېرې رڼا سره مخامخ کېدل ښايي د زړه په جوړښت او دندو کې د بدلونونو لامل شي. د څېړنې له مخې، د زړه د دېوالونو غټېدل او د زړه د عضلې د عادي راټولېدو او بېرته ارامېدو د وړتیا کمېدل له هغو بدلونونو څخه دي چې له شپنۍ رڼا سره تړاو لري.
په دې څېړنه کې له ۱۱ زرو څخه د ډېرو کسانو روغتیايي معلومات څېړل شوي او موندل شوې چې د شپې له رڼا سره مخامخ کېدل د زړه د دېوالونو له غټېدو او د زړه د دندو د کمزورۍ له لومړنیو نښو سره تړاو لري.
د څېړنې پایلې تازه په نړیواله علمي خپرونه «د زړه اروپايي ژورنال» کې خپرې شوې دي.
څېړونکي وايي، پخوانیو څېړنو لا دمخه ښودلې وه، چې د شپې رڼا ته مخامخ کېدل د زړه او رګونو د ناروغیو له زیات خطر سره تړاو لري، خو د شپنۍ رڼا د اغېز په اړه په ځانګړې توګه د زړه پر جوړښت او د هغه پر دندو تر دې مخکې معلومات محدود وو.
په دې څېړنه کې ګډونوال د بریتانیا د یوکې بایوبانک له روغتیايي زېرمتون څخه غوره شوي وو. ګډونوالو ۷ ورځې پر خپلو مړوندونو د رڼا د کچې د معلومولو حس کوونکي تړلي وو، څو څېړونکي وکولای شي معلومه کړي چې هغوی د شپې پر مهال له څومره رڼا سره مخامخ کېږي.
له دې درې کاله وروسته پر اېمارای د ګډونوالو د زړه انځورونه واخیستل شول. څېړونکو د دغو انځورونو په کتلو سره د زړه جوړښت او د هغه د فعالیت څرنګوالی وڅېړه.
وروسته هغه کسان چې د شپې له درې لوکس له اندازې ډېرې رڼا سره مخامخ شوي وو، له هغو کسانو سره پرتله شول چې د شپې نږدې هېڅ رڼا ته نه وو مخامخ شوي.
پایلو وښودله، چې د شپې له ډېرو رڼاوو سره د مخامخ کسانو د زړه د چپې بطن دېوالونه غټ شوي او د دغه بطن دننه تش ځای هم کم شوی وو.
څېړونکو همدارنګه موندلې چې په دغو کسانو کې د زړه عضله د زړه د درزا پر مهال خپل طبیعي نرمښت او انعطاف تر یوه بریده له لاسه ورکړی وو. د څېړونکو په وینا، دا بدلون د زړه د فعالیت د کمزورۍ له لومړنیو نښو څخه کېدای شي.
په څېړنه کې د زړه په ښي بطن او چپ دهلیز کې هم ځینې بدلونونه لیدل شوي دي.
د څېړنې لیکوالان وايي، د شپې رڼا ککړتیا ښايي د زړه او رګونو د ناروغیو له خطرونو څخه یو وي. د دوی په وینا، د شپې د رڼا د کچې کمول ښايي د زړه د ناروغیو په مخنیوي کې مرسته وکړي.
دغه څېړنه د امریکا د نیواورلیان ښار د تولېن پوهنتون د پروفیسور لو چي په مشرۍ ترسره شوې ده.
د جرمني د ماینڅ پوهنتون د روغتیايي مرکز پروفیسور توماس مونزل او د هغه همکارانو هم د خوب چاپېریال ته د پاملرنې پر ارزښت ټینګار کړی دی.
د دوی په وینا، ډاکټران باید له ناروغانو په ځانګړې توګه له هغو کسانو چې د زړه له کمزورۍ یا د زړه د درزا له ګډوډۍ سره مخ دي، د خوب خونې د تیارې په اړه پوښتنې وکړي.
دوی ټینګار کوي، چې ډاکټران باید دا هم وپوښتي چې ناروغ د شپې په وخت کې کار کوي او که نه، او له لمر لوېدو وروسته له موبایل، کمپیوټر او نورو برېښنايي وسایلو څومره ګټه اخلي.
څېړونکي وايي، د خوب پر مهال د خونې تیاره ساتل او د شپې له بېځایه رڼا څخه ځان ساتل ښايي د زړه د روغتیا لپاره ګټور وي.