سیاف د ښځو پر وړاندې د طالبانو چلند «ناروا او د شرم» وړ بللی دی

نیویارک ټایمز ورځپاڼې د طالبانو د وسله والو مخالفانو له یو شمېر مشرانو سره د پاکستان د پوځي او استخباراتي چارواکو لیدنې خبر ورکړی.

د دغې ورځپاڼې د راپور له مخې، اسلام‌اباد په دغو لیدنو کې د طالبانو مخالفانو ته د ملاتړ وړاندیز کړی دی.

د امریکا د پوځ د مرکزي قوماندانۍ (سنتکام) پخوانی افسر ویل سیلبر دغه راپور ته په اشارې وايي، له اسلام‌اباد سره احتمالي همکاري که څه هم د طالبانو مخالفانو ته د پوځي ملاتړ زمينه برابرولای شي، خو ښايي د هغوی خپلمنځي اختلافونه سخت کړي او د افغانانو په منځ کې د هغوی سیاسي اعتبار زیانمن کړي.

سیلبر په هغه شننه کې، چې د دووشنبې په ورځ لانګ وار خپرونې خپره کړې، لیکلي چې د طالبانو مخالفې ډلې له یوه ستونزمن انتخاب او ازموېنې سره مخ دي.

هغوی د خپلې مبارزې د دوام لپاره بهرني ملاتړ ته اړتیا لري، خو پاکستان هغه هېواد دی چې لسیزې یې د طالبانو ملاتړ کړی او واک ته د دغې ډلې په بېرته رسېدو کې یې مهه ونډه لرلې ده.

نیویارک تایمز ورځپاڼې د پاکستان د یوه استخباراتي چارواکي او د طالبانو د وسله والو مخالفانو د یوه لوړپوړي غړي له قوله راپور ورکړی، چې د پاکستان پوځي او استخباراتي چارواکو په تېرو میاشتو کې د طالبانو له یو شمېر مخالفو ډلو سره لیدلي او د احتمالي ملاتړ په اړه یې خبرې ورسره کړې دي.

دغه اړیکې په داسې وخت کې نیول شوي، چې د دوو پخوانیو متحدینو، پاکستان او طالبانو اړیکې سختې کړکېچنې شوي او پوځي نښتو ته رسېدلې دي.

د دې ترڅنګ منتقدانو، په ځانګړي ډول د کرزي او غني د حکومتونو لوړپوړو چارواکو، له پاکستان سره د مقاومت ډلو پر اړیکو نيوکې کړي او دا کار یې خطرناک بللی دی.

اسلام‌اباد طالبان تورنوي، چې د پاکستان تحریک طالبان، اتحاد المجاهدین او نورو پاکستاني وسلوالو ډلو ته یې اجازه ورکړې چې د افغانستان له خاورې د پاکستان د امینتي ځواکونو پر ضد کار واخلي.

طالبان دغه تورونه ردوي او په پاکستان کې ناامني د دغه هېواد کورنۍ مسأله ګڼي.

له دې ټولو سره سره، پاکستان د شنبې په ورځ، د لړم ۲مه، د طالبانو له مخالفانو څخه د ملاتړ راپورونه رد کړل.

د پاکستان د اطلاعاتو وزارت، په دې اړه د افغانستان په چارو کې د امریکا د پخواني استازي زلمي خلیلزاد ادعاوې بې‌بنسټه وبللې.

ولې د طالبانو مخالفان ښايي پاکستان ته نږدې شي؟

سیلبر په دې باور دی، چې د بهرني ملاتړ نشتوالی به پاکستان ته د طالبانو د مخالفو ډلو د نږدې کېدو یو اصلي لامل وي.

دا په داسې حال کې ده، چې د مقاومت ډلو مهمې څېرې په تېر کې د افغانستان د پخواني حکومت پر وړاندې جګړه کې، پر پاکستان د طالبانو د تکیې سخت مخالف وو.

د سیلبر د لیکنې له مخې، تاجکستان چې واک ته د طالبانو له بېرته رسېدو راپدېخوا له دغې ډلې سره سړې اړیکې درلودې، له طالبانو سره د روسیې پراخېدونکو اړیکو ته په پام، ستونزمنه ده چې د طالبانو وسله والو مخالفانو ته پراخه مرسته چمتو کړي.

ایران هم د مقاومت جبهې له مشر احمد مسعود او د طالبانو له نورو مخالفو څېرو سره د اړیکو باوجود، په داسې وضعیت کې نه دی چې د هغوی پراخ ملاتړ وکړي.

تهران د علي خامنه‌اي د جنازې په مراسمو کې د احمد مسعود او د طالبانو د یو شمیر نورو مخالفانو هرکلی وکړ، خو د سیلبر په باور، له امریکا او اسراییل سره د ایران جګړې، د طالبانو له مخالفانو څخه د ملاتړ لپاره د دغه هېواد مالي ځواک او وړتیاوې محدودې کړې دي.

امریکا هم په وروستیو کلونو کې ډېره پر دې تمرکز لري، چې طالبانو سره په خبرو، د دوی له منګولو خپل یرغمل وګړي را خوشې کړي.

که څه هم د اوکراین په چارو کې د ډونالد ټرمپ پخواني استازي کېت کلاګ، د طالبانو له مخالفو ډلو سره د واشنګټن د تعامل غوښتنه کړې، خو د طالبانو په اړه د ټرمپ د ادارې د تګلارې د بدلون هېڅ روښانه نښه نه لیدل کېږي.

په داسې شرایطو کې، پاکستان ښايي د طالبانو د مخالفو ډلو لپاره د پوځي مرستو د ترلاسه کولو او د خوندي پټنځای درلودلو له محدودو غوراویو څخه په یوه بدل شي.

له پاکستان سره د همکارۍ درې ستر ګواښونه

سیلبر په خپله شننه کې له پاکستان سره د همکارۍ په صورت کې د طالبانو مخالفو ډلو ته درې لوی ګواښونه یاد کړي دي.

لومړی، د پاکستان لخوا د طالبانو له مخالفانو څخه د پاکستان د وسیلې په توګه کار اخیستل:

لیکوال په دې باور دی، چې د مقاومت ډلو سره د اسلام‌اباد د نږدې کېدو اصلي موخه ښايي د طالبانو نسکورول نه، بلکې د ټي ټي پي (TTP) او د پاکستاني حکومت د نورو مخالفو وسلوالو ډلو پر ضد اقدام ته د طالبانو اړ اېستل وي.

د هغه په وینا، پاکستان نه غواړي، چې پر طالبانو د فشار راوړلو لپاره د دوی خلاف ځمکني ځواکونه ولېږي.

په دې حالت کې، د طالبانو له مخالفو وسله والو ډلو ملاتړ، د پاکستان د هوايي ځواک او ځمکنۍ جګړې له کارولو سره یوځای کولای شي اسلام‌اباد ته د فشار ښه موقع برابره کړي.

د ا وړاندوېنه هم شته، چې که طالبان د پاکستان د مخالفو وسله والو ډلو د مهارولو لپاره لاس په کارشي، اسلام‌اباد به د مقاومت ډلو ملاتړ بس او بېرته به له طالبانو سره همکارۍ ته مخه کړي.

سیلبر يادونه کوي، چې پاکستان نږدې درې لسیزې د طالبانو ملاتړ کړی او ښايي د خپلو امنیتي غوښتنو د پوره کېدو په صورت کې، له دغې ډلې سره خپلې اړیکې بېرته ورغوي.

دویم ګواښ، د طالبانو د مخالفو ډلو ترمنځ د اختلافونو سختېدل دي.

سیلبر د افغانستان د کورنیو جګړو تجربې ته په اشارې لیکي، چې پاکستان د شوروي پر ضد د جهاد پر مهال، د حکمتیار له د حزب اسلامي له ځانګړي ملاتړ سره، د مجاهدینو د تنظیمونو ترمنځ سیالۍ او ناندرۍ رامنځته کړې..

د هغه په باور، له پاکستانه د پیسو، وسلو او پوځي وسایلو د ترلاسه کولو لپاره د طالبانو د مخالفو ډلو سیالي کولای شي ورته ترخه تجربه بیا تکرار کړي.

دغه پخوانی پوځي افسر خبرداری ورکوي، چې د مقاومت ډلو ترمنځ د سیاسي او پوځي یووالي نشتوالی، د پاکستان لاسوهنو او له اختلافونو څخه ناسمې کار اخیستو ته لاره برابروي.

درېیم ګواښ، د افغانانو په منځ کې د طالبانو د مخالفانو د سیاسي اعتبار زیانمنېدل دي.

د سیلبر په باور، له هغه هېواد سره همکاري چې ډېری افغانان یې د تېرو څو لسیزو د جګړو او ناامنیو د يوه پام وړ مسوول ګڼي، ښایي د طالبانو له مخالفو ډلو څخه ولسي ملاتړ تر اخري کچې راکم کړي.

هغه پوښتنه کوي چې ایا د طالبانو مخالفې ډلې له پاکستانه د مرستو له ترلاسه کولو وروسته، بیا هم د افغانانو په خاوره د دغه هېواد هوایي بریدونه او د عامو افغانانو وژل کېدل غندلی شي؟

له بلې خوا، که دغه ډلې د پاکستان بریدونه وغندي، ایا اسلام‌اباد به د هغوی پوځي ملاتړ روان وساتي؟

سیلبر په دې اند دی، چې د طالبانو مخالفان باید د دغې همکارۍ سیاسي او ټولنیزې پایلې هم په پام کې ونیسي، په ځانګړي ډول په یوه داسې هېواد کې چې خلکو یې نږدې ۵ لسیزې جګړې او بهرنۍ لاسوهنې تجربه کړي دي.

سیلبر د خپلې شننې په پای کې ټینګار کوي، چې له طالبانو څخه د پاکستان څو لسیزې پرله پسې ملاتړ، اسلام اباد ته د هغه امنیت په راوستلو کې پایله نه ده ورکړې، هغه امنیت چې پاکستاني چارواکو یې تمه لرله.

د هغه په باور، د طالبانو له مخالفو ډلو سره د پاکستان احتمالي لیدنې دا روښانه کوي، چې د دغو دوو پخوانیو متحدینو اړیکې تر کومې کچې ماتې او بې‌باوره شوې دي.

له دې ټولو سره، تر اوسه روښانه نه ده چې د طالبانو مخالفان او پاکستان به د ګډې همکارۍ په اړه کومې پایلې ته ورسیږي کنه؟

لیکوال دې پایلې ته رسېدلی،چې پاکستان اوس د هغې ډلې له دښمنانو سره پر همکارۍ غور کوي، چې پخپله یې د هغوی واک ته رسولو کې بنسټیزه ونډه لرلې ده.

برعکس، د طالبانو مخالفان باید په دې اړه درنه پرېکړه وکړي، چې ایا له داسې يوه هېواد څخه مرسته واخلي کنه، چې د دوی په ماتولو کې یې مهم رول درلود؟

فیورتي له ایټالوۍ ورځپاڼې «کوریره دلا سرا» سره په مرکه کې ویلي، چې د طالبانو د دغو نجونو مور او پلار غوښتل چې لوڼې یې زده کړې وکړي، سره له دې چې د طالبانو حکومت د نجونو او ښځو پر زده کړو پراخ بندیزونه لګولي دي.

سوزانا فیورتي په روم کې د «نووه کرینګ هیومنز» په نوم د یوې مرستندویې ادارې بنسټ اېښودونکې ده، چې د نړیوالو همکاریو او بشري مرستو په برخه کې فعالیت کوي.

هغې ویلي، چې د طالبانو له بیا واکمنېدو او د ښځو پر لوړو زده کړو له بندیز وروسته یې پرېکړه وکړه چې د نجونو لپاره پټ ښوونځی جوړ کړي.

د فیورتي په وینا، د دغه ښوونځي درسونه په داسې یوه خونه کې ترسره کېدل چې د خیاطۍ ماشینونه هم پکې ځای پر ځای شوي وو.

هغې ویلي: «موږ فکر کاوه چې ډېر هوښیار یو او کولای شو د طالبانو د څارنې سیستمونه تېر باسو. که د پلټنې لپاره څوک راغلي وای، کاغذونه او قلمونه به مو پټول او پر ځای به یې د خیاطۍ کار پیل کاوه».

د دې ایټالوۍ مرستندویې په خبره، په لومړیو دوو کلونو کې هېڅ طالب د پلټنې لپاره د ښوونځي دروازې ته ورنه‌غی، خو وروسته یې یوه حیرانوونکې موضوع وموندله.

هغې ویلي، چې د ښوونځي د زده‌کوونکو په منځ کې د طالبانو د یو شمېر غړو لوڼې هم وې.

کله چې له فیورتي وپوښتل شول چې ایا د زده‌کوونکو په منځ کې د طالبانو جاسوسانې وې، هغې وویل: «نه، هغوی د طالبانو لوڼې وې. مور او پلار یې غوښتل چې زده کړې وکړي».

نوموړې زیاته کړې، چې له طالبانو سره تړلي ټول افغانان یو ډول فکر نه لري او ځینې یې غواړي هغه محدودیتونه بدل کړي چې ناسم یې بولي، خو خپلې دغه غوښتنې په پټه تعقیبوي.

فیورتي ویلي، چې د پټ ښوونځي فعالیت له جدي ګواښونو سره مل و او که چا د طالبانو د امر بالمعروف مامورینو ته راپور ورکړی وای، ښايي له سختو پایلو سره مخ شوي وای.

هغې د افغان ښځو د زده کړو وضعیت جدي ستونزه بللې او ویلي یې دي چې افغانستان په نړۍ کې یوازینی هېواد دی چې نجونې له لومړنیو ټولګیو وروسته له زده کړو منع کوي.

د نوموړې په وینا، افغان ښځې یوازې ښځینه ډاکټرانو ته د درملنې لپاره مراجعه کولای شي، خو د ښځو پر زده کړو د بندیزونو دوام به په راتلونکي کې د ښځینه ډاکټرانو، قابلو او نرسانو کمښت لا پسې زیات کړي.

له طالبانو سره د ښځو د اقتصادي فعالیتونو په اړه خبرې

سوزانا فیورتي ویلي، چې له طالبانو سره د خبرو اترو او جوړجاړي له لارې توانېدلې د افغان ښځو لپاره ځینې اقتصادي پروګرامونه پیل کړي.

هغې ویلي، چې ان د افغان ښځینه سوداګرو د ستاینې لپاره یې طالبانو ته د جایزې ورکولو وړاندیز کړی و.

د فیورتي په وینا، طالب چارواکي په لومړي سر کې د دې وړاندیز په اورېدو حیران شول او ترې ویې پوښتل چې ایا پوهېږي په کوم هېواد کې ده.

هغې زیاته کړې: «هڅه مې وکړه چې د هغوی له فکر سره د تفاهم یوه لاره پیدا کړم. د زغم په اړه مې خبرې وکړې او ورته مې څرګنده کړه چې د ښځو سوداګریز فعالیتونه د دوی هېواد ته هم پیسې راوړلای شي».

د نوموړې په خبره، طالبانو بالاخره له دې وړاندیز سره موافقه وکړه او جایزه ګټونکې ښځې د طالبانو د یوه وزیر په حضور کې یوې غونډې ته وبلل شوې.

طالبانو د ښځو لپاره د ډوډۍ پخولو له پروګرامه د «ښځو» کلمه لرې کړه

فیورتي ویلي، چې ادارې یې د «ښځو لپاره ډوډۍ» په نوم یو بل پروګرام هم پیل کړی، چې موخه یې د کورنیو ښځو له خوا د ډوډۍ پخول او د عاید ترلاسه کول دي.

د هغې په وینا، په لومړیو کې ښځو یوازې خپلو ګاونډیانو ته د ډوډۍ پلورلو اجازه لرله، خو اوس کولای شي نورو خلکو ته یې هم وپلوري.

هغې ویلي، چې په دې پروګرام کې ښځو ته د ډوډۍ پخولو او د مالي حسابونو د تنظیم روزنه ورکول کېږي او موخه دا ده چې د دوی تولیدات په دوکانونو او ښوونځیو کې هم وپلورل شي.

فیورتي زیاته کړې، چې طالبانو له دغه پروګرام سره موافقه وکړه، خو غوښتنه یې وکړه چې له نوم څخه یې د «ښځو» کلمه لرې شي.

هغې ویلي: «له همدې امله مو د پروګرام نوم د کورنیو لپاره ډوډۍ کېښود».

نوموړې همدارنګه ویلي، چې د طالبانو له بیا واکمنېدو مخکې یې د ښځینه مسلکي موټرچلوونکو د روزنې لپاره د «پنک شټل» په نوم پروګرام درلود، خو د طالبانو حکومت دغه پروګرام بند کړ.

د طالبانو مرستیال وزیر له ایټالوۍ مرستندویې سره له سترګو تماس ډډه کوله

سوزانا فیورتي د طالبانو د کار او ټولنیزو چارو وزارت له یوه مرستیال سره خپله لیدنه غیرعادي بللې ده.

هغې ویلي، چې په کابل کې د دغه طالب چارواکي دفتر ته ورغلې وه او دواړه یوازې وو.

فیورتي ویلي: «هغه په ټیټ غږ خبرې کولې او هېڅکله یې راته نه کتل. زما خبرې یې اورېدې، خو چلند یې سوړ او بې‌پروا و. داسې احساس مې کاوه لکه یوه خبرې کوونکې نانځکه چې یم».

د هغې په وینا، دغه طالب چارواکي یوازې له دې امله ورسره لیدنې ته غاړه اېښې وه چې هغه یې د پاخه عمر ښځه ګڼله.

فیورتي ویلي، چې په افغانستان کې یې له طالبانو سره د خبرو او منځګړیتوب هڅه کړې او په ځینو مواردو کې بریالۍ شوې ده.

هغې د یوې بلې لیدنې په اړه ویلي، چې د طالبانو یوه ځواکمن چارواکي ترې وپوښتل د یوې ایټالوۍ ښځې په توګه د طالبانو د حکومت په اړه څه نظر لري.

فیورتي ویلي، چې د خپلو همکارانو په حضور کې یې ورته ځواب ورکړ: «که زه ستاسو د حکومت په څېر د یوې واکمنۍ لاندې لویه شوې وای، نن به دلته نه وای چې د خپلې مرستندویې ادارې له لارې دا کارونه ترسره کړم».

د بلجیم دولتي رسنۍ «وي‌ار‌ټي» د دوشنبې په ورځ، د لړم په ۴مه راپور ورکړی چې د دغې شبکې د فعالیتونو په اړه څېړنې درې کاله مخکې پیل شوې وې. د څارنوالۍ په وینا، د شبکې غړو په ټیک‌ټاک کې د «۳۱۳» او «۳۱۳ کریمینل» په نومونو فعالیت کاوه او د انساني قاچاق د عملیاتو ویډیوګانې یې خپرولې.

د څارنوالۍ د معلوماتو له مخې، دې شبکې منظمه تشکیلاتي بڼه لرله او مشران یې د افغانستان د بغلان ولایت څخه یې د انساني قاچاق چارې مدیریت کولې. د قاچاق له لارې ترلاسه کېدونکې پیسې هم بغلان ته لېږدول کېدې.

شبکې په انتورپن ښار کې یو ځای د کډوالو د اوسېدو او د مالي معاملو د ترسره کولو لپاره ځانګړی کړی و. کډوال به نورو ځایونو ته تر لېږد مخکې په دغه ځای کې ساتل کېدل او د قاچاق پیسې به هم هلته ترلاسه کېدې او ورکول کېدې.

د بلجیم څارنوالۍ وايي، د دغې شبکې ډېری قربانیان نارینه وو، خو ښځې، ماشومان او ان نوي زېږېدلي ماشومان هم په کې شامل وو. د دغو کډوالو ډېری له افغانستان، ترکیې او پاکستان څخه وو او هڅه یې کوله چې د لوېدیځې اروپا هېوادونو ته ځانونه ورسوي.

د راپور له مخې، د شبکې غړو د ټولنیزو رسنیو له لارې له هغو پناه‌غوښتونکو سره هم اړیکې نیولې چې په بلجیم کې یې د پناه غوښتنې غوښتنلیکونه رد شوي وو. قاچاقچیانو دغو کسانو ته بریتانیا ته د لېږد وړاندیز کاوه.

د څارنوالۍ په وینا، قاچاقچیانو د فرانسې د کډوالو په کمپونو کې هم د خلکو د ساتلو ځایونه لرل. کډوال به تر هغه په دغو ځایونو کې ساتل کېدل چې د سمندر له لارې بریتانیا ته د لېږد نوبت یې رسېدلی وای.

قاچاقچیانو به کله ناکله تر ۴۵ پورې کسان په یوه نهه متره اوږده ربړي کښتۍ کې ځایول. ځینې کډوال اړ کېدل چې د کښتۍ پر څنډو کېني. د څارنوالۍ په وینا، ځینو کسانو د ژغورنې واسکټونه لرل، خو نورو ته یوازې د لامبو وهلو ربړي کړۍ ورکول کېدې.

دغه شبکه د سربیا او هنګري له لارې هم فعالیت کاوه. کډوال به لومړی د سربیا په پلازمېنه بلګراد کې په کورونو کې ساتل کېدل او وروسته به د هنګري پولې ته نږدې ځنګلونو ته لېږدول کېدل.

د څارنوالۍ د څېړنو له مخې، قاچاقچیانو به په ځینو شپو کې د ۱۰۰ او ۱۵۰ ترمنځ کسان له پولې اړول. لارښودانو به د هر کس د لېږد په بدل کې له ۱۵۰ تر ۲۰۰ یورو او موټرچلوونکو به شاوخوا ۵۰۰ یورو ترلاسه کول. د شبکې د مشرانو میاشتنی عاید تر ۱۵ زره یورو رسېده.

د کډوالو وهل، شکنجه او جنسي ځورونه

د بلجیم څارنوالۍ وايي، د شبکې غړو د کډوالو د ګواښلو او وېرولو لپاره له کلاشینکوفونو په ګډون وسلې کارولې. هغه کسان چې د قاچاق پیسې یې پر وخت نه شوای ورکولای، وهل کېدل یا د شبکې تر کنټرول لاندې ځایونو کې ساتل کېدل.

یو شمېر قربانیانو د جنسي ځورونې او تېري ادعاوې هم کړې دي. د څارنوالۍ په وینا، ځینې قربانیان تر جنسي ځورونې مخکې د نشه‌يي توکو په وسیله بې‌حاله کېدل. د شبکې غړو د افغان کم‌عمره هلکانو د جنسي ځورونې ویډیوګانې هم ثبت کړې وې.

د راپور له مخې، ډېری تورن کسان اوس د برېښنايي څارنې لاندې دي یا په مشروط ډول خوشې شوي، خو یو شمېر نور لا هم په زندان کې دي.

د محاکمې په لومړۍ غونډه کې څو تورنو کسانو پر خپلو کړنو پښېماني څرګنده کړې او ویلي یې دي چې تېروتنه یې کړې ده.

د بلجیم څارنوالۍ د شبکې د هر یوه له درېیو مشرانو لپاره تر ۱۵ کلونو پورې د بند غوښتنه کړې ده. د ټولو ۳۱ تورنو کسانو لپاره د غوښتل شویو بندي سزاوو موده شاوخوا ۲۳۰ کلونو ته رسېږي.

څارنوالۍ همدارنګه د دغې شبکې له ناقانونه فعالیتونو څخه د ترلاسه شویو څه باندې درې میلیون یورو د مصادرې غوښتنه کړې ده.

تمه نه کېږي چې محکمه به د لړم تر پای مخکې خپله پرېکړه اعلان کړي.

د پاکستان د ګمرک دغه چارواکي د افغان سوداګریزو توکو د لیلام د پیل په اړه خپاره شوي راپورونه رد کړل او افغانستان انټرنشنل ته یې وویل چې دې ادارې د افغان سوداګرو له پرله‌پسې غوښتنو وروسته دا بهیر وځنډاوه.

هغه روښانه کړه، چې لا هم د افغانستان د خصوصي سکتور له استازو سره بحثونه روان دي خو هغه توکي چې له هوکړه شوې نیټې وروسته ونه اېستل شي، ښايي په راتلونکي کې لیلام شي.

د پاکستان په ګمرک اداره کې د دې سرچینې په وینا، مشورې د توکو د ایستلو لپاره د یوه ځانګړي وخت په ټاکلو متمرکزې دي څو د پاکستان په بندرونو کې د نورو بارونو د راټولېدو مخه ونیول شي.

تر دې مخکې رسنیو راپور ورکړی و، چې پاکستان په کراچۍ بندر کې د افغان سوداګرو د توکو بار سلګونه کانتینرونه لیلام ته وړاندې کړي دي.

د کانتینرونو د ساتنې لوړ مالیات او لګښتونه د دې توکو د لیلام اصلي لاملونه بلل شوي وو.

د لیلام تنظیموونکي یوه شرکت له خوا خپاره شوي تصویرونه پرانیستل شوي کانتینرونه او د هغوی دننه توکي ښيي چې احتمالي پېرودونکو ته نندارې ته ایښودل شوي دي.

یوه افغان سوداګر، مطیع‌الله، بي‌بي‌سي ته وویل چې د لیلام بهیر څو ورځې وړاندې پیل شوی دی.

د افغانستان د سوداګرۍ خونې مسوولانو دا اقدام وغنده او دا یې د سیمه‌ییزو او نړیوالو سوداګریزو قوانینو خلاف کار وباله.

دا لیلام وروسته له هغه وشو چې د افغانستان او پاکستان ترمنځ د مهمو سوداګریزو او ترانزیټي لارو تړل کېدو د توکو لېږد ګډوډ کړ او د پاکستان په بندرونو کې یې د افغان سوداګرو جوپې ودرولې.

په دې موده کې سوداګر له زیاتېدونکو لګښتونو سره مخ شوي، ځکه دوی نه دي توانېدلي خپل توکي له ګمرک څخه وباسي.

پاکستاني چارواکو د روان میلادي کال په پیل کې افغان سوداګرو ته اجازه ورکړه چې خپل درول شوي توکي د دې هېواد له بندرونو وباسي او یا یې نورو ځایونو ته د لېږدولو لپاره اقدام وکړي.

د لیلام له خطر سره مخ ۱۵ زره کانتینرونه

د افغانستان د سوداګرۍ او صنایعو خونې په هغه وخت کې ویلي وو چې د افغان سوداګرو شاوخوا ۱۵ زره کانتینرونه او توکي د لیلام له خطر سره مخ دي.

د افغانستان او پاکستان د ګډې سوداګرۍ خونې د معلوماتو له مخې، له هغه وخته تر اوسه د دې توکو څه باندې ۶۰ سلنه اصلي هېوادونو ته بېرته ستانه کړل شوي دي، په داسې حال کې چې یو شمېر توکي د ایران چابهار او بندر عباس بندرونو ته انتقال شوي دي.

د افغانستان د سوداګرۍ سکتور استازي او د افغانستان د سوداګرۍ خونې پخواني غړي یونس مهمند بي‌بي‌سي ته وویل، «هغه توکي چې اوس لیلام ته وړاندې کېږي د هغو جوپو یوه برخه ده چې سوداګر د لوړو مالیاتو او ګودام لګښتونو له امله نه دي توانېدلي بېرته یې ترلاسه کړي».

د سیاسي اختلافاتو دوام او د سرحدي لارو پرله‌پسې تړل کېدو په اقتصادي راکړو ورکړو ویجاړږونکې اغېزې کړې دي او د دې لیلام اصلي لامل هم همدا دی.

رسمي شمېرې ښيي چې د دواړو هېوادونو ترمنځ دوه اړخیزه سوداګري په ۲۰۲۴–۲۰۲۵ مالي کال کې له یو میلیارد او ۳۰۰ میلیونو ډالرو څخه په ۲۰۲۵–۲۰۲۶ مالي کال کې ۳۵۸ میلیونو ډالرو ته راټیټه شوې، چې د دواړو هېوادونو ترمنځ په سوداګرۍ کې ۷۴ سلنه کموالی ښيي.

په تېرو دریو کلونو کې د طالبان. پاکستان دا محدودیتونه په امنیتي اندېښنو پورې تړي، خو طالبان اسلام‌اباد د سوداګرۍ په سیاسي کولو تورنوي.

په دوحه، استانبول او ریاض کې د بې‌پایلې خبرو اترو له څو پړاوونو سره سره، لا هم لارې تړلې دي او افغان سوداګر یې اړ کړي چې د ایران او منځنۍ اسیا هېوادونو له لارې بدیلو ترانزیټي لارو ته مخه کړي.

د جماعت اسلامي پخواني مشر سراج الحق په کوټه کې د افغانستان انټرنشنل پښتو له خبریال سره په مرکه کې ویلي چې پاکستان د سرحدونو د څارنې لپاره په میلیاردونو پیسې پر کامرو او دېوالونو لګولي، نو ترهګر له کومې لارې دغه هېواد ته ننوځي؟

هغه د پاکستان پر حکومت نیوکه کړې چې په افغانستان کې د پوځي عملیاتو پر ځای باید خپل سرحدونه په سمه توګه کنټرول کړي، څو له اجازې پرته د خلکو د تګ راتګ مخه ونیول شي.

سراج الحق د طالبانو او پاکستان ترمنځ د اړیکو په اړه ویلي چې د دواړو هېوادونو تاریخ چندان روښانه نه دی او حکومتونو یې په بېلابېلو وختونو کې د احساساتو پر بنسټ داسې پرېکړې کړې چې دواړو هېوادونو ته یې ستونزې جوړې کړې دي.

هغه ټینګار کړی چې د دواړو هېوادونو ترمنځ ورورولي اړینه ده او شته ستونزې باید د خبرو اترو او همکارۍ له لارې حل شي. د نوموړي په وینا، نه د پاکستان حکومت او نه هم طالبان کولای شي ستونزې په یوازې ځان حل کړي، بلکې دواړه لوري باید جوړجاړي ته ورسېږي.

سراج الحق ویلي چې د افغان طالبانو په جوړولو کې د پاکستان د حکومت ترڅنګ د دغه هېواد ولس هم مهم رول درلود. هغه له طالبانو غوښتي چې په پاکستان کې د ترهګرو ډلو د له منځه وړلو لپاره همکاري وکړي او د دواړو هېوادونو ترمنځ د شخړو د پراخېدو مخه ونیسي.

نوموړي زیاته کړې چې «پاکستان د یوه ګاونډي او مسلمان ورور په توګه له طالبانو د همکارۍ غوښتنه کوي»، خو د ده په وینا، «طالبانو هغه همکاري نه ده کړې چې د ګاونډیتوب او اسلامي ورورولۍ له مخې ترې تمه کېده».

هغه ویلي چې پوځ په پاکستان کې د ترهګرو ډلو ریښې په افغانستان کې ګڼي خو د ده په باور، دواړه هېوادونه باید د ترهګرۍ د له منځه وړلو لپاره یو بل ته لاس ورکړي، ځکه د شخړو او ناامنۍ تر ټولو ډېر زیان د دواړو هېوادونو عامو خلکو ته رسېږي.

سراج الحق د افغان کډوالو پر وړاندې د پاکستان د حکومت وروستۍ کړنلاره ناسمه بللې او ویلي یې دي چې د کډوالو دجبري ایستلو پر ځای باید له مینې او تعامل څخه کار اخیستل شوی وای، یا دا بهیر باید له طالبانو سره په همغږۍ ترسره شوی وای.

نوموړي ویلي چې د افغان کډوالو د ایستلو پرېکړه د پاکستان د حکومت ده او د دغه هېواد ولس په دې پرېکړه کې رول نه لري. هغه د حکومت دغه کړنلاره غندلې ده.

سراج الحق یادونه کړې چې د شوروي اتحاد د یرغل او د ناټو د حضور پر مهال، چې د افغانستان او پاکستان ترمنځ لارې پرانیستې وې، افغانانو ته په پاکستان کې د اوسېدو اجازه ورکړل شوې وه. د هغه په ادعا،« په هغه وخت کې د افغانانو مبارزه برحقه ګڼل کېده او نړیوالې ټولنې هم د هغوی ملاتړ کاوه».

هغه زیاته کړې چې پاکستان تمه لرله، د افغان ولس په خوښه د حکومت له جوړېدو وروسته به افغانستان د پاکستان دوست هېواد وي او له اسلام‌اباد سره به د ملګرتیا اړیکې ولري خو حالات د پاکستان د تمې خلاف شول.