• العربية
  • فارسی
  • English
BrandBrand
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
  • پوښ
  • ژبه
    • العربية
    • فارسی
    • English
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
د دې وېبپاڼې ټول قانوني حقونه د وولنټ میډیا دي
volant media logo

د بشري حقونو کمېسیون: په پاکستان کې اساسي قانون او ډیموکراسي له ګواښ سره مخ دي

۲۴ لړم ۱۴۰۵ - ۱۵ نومبر ۲۰۲۶، ۱۹:۱۰ GMT+۰

د پاکستان د بشري حقونو خپلواک کمېسیون خبرداری ورکړی، چې په دغه هېواد کې پر اساسي قانون، ډیموکراسۍ او بنسټیزو بشري حقونو فشارونه په بې‌ساري ډول زیات شوي دي.

دغه کمېسیون په یوه خبرپاڼه کې ویلي، چې د سانسور، استخباراتي څار او د ترهګرۍ ضد قوانینو د ناوړه کارونې له لارې د بیان ازادي په سیستماتیک ډول محدودېږي.

د پاکستان د بشري حقونو کمېسیون په خپله کلنۍ غونډه کې د بشري حقونو د مدافع وکیلانو ایمان مزاري او د هغې د مېړه هادي چټهه پر لس کلن بند محکومېدل، د مخالفت غږونو ته ښکاره ګواښ بللی دی.
دغه کمېسیون په پاکستان کې د جبري ورکېدو د دوام په اړه هم ژوره اندېښنه څرګنده کړې او غوښتنه یې کړې، چې د ماهرنګ بلوڅ، علي وزیر او ادریس خټک په ګډون ټول سیاسي او مدني فعالان دې سملاسي باصلاحیته محکمو ته وړاندې شي.
په خبرپاڼه کې د خیبر پښتونخوا د سیاسي وضعیت په اړه ویل شوي، چې په دغه ایالت کې د بېړني حالت اعلان، د والي واکمنۍ ټینګښت، د منتخب سر وزیر نیول او د تحریک انصاف د غړو پراخې نیونې فدرالي نظام او ډیموکراسي کمزورې کوي.
دغه بنسټ همداراز د بلوچستان د وضعیت په اړه د یوې پراخې ملي مناظرې او له ډیورنډ کرښې هاخوا د سوداګرۍ د بیا پیل غوښتنه کړې ده. د پاکستان د بشري حقونو کمېسیون خبرداری ورکړی، چې د پېښور پر سترې محکمې د فدرالي اساسي قانون محکمې لګول شوي محدودیتونه د قضایه قوې خپلواکي او عدالت ته د خلکو لاسرسی زیانمنوي.

ډېر لیدل شوي

هبت الله اخوندزاده ته د نړۍ د ۵۰۰ بانفوذه مسلمانانو په نوملړ کې ۴۳م ځای ورکړل شوی
۱

هبت الله اخوندزاده ته د نړۍ د ۵۰۰ بانفوذه مسلمانانو په نوملړ کې ۴۳م ځای ورکړل شوی

۲

بایډن د خاطرو کتاب کې: د افغان حکومت د نه ړنګېدو ډاډ راکړل شوی و

۳

بایډن: که اړتیا وي، امریکا بېرته افغانستان ته ستنېدای شي

۴

د غونډې په پلمه؛ مولوي هبت الله د داخلي اختلافاتو د حل او اطاعت منلو لپاره کابل ته تللی

۵

حبیب‌الرحمن حکمتیار د وضعي قوانینو پر ضد د طالب مشرانو څرګندونې رد کړې

•
•
•

نور خبرونه

سیاسي مشران: د کانونو په اړه د اسلام‌اباد پرېکړې د خلکو حقونه تر پښو لاندې کوي

۲۴ لړم ۱۴۰۵ - ۱۵ نومبر ۲۰۲۶، ۱۷:۰۳ GMT+۰
100%

د بلوچستان پخوانی سناتور نوابزاده لشکري رېساني او د پښتونخوا نېشنل عوامي ګوند د ایالتي مشر نصرالله خان زیری وايي، د پښتونخوا او بلوچستان د طبیعي سرچینو په اړه هر ډول تړون او پرېکړه باید د سیمې د خلکو له ګډون او رضایت پرته ونه شي.

لشکري رېساني له افغانستان انټرنشنل- پښتو سره د خبرو په مهال د کانونو د استخراج لپاره له کورنیو او نړیوالو شرکتونو سره د احتمالي تړونونو په اړه اندېښنه ښودلې او ویلي یې دي چې د تړونونو د پټ ساتلو شرطونه د خلکو د حقونو او د طبیعي سرچینو د مدیریت په اړه پوښتنې راپورته کوي.

هغه زیاته کړه چې د طبیعی سرچینو نوی قانون « ماینز اینډ منرلز اېکټ»له مخې ښايي ځايي خلکو ته یوازې په کانونو کې د کارګرانو په توګه د کار زمینه برابره شي، خو د معدني سرچینو په مالکیت او د هغوی په اړه د پرېکړو کولو کې به یې ونډه محدوده وي.
لشکري رېساني افغانستان انټرنشنل - پښتو ته ویلي، چې د بلوچستان د کانونو نوی قانون د ځايي خلکو د ځمکو او طبیعي سرچینو حقونه له ګواښ سره مخ کوي او که عملي شي، د دغه ایالت اوسېدونکي به د خپلو سیمو له معدني شتمنیو بې‌برخې شي.
د هغه په وینا، په نوي قانون کې داسې مادې شاملې دي چې د ځمکو او معدني سرچینو په اړه د دولت او خصوصي شرکتونو واک پراخوي او د ځايي خلکو له بنسټیزو حقونو سره په ټکر کې دي.
رېساني وايي، د قانون له تصویب وروسته یې له یو شمېر نورو سیاسي ګوندونو سره یوځای د بلوچستان عالي محکمې ته عریضه کړې او په یوه خبري غونډه کې یې دغه قانون د بلوچستان د خلکو پر ضد بللی دی.
د نوموړي په وینا، محکمې د اساسي قانون اړوند د عریضې د منلو او اورېدو بهیر پیل کړی و، خو وروسته د ایالتي حکومت د اجرائیوي حکم له لارې د قانون عملي کېدل ودرول شول. هغه زیاته کړې چې حکومت د قانون د بیاکتنې او احتمالي تعدیلاتو لپاره یوه کمېټه هم جوړه کړې او ژمنه یې کړې چې د هغې د سپارښتنو له مخې به قانون بیا وارزوي.
رېساني ویلي، جمعیت علمای اسلام، عوامي نېشنل ګوند او نېشنل ګوند خپلې قضايي عریضې بېرته اخیستې دي، خو د هغه عریضه لا هم په محکمه کې پاتې ده.

رېساني د خیبر پښتونخوا د والي د واکمنۍ په اړه هم ویلي، که څه هم فدرالي چارواکو د دې اقدام لپاره امنیتي وضعیت دلیل بللی، خو د ده په باور، د سیمې د معدني سرچینو د کنټرول موضوع هم ورسره تړاو لري. هغه ادعا کړې چې په بلوچستان کې هم د طبیعي سرچینو په اړه د پرېکړو واک د خلکو په لاس کې نه دی.
نوموړي د بلوچستان پر سیاسي ګوندونو نیوکه کړې چې په لومړي سر کې یې د کانونو د قانون پر ضد د ګډې مبارزې ملاتړ کړی، خو وروسته یې خپلې عریضې بېرته اخیستې دي. هغه په ځانګړي ډول د جمعیت علمای اسلام پر دریځ نیوکه کړې او ویلي یې دي چې دغه ګوند په خیبر پښتونخوا کې د کانونو د قانون پر وړاندې دریځ نیسي، خو په بلوچستان کې یې د ورته قانون د وړاندې کولو او بیا د خپلې عریضې د بېرته اخیستو له امله دریځ د پوښتنې وړ دی.

بلخوا، د پښتونخوا نېشنل عوامي ګوند ایالتي مشر نصرالله خان زیري هم د اسلام‌اباد د کانونو نړیوال نندارتون غندلی او ویلي یې دي چې د پښتونخوا او بلوچستان د قیمتي او نایابه معدني سرچینو په اړه د دغو سیمو د خلکو له ګډون او سلا پرته هېڅ تړون د منلو وړ نه دی.
زیري افغانستان انټرنشنل پښتو ته ویلي، چې د نومبر په ۱۲مه او ۱۳مه په اسلام‌اباد کې جوړ شوی نندارتون د پښتونخوا او بلوچستان د معدني سرچینو د وړاندې کولو او د پانګونې د راجلبولو لپاره جوړ شوی و، خو د ده په وینا، د دغو سرچینو له اصلي مالکانو، یعنې پښتنو او بلوڅو، سره په دې بهیر کې سلا نه ده شوې.
نوموړي ویلي، چې د اسلام‌اباد او پنجاب چارواکي د پښتنو او بلوڅو د سیمو د معدني شتمنیو د پلورلو او په اړه یې د پرېکړو کولو حق نه لري. هغه نړیوالو پانګه‌والو او شرکتونو ته خبرداری ورکړی چې د دغو سرچینو په اړه له هر ډول تړون او پانګونې ډډه وکړي، څو چې د سیمې د خلکو په خوښه منتخب حکومتونه د سرچینو د مدیریت پرېکړه نه وي کړې.
زیري د خیبر پښتونخوا د ګورنر د واکمنۍ په اړه ادعا کړې چې د دې اقدام تر شا د امنیتي وضعیت ترڅنګ د سیمې د معدني سرچینو د کنټرول موضوع هم ده.
هغه ویلي، چې د والي د واکمنۍ له اعلان سره سره په خیبر پښتونخوا کې امنیتي وضعیت نه دی ښه شوی او د ترهګرۍ پېښې لا هم روانې دي. د نوموړي په وینا، د دې اقدام موخه د منځنۍ پښتونخوا، چې پخوا د قبایلي سیمو په نوم پېژندل کېده، د دولسو ولسواليو لپاره د جلا اداري جوړښت رامنځته کول او د سیمې پر معدني سرچینو کنټرول ترلاسه کول دي.
د پښتونخوا نېشنل عوامي ګوند ایالتي مشر همداراز ادعا کړې چې د خیبر پښتونخوا ټاکل شوی اعلی وزیر او د ایالتي اسمبلۍ رئیس له خپلو دندو او سیاسي فعالیتونو څخه لرې ساتل شوي دي. هغه دا وضعیت د منتخب حکومت او پارلماني نظام د واکونو د محدودولو هڅه بللې ده.
زیري ټینګار کړی چې د پښتونخوا او بلوچستان خلک د خپلو ځمکو او معدني سرچینو اصلي مالکین دي او د دغو سرچینو د استخراج، مدیریت او پانګونې په اړه باید وروستۍ پرېکړه د سیمې د خلکو او د هغوی د منتخب حکومتونو له لارې وشي.
نوموړي د اسلام‌اباد د کانونو نندارتون او له هغه سره تړلي احتمالي تړونونه په بشپړ ډول رد کړي او ویلي یې دي چې د پښتنو او بلوڅو له رضایت پرته د هغوی د طبیعي سرچینو په اړه هېڅ معامله نه مني.

انتوني بلینکن: امریکا د افغانستان د جګړې له امله له پاکستان سره مصلحتي سیاست خپل کړی و

۲۴ لړم ۱۴۰۵ - ۱۵ نومبر ۲۰۲۶، ۱۶:۵۰ GMT+۰
100%

د امریکا د بهرنیو چارو پخواني وزیر انتوني بلینکن ویلي، چې متحده ایالتونو د افغانستان جګړې پر مهال د خپلو پوځي اړتیاوو او د اکمالاتي لارو د ساتلو په موخه له پاکستان سره جوړجاړی کاوه.

د هغه په وینا، له همدې امله یې د دغه هېواد د حکومت او ملکي او پوځي ادارو ترمنځ د واک د انډول په اړه هغومره نیوکې نه کولې، څومره چې یې کولای شوې.

بلینکن دا څرګندونې د هند په نوي ډیلي کې د «هندوستان ټایمز» ورځپاڼې د مشرتابه په ۲۴م نړیوال فورم کې کړې دي.

دغه فورم د ۲۰۲۶ کال د نومبر له ۱۲مې تر ۱۴مې د «نوي اصول؛ نوي واقعیتونه» تر سرلیک لاندې جوړ شوی و او د نړیوال سیاست، اقتصاد، ټکنالوژۍ او جیوپولیټیکو بدلونونو په اړه پکې بحثونه وشول.

نوموړي وویل، چې د سړې جګړې پر مهال له شوروي اتحاد سره د سیالۍ او د ۲۰۰۱ کال د سپټمبر د یوولسمې له بریدونو وروسته په افغانستان کې د امریکا د پوځي ماموریت اړتیاوو، واشنګټن اړ کړ چې له پاکستان سره د اړیکو په برخه کې مصلحت وپالي

د هغه په وینا، امریکا باید ډاډ ترلاسه کړی وای چې په افغانستان کې مېشتو ځواکونو ته د اکمالاتو لېږد دوام ومومي او د پاکستان له هوايي حریم څخه د الوتنو امکان هم برابر وي. بلینکن زیاته کړه، چې اوس دغه اړتیاوې پای ته رسېدلې دي، امریکا کولای شي د پاکستان په اړه خپل دریځ له سره وارزوي.

هغه ومنله چې د دغو مصلحتونو له امله ښايي واشنګټن د پاکستان د حکومت، سیاسي نظام او په ځانګړې توګه د ملکي او پوځي ادارو ترمنځ د واک د انډول په اړه لږې نیوکې کړې وي.

بلینکن، په ورته وخت کې ټینګار وکړ چې په پاکستان کې د حکومتولۍ او د ملکي او پوځي واک د اړیکو په اړه وروستۍ پرېکړه باید خپله پاکستانیان وکړي او دغه ډول بدلونونه له بهر څخه نه شي تپل کېدای.

هغه د امریکا او هند اړیکې له پاکستان سره د واشنګټن له اړیکو جلا وبللې او ویې ویل، چې هند یو نړیوال ځواک دی او له دغه هېواد سره د امریکا ګډې ګټې او همکارۍ نړیوال اړخ لري، خو له پاکستان سره د امریکا اړیکې تر ډېره سیمه‌ییزه بڼه لري.

د امریکا د بهرنیو چارو پخواني وزیر د ترهګرۍ پر وړاندې د نه زغم پر سیاست هم ټینګار وکړ او ویې ویل، چې واشنګټن باید د بریدونو پر مهال د هند د ځان‌دفاع له حقه ملاتړ وکړي، خو په ورته وخت کې د ډیپلوماټیکو هڅو ملاتړ هم اړین دی، څو د هند او پاکستان ترمنځ د کړکېچ د زیاتېدو مخه ونیول شي.

نوموړي خبرداری ورکړ چې د دواړو هېوادونو ترمنځ د شخړې پراخېدل د هغوی د اټومي وسلو له امله نه یوازې د هند او پاکستان، بلکې د سیمې او له هغې ورهاخوا د نورو هېوادونو لپاره هم خطرناک تمامېدای شي.

د جمعیت علماء اسلام ګوند ایالتي ویاند: د مولانا فضل‌الرحمان پر ضد د بدنامۍ کمپاین روان دی

۲۴ لړم ۱۴۰۵ - ۱۵ نومبر ۲۰۲۶، ۰۸:۴۰ GMT+۰
100%

پښتونخوا کې د جمعیت علماء اسلام ګوند ویاند جلیل جان، له افغانستان انټرنشنل - پښتو سره په خبرو کې ویلي، چې د مولانا فضل‌الرحمان د بدنامولو پلان شوی کمپاین پیل شوی دی. هغه زیاته کړه چې دغه بریدونه په پښتونخوا کې د بېړني حالت او والي واکمنۍ له مخالفت وروسته پیل شوي دي.

افغانستان انټرنیشنل - پښتو سره په ځانګړې مرکه کې حاجي جلیل جان وویل چې جمعیت علماء اسلام دومره کمزوری ګوند نه دی چې داسې بې بنسټه کمپاین به یې متاثره کړي، بلکې موږ له داسې حالاتو سره مخکې هم مبارزه کړې ده او په راتلونکي کې به یې هم وکړو.

هغه وویل چې مولانا فضل‌الرحمان د حکومت او تحریک انصاف ګوند ترمنځ د سیاسي شخړې د حل لپاره منځګړیتوب کاوه او په دې اړه یې له لومړي وزیر او د تحریک انصاف ګوند له لوړ پوړي مشرتابه سره څو لیدنې شوې وې او مسئله د حل پر لور نږدې وه، خو بیا ناڅاپه د لومړي وزیر له دفتر څخه پیغام راغی چې له تحریک انصاف ګوند سره خبرې نه شي کېدای او بیا په بلې ورځ په پښتونخوا کې د والي واکمني او بیړنی حالت نافذ شو.

د جلیل جان په وینا: «موږ دیموکرات خلک یو، زموږ د جماعت سل کلن تاریخ دی، موږ څنګه غیر دیموکراتیک اقدام ومنو، موږ په ۱۹۷۰ کې هم د والي واکمنۍ مخالفت کړی و کله چې د هغې له لارې زموږ حکومت پای ته ورسېد او نن هم دې غیر دیموکراتیکو حربو ته غاړه نه ږدو.»

کله چې ترې وپوښتل شول چې ظاهراً داسې ښکاري چې له تحریک انصاف وروسته اوس د جمعیت نوبت دی، نو په دې اړه ولایتي ویاند وویل چې د پی ټي آی او جمعیت ترمنځ ډېر لوی توپیر دی، تحریک انصاف د پرون ګوند دی چې راوړل شوی و، د دوی د ګوند بنسټ د پاکستان له جوړېدو مخکې دی او هغه چې د پاکستان غورځنګ په ګډون په څو مهمو غورځنګونو کې یې په پراخه توګه برخه اخیستې ده.

هغه وویل چې د دیموکراسۍ او اساسي قانون ملاتړ له امله د جمعیت سلګونه کارکوونکي ووژل شول، پر مولانا فضل الرحمان څلور وژونکي بریدونه وشول، نور د ګوند مشران د ترهګریزو بریدونو هدف وګرځېدل، ځکه چې موږ هیڅکله پر اصولو او دیموکراسۍ سودا نه ده کړې.

د جلیل جان په وینا که مولانا فضل الرحمان پر کومه حکومتي یا دولتي پالیسي نیوکه کړې ده، نو دا یې دیموکراتیک حق دی او ځواب یې هم باید په ادبي طریقه ورکړل شي، خو پرځای یې له هرې خوا د مولانا او د هغه د کورنۍ د ټولنیزو رسنیو له لارې کرکټر وژنه وشوه او بدنامه شول.

د پاکستان او افغانستان ترمنځ د یو کال راهیسې د جګړې حالت او د سوداګریزو لارو د بندېدو په اړه ولایتي ویاند وویل چې د سوداګرۍ بندېدل پاکستان ته دوه ګونی زیان رسوي، یو دا چې له افغانستان سره هر ډول سوداګري بنده ده او بل دا چې پاکستان له منځنۍ آسیا هېوادونو سره د افغانستان له لارې سوداګري کوله خو هغه هم یو کال راهیسې بنده ده چې له دواړو خواوو سره د جبران وړ نه زیان رامنځته شوی دی.

په پښتونخوا کې د مرمرو د کانونو ټکنی فعالیت؛ زرګونه کورنۍ له اقتصادي ستونزو سره مخ دي

۲۳ لړم ۱۴۰۵ - ۱۴ نومبر ۲۰۲۶، ۱۹:۲۴ GMT+۰
100%

د خیبر پښتونخوا د بونېر او مومندو ولسوالیو د مرمر ډبرو د کانونو مالکانو او کارخونو ویلي، نږدې درې میاشتې کېږي چې په دغه ولسوالیو کې د مرمر ډبرو په کانونو کې د کان کېندنې لپاره د چاودېدونکو توکو پر کارولو بندیز لګېدلی چې له امله یې زرګونه کارګر بې‌روزګاره شوي دي.

د دوی په وینا، د خیبر پښتونخوا تر ټولو ډېر د مرمر ډبرو کانونه په همدې دوو ولسوالیو کې دي. د مرمرو صنعت نه یوازې د دغو ولسوالیو د اوسېدونکو د کار او روزګار سرچینه ده؛ بلکې د نورو سیمو خلک هم هلته د مزدورۍ لپاره ورځي.
د بونېر د مرمر ډبرو د کارخونو د ټولنې مشر خورشید علي خان افغانستان انټرنشنل-پښتو ته ویلي، د اګست له میاشتې راهیسې کانونو ته د چاودېدونکو توکو ورکړه بنده شوې ده چې له امله یې کارخونو ته نوي خام‌مال نه رسېږي او خلک اړ دي چې د پخواني خام‌مال په کارولو خپلې کارخونې وچلوي.
هغه وايي، که کارخونې وتړي، له یوې خوا به یې د برېښنا لوړ بېلونه پر غاړه وي او له بلې خوا به کارګر د خوړو او نورو لومړنیو اړتیاوو د برابرولو وس هم ونه لري.
ورته مهال په مومندو کې د یوې کارخونې مالک جهانزېب خان مومند هم ویلي، په دغه ولسوالۍ کې چې د مرمرو ګڼ کانونه او کارخونې لري، د اګست له میاشتې راهیسې له ورته ستونزې سره مخ دي.
د کان کېندنې لپاره د چاودېدونکو توکو بندېدل
دا چې د کانونو لپاره چاودېدونکي توکي ولې بند شوي، د دې پوښتنې په ځواب کې د کارخونو او د کانونو مالکانو ویلي، چې له ۲۰۰۹ کال راهیسې دوی ته د کان کېندنې لپاره چاودېدونکي توکي او نور اړین مواد د جواز له مخې ورکول کېږي او هر څوک نه شي کولی دغه مواد ترلاسه کړي.
د دوی په وینا، په خیبر پښتونخوا کې یوازې په بونېر او مومندو کې نه؛ بلکې په ټولو سیمو کې د کان کېندنې لپاره د چاودېدونکو توکو ورکړه بنده شوې ده. دوی ته یوازې دومره ویل شوي، چې د دغو توکو د ترلاسه کولو او کارولو لپاره به نوې تګلاره جوړه شي او له هغې وروسته به یې ورکړه بېرته پیل شي؛ خو دوی وايي، څو میاشتې تېرې شوې او لاهم دغه تګلاره نه ده جوړه شوې.
خورشید علي خان ویلي، اوس دوی ته داسې معلومات رسېدلي چې د دې موضوع د څېړلو لپاره په ایالتي کچه کمېټه جوړه شوې؛ خو د یادې کمېټې د فعالیتونو او پایلو په اړه هم معلومات نه‌لري.
د خیبر پښتونخوا یوې دولتي سرچینې افغانستان انټرنشنل-پښتو ته ویلي، داسې معلومات ترلاسه شوي وو چې د مرمرو او نورو کانونو لپاره کارېدونکي چاودېدونکي توکي د وسله‌والو لاس ته ورغلي دي؛ له همدې امله پر دغو توکو بندیز لګېدلی دی.
سرچینه وايي، اوس هڅې روانې دي چې معلومه شي دغه توکي چا ته او څنګه ورکړل شي او د کارولو څرنګوالی یې هم مشخص شي.
د کارخونو او د کانونو د مالکانو په وینا، دوی داسې هم اورېدلي چې په خیبر پښتونخوا کې د طبیعي زېرمو لپاره نوې تګلاره جوړېږي او ښايي مرمر هم په هغې کې شامل شي؛ خو دوی په دې اړه تر اوسه کومه رسمي خبرتیا نه ده ترلاسه کړې.
دوی زیاته کړې، په دغو سیمو کې کیمیاوي سرې هم نه موندل کېږي چې له امله یې کروندګر هم له ستونزو سره مخ دي.
په بونېر او مومندو کې د کارخونو، کانونو او کارګرو وضعیت
د خورشید علي خان په خبره، په بونېر کې د مرمرو شاوخوا ۴۰۰ کارخونې او په سلګونو کانونه شته چې نږدې ۳۰زره کسان په‌کې کار کوي.
د بونېر د کارخونو او د کانونو د مالکانو د شمېرو له مخې، په دغه ولسوالۍ کې شاوخوا ۳۰۰ کانونه دي چې په هر یوه کې تر ۱۲ پورې کسان کار کوي. د دوی په وینا، له بونېر څخه په کال کې تر دوه نیم مېلیون ټنو ډېرې ډبرې استخراجېږي او په دې صنعت کې شاوخوا ۹۵۰ مېلیونه پاکستانۍ کلدارې پانګونه شوې ده.
همداراز، د مرمرو له صنعت سره تر زرو پورې د بار وړونکو موټرو مالکان، د هوټلونو خاوندان، د پټرول‌پمپونو مالکان او ګڼ نور کسان هم تړلي دي.
د مومندو د شمېرو له مخې، په دغه ولسوالۍ کې هم شاوخوا ۲۵۰ کارخونې او په سلګونو کانونه شته. په دغو کانونو کې د مرمرو ترڅنګ د کرومایټ او نېپرایټ کانونه هم شامل دي.
د دوی په وینا، په مومندو کې اوس د کانونو نوې کېندنه نه کېږي؛ بلکې هغه پخوانۍ ډبرې کارول کېږي چې په کانونو کې زېرمه شوې دي. په هغو کانونو کې چې ډبرې یې ختمې شوې دي، کار په ټپه درېدلی دی.
د مومندو د سرچینو په وینا، په دغه ولسوالۍ کې د ښه کیفیت مرمر ډبرې په لویه کچه شته چې نه یوازې د پاکستان بېلابېلو سیمو ته لېږدول کېږي؛ بلکې چین، ترکیې او سعودي عربستان ته هم صادرېږي.
د دوی په وینا، پخوا دغه مرمر ډبرې افغانستان ته هم صادرېدې؛ خو اوس د لارو د بندېدو له امله نه لېږدول کېږي.
د دغه کارخونو مالکانو ویلي، په مومندو کې د مرمرو له ټول صنعت سره تر ۴۰زرو ډېر کسان تړلي دي چې په دوی کې یوازې د مومندو اوسېدونکي نه؛ بلکې د نورو سیمو خلک هم شامل دي.
د برېښنا د بېلونو لوړوالی
د بونېر او مومندو د کارخونو د مالکانو په خبره، د روان کال له جون میاشتې راهیسې په پخوانیو قبایلي سیمو او ملاکنډ ډویژن کې نوي مالیات هم لګول شوي چې له امله یې د برېښنا بېلونه لوړ شوي دي.
دوی ویلي، پخوا که د یوې کارخونې د یوې میاشتې د برېښنا بېل یو مېلیون کلدارې و؛ اوس دغه بېل یو مېلیون او ۲۰۰زره کلدارو ته رسېدلی دی او د برېښنا ټول بېلونه په همدې کچه لوړ شوي دي.
خورشید علي خان وايي، په کانونو کې د کان نه کېندنې او د برېښنا د بېلونو د لوړوالي له امله هغه کارخونې چې پخوا به ۲۴ ساعته فعالې وې؛ اوس یوازې اته ساعته کار کوي.
د یادونې ده، چې د پخوانیو قبایلي سیمو له خیبر پښتونخوا ایالت سره تر یوځای کېدو وروسته، په فاټا او پاټا کې د پاکستان ټول مالیات نافذ شوي وو؛ خو د څو کلونو لپاره یې عملي کېدل ځنډول شوي وو. دغه مالیات سږ کال عملي شوي او د برېښنا په بېلونو کې هم شامل شوي دي.
د کارخونو د مالکانو غوښتنې
جهانزېب خان مومند وايي، د مرمرو له صنعت څخه د مالیاتو په بڼه د میلیاردونه کلدارو عواید د پاکستان دولت ته ورکول کېږي. هغه وايي، په کار ده دغه صنعت چې هېواد ته عواید برابروي، لازمې اسانتیاوې او ملاتړ ترلاسه کړي او د فعالیت لپاره یې د امنیت زمینه هم برابره شي.
د کارخونو د مالکانو غوښتنه دا ده، چې د دغه صنعت پر وړاندې د بندیزونو پر ځای دې ژر تر ژره د فعالیت لپاره اسانتیاوې برابرې شي.
هغه زیاته کړې، د کارخونو او د کانونو مالکان ښايي د اوسنیو شرایطو په وړاندې څه موده ګوزاره وکړای شي؛ خو د کارخونو او کانونو د تړل کېدو اصلي اغېز به پر هغو زرګونو کارګرو وي چې د دوی له صنعت سره تړلي دي. د نوموړي په وینا، دوی نه شي کولی د اوږدې مودې لپاره د پخواني خام‌مال په کارولو خپلې کارخونې وچلوي.

د اقتصادي همکاریو سازمان د وزیرانو شورا ۳۰مه ۲ ورځنۍ غونډه سبا د پاکستان په کوربتوب پیلېږي

۲۳ لړم ۱۴۰۵ - ۱۴ نومبر ۲۰۲۶، ۰۶:۵۸ GMT+۰
100%

د پاکستان بهرنیو چارو وزارت وايي، د اقتصادي همکاریو سازمان(ایکو) د بهرنیو چارو وزیرانو شورا ۳۰مه دوه ورځنۍ غونډه د محمد اسحاق ډار په مشرۍ سبا (یکشنبه) په اسلام‌اباد کې پیلېږي. تر دې مخکې د دغه وزارت ویاند افغانستان انټرنشنل ته ویلي وو، چې دغې غونډې ته یې طالبان نه‌دي بللي.

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت د شنبې په ورځ (د لړم ۲۳مه) د یوې اعلامیې په خپرولو سره ویلي، د اقتصادي همکاریو سازمان (ایکو) د بهرنیو چارو وزیرانو ۳۰مه دوه ورځنۍ غونډه سبا (یکشنبه - دوشنبه) د دغه هېواد د بهرنیو چارو وزیر محمد اسحاق ډار په مشرۍ په اسلام‌اباد کې پیلېږي.

په خبرپاڼه کې راغلي، د ایکو د وزیرانو له غونډې مخکې به د دغه سازمان د غړو هېوادونو د لوړ پوړو چارواکو غونډه وشي او په‌کې به د یاد سازمان فعالیتونه او پروګرامونه وڅېړل شي او بیا به د وزیرانو شورا په غونډه کې پرې بحث وشي.

پاکستان چې د ۲۰۲۶- ۲۰۲۷ کلونو لپاره د ایکو سازمان دوره‌يي مشري پر غاړه لري ویلي، چې د «یوه پیاوړي ایکو لپاره د سیمه‌ییزپالنې بیا راژوندي کول» تر شعار لاندې د دغه سازمان موخې پر مخ وړي او زیاته کړې یې ده: «د پاکستان مشري به د سیمه‌ییزو مشارکتونو د پیاوړتیا لپاره د سیمه‌ییز اتصال پر پیاوړي کولو او د سیمه‌ییزې یووالي پر ژورولو متمرکزه وي او د لا زیاتې هوساینې، دوامدارې پراختیا او یوې لا ډېرې یو موټي او پیاوړې ایکو سیمې په لور به ګډې هڅې وهڅوي».

سره له دې چې افغانستان د اقتصادي همکاریو سازمان (ایکو) غړی هېواد دی، خو پاکستان د ایکو سازمان د مشر په توګه طالبانو ته په یاده غونډه کې د ګډون بلنه نه‌ده ورکړې، مګر د یادې غونډې لپاره په تابیاوو او په ځانګړې توګه په بنرونو کې د افغانستان د جمهوري نظام پر مهال درې رنګه بیرغ لیدل کېږي.

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ویاند سجاد حیدر خان د تېرې یکشنبې په ورځ (د لړم ۱۷مه) افغانستان انټرنشنل ته وویل: «موږ د ایکو سازمان د کړنلارې له‌مخې افغانستان ته بلنه نه‌ده ورکړې».

خو د ایکو سازمان په غونډو کې د طالبانو د استازو ګډون یو شان نه‌دی پاتې شوی. تر دې مخکې یادې ډلې د ایکو سازمان په ځینو غونډو کې ګډون کړی او ځینو نورو ته نه‌ده بلل شوې.

د طالبانو د ریاست‌الوزرا اقتصادي مرستیال ملا عبدالغني برادر د ۱۴۰۴ کال په چنګاښ میاشت کې د اذربایجان په پلازمېنه باکو کې د ایکو سازمان د مشرانو په اوولسمه غونډه کې ګډون او وینا کړې وه.

د پاکستان له‌خوا د ایکو سازمان غونډې ته د طالبانو د نه‌بللو په غبرګون د طالبان اقتصاد وزارت مرستیال عبداللطیف نظر ویلي، چې سیاسي اختلافونه باید په دغې غونډه کې د دوی د ګډون مخه ونه‌نیسي او زیاته کړې یې وه: «د ایکو غونډه چې اقتصادي بڼه لري او د اقتصادي همکاریو د پیاوړتیا په موخه جوړیږي، افغانستان باید په‌کې ګډون ولري. ان که د سیاسي موضوعاتو په اړه د نظر اختلاف هم موجود وي، د ګډون او حضور لاره باید تړلې پاتې نه‌شي».

د یادونې وړ ده، چې افغانستان د اقتصادي همکاریو سازمان (ایکو) غړی هېواد دی. ایران، پاکستان، ترکیه، اذربایجان، قزاقستان، قرغزستان، تاجکستان، ترکمنستان او ازبکستان هم د دغه سازمان نور غړي هېوادونه دي.