• العربية
  • فارسی
  • English
BrandBrand
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
  • پوښ
  • ژبه
    • العربية
    • فارسی
    • English
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
د دې وېبپاڼې ټول قانوني حقونه د وولنټ میډیا دي
volant media logo

طالبانو په فراه کې ۲۲ درملتونونه تړلي دي

۳۰ لړم ۱۴۰۵ - ۲۱ نومبر ۲۰۲۶، ۱۰:۲۳ GMT+۰

په فراه کې د طالبانو د عامې روغتیا ریاست ویلي چې په تېره یوه اوونۍ کې یې د عامه روغتیا ساتنې او روغتیايي معیارونو د پلي کېدو په موخه له یو شمېر درملتونونو، کتنځایونو او تولیدي شرکتونو څخه څارنه کړې ده. طالبانو ویلي چې د یادې څارنې په پایله کې یې ۲۲ درملتونونه تړلي دي.

په ورته مهال د طالبانو د عامې روغتیا وزارت د شنبې په ورځ، په اېکس کې لیکلي چې په فراه د عامه روغتیا ساتنې او روغتیايي معییارو د پلي کېدو په موخه د څار پرمهال یې ۶۰۰ کیلوګرامه له نېټې تېر او بې کیفیته درمل او خوراکي توکي هم راټول کړې او د له منځه وړولو په موخه یې ټاکلي ځای ته لېږدولي دي.

ډېر لیدل شوي

منتقد دیني عالم: د طالبانو په زندان کې مې پښتورګي له کاره ولوېدل
۱

منتقد دیني عالم: د طالبانو په زندان کې مې پښتورګي له کاره ولوېدل

۲

پاکستان د اسیان سرمنشي ته: د افغانستان له خاورې د ترهګریزو بریدونو په اړه اندېښمن یو

۳
تازه خبر

جمال الدین حکمتیار: طالبانو په کندوز کې د حکمتیار د کورنۍ ۲۵ جریبه ځمکه غصب کړې ده

۴

د پاکستان ادعا: په تېرو ۳ کلونو کې له افغانستان څخه وسله‌والو بریدونو ۴۷۰۰ پاکستانیان وژلي

۵

د پاکستان پولیسو د اسلام اباد د نړیوال اسلامي پوهنتون یوه افغان محصله نیولې

•
•
•

نور خبرونه

د ټلویزیون نړیواله ورځ؛ د افغانستان ټلویزیونونه د سانسور تر سیوري لاندې فعالیت کوي

۳۰ لړم ۱۴۰۵ - ۲۱ نومبر ۲۰۲۶، ۰۷:۳۲ GMT+۰
100%

نن د نومبر ۲۱ مه چې د ټلویزیون له نړۍوالې ورځې سره برابره ده، داسې مهال رارسیږي، چې د طالبانو تر واک د افغانستان رسنیز ډګر او د فوټو ژورنالیزم برخه د سانسور، محدودیتونو او بندیزونو تر سیوري لاندې فعالیت کوي.

طالبانو له خپلې واکمنۍ راهیسې د افغانستان پر رسنیز ډګر بېلابېل بندیزونه لګولي، چې د ښځو له مخ پټولو نیولې او د ساه کښو د انځورونو د خپرولو تر بندیز پورې.
له دغو بندیزونو سربېره طالبانو د خپلې واکمنۍ په څه باندې ۵ کلنه موده کې د څو ټلویزیونونو جوازونه لغو او نشرات یې بند کړي دي.
د افغانستان د خبریالانو مرکز سږ کال په خپل کلني راپور کې ویلي، چې د طالبانو له‌خوا د ژوندیو موجوداتو د انځورونو پر خپرولو د بندیز له امله لږ تر لږه د ۲۱ سیمه‌ییزو ټلویزیونونو فعالیتونه درول شوي دي.

دغه مرکز د ۱۴۰۴ لمریز کال په خپل کلني راپور کې، چې د ۲۰۲۵ کال د مارچ له ۱۸مې د ۲۰۲۶ کال د مارچ تر ۱۷مې پورې موده رانغاړي ویلي، چې د ژوندیو موجوداتو د انځورونو د خپرولو بندیز د افغانستان د ۳۴ ولایتونو له ډلې ۲۵ ولایتونو ته غځېدلی دی.
راپورونه ښیي، چې طالبانو په دغې موده کې د نور، بریا، ارزو، تمدن او راه فردا خصوصي ټلویزیونونو پر فعالیتونو په وقفه‌يي ډول بندیزونه لګولي دي.
بلخوا دغې ډلې په دولتي رسنیو کې د ټولو ښځینه کار کوونکو او د خپرونې د چلوونکو پر فعالیتونو بندیز لګولی، خو په خصوصي رسنیو کې که څه هم په محدود شمېر ښځې کار کوي، خو د هغوی په وینا، د ځانګړو شرایطو په منلو سره د کار د دوام اجازه لري.
نرګس(مستعار نوم) چې اوس مهال د افغانستان له یوه خصوصي ټلویزیون سره کار کوي افغانستان انټرنشل - پښتو ته ویلي، چې د سختو شرایطو په منلو سره اړه ده، خپل مسلک کې کار وکړي.
هغه وایي، چې طالبانو په لومړیو کې پر ښځینه خبریالانو او په ځانګړې توګه د ټلویزیوني خپرونو د ښځینه نطاقانو د مخ پوښل (ماسک کارول) جبري کړل.
نرګس وایي، طالبان په ښکاره له ښځینه خبریالانو سره توپیري چلند کوي او ډېری طالب چارواکي په خپلو خبري کنفرانسونو کې ښځینه خبریالانو ته د خبري پوښښ لپاره اجازه نه‌ورکوي.
هغه وایي: «ما څو کاله په رسنۍ کې کار کړی، خو داسې کسان دي چې له یوه کال راهیسې کار کوي خو یوازې له دې امله چې نارینه دي تر ما یې د کار ساحه پراخه او د ډېر صلاحیت لرونکی دی».
نرګس وایي، چې د ژورنالیرم د ډګر کار په محدودیتونو نه‌کېږي او په وینا یې: «د رسنیو کار ازاد او پرته له کوم بندیز کار کولو ته اړتیا لري ځکه موږ باید هر څه ته لاس رسی ولرو تر څو حقیقت تر خلکو ورسوو، د دې چارې لپاره جنسیت باید زموږ د کار مانع نه‌شي چې متاسفانه اوس مانع شوی دی».
هغه وایي، اوس مهال طالبان اجازه نه‌ورکوي، چې یوه ښځینه خبریاله له نارینه کارپوه سره خبرې یا مرکه وکړي او زیاتوي، چې دوی نه‌شي کولی له طالب چارواکو سره اړیکې ونیسي یا د خبري پوښښ لپاره غونډو ته لاړې شي.
نرګس هیله څرګندوي، چې یوه ورځ بېرته عادي او پرته له کوم خنډ څخه خپل مسلک ته دوام ورکړل شي.

100%


د افغان خبریالانو په وینا، د طالبانو بندیزونه یوازې پر ښځینه خبریالانو نه محدودېږي، بلکې نارینه خبریالان او ټول رسنیز چاپېریال ترې اغیزمن دي.

یو بل افغان رسنیز فعال چې د یوې رسنۍ په مدیریتي برخه کې کار کوي او د امنیتي اندېښنو له امله یې د نوم له اخیستلو ډډه کړې وایي، چې د ده په اند افغانستان کې د رسنیو په ځانګړې توګه د ټلویزېونونو فعالیتونه یو هم د ژورنالیزم له اصولو سره برابر نه‌دي، ځکه په وینا یې، دوی اړ دي چې ان د عادي خپرونو محتوا او سوژې هم د طالبانو له «مزاج» سره برابر جوړې کړي.
هغه وایي، چې د سیاسي خپرونو لپاره دوی باید د خپرونې موضوع، د میلمنو لیسټ او ان ځینې وخت پوښتنې هم د طالبانو د سپارښتنو پر بنسټ چمتو کړي.
هغه افغانستان انټرنشل- پښتو ته ویلي: «په دې ډول ویلی شم چې اوس مهال موږ هیڅ اختیار نه‌لرو چې د ټولنې د ستونزو او د طالبانو د ناوړه کړنو په تړاو حقیقتونو ته پوښښ ورکړو».
د هغه په وینا، دې وضعیت ډېر ستړی کړی خو اړ دی چې کار وکړي او د خپلې کورنۍ نفقه برابره کړي.

ورته مهال، د افغانستان رسنیو د ملاتړ سازمان (امسو) په خپل وروستي میاشتني راپور کې ویلي وو، چې طالبانو پر خبریالانو فشارونه زیات کړي او د عکسونو او ویډیوګانو پر خپرولو یې محدودیتونه لګولي دي.

د راپور له مخې، خبریالان په ځینو سیمو کې د سیاسي او پوځي موضوعاتو په اړه د طالبانو د دریځ خپرولو ته هڅول کېږي او په فکري او عقیدوي پروګرامونو کې ګډون ته اړ اېستل کېږي.
دغه سازمان په دې اړه اندیښنه ښودلې وه، چې د دغه وضعیت دوام د افغان ژورنالېزم خپلواکي، مسلکي بې‌طرفي او د خبریالانو خوندیتوب له جدي ګواښ سره مخ کوي.

د طالبانو له لوري پر رسنیو د سانسور او د بندیزونو وضع کولو ته د نړۍوالو بشري حقونو سازمانونو، د خبریالانو اړوند بنسټونو او رسنیزو فعالینو اندېښنه ښودلې او په وار وار یې د دغو بندیزونو د مخنیوي او لرې کولو غوښتنه کړې ده.
د ټلویزیون نړیواله ورځ هر کال د نومبر په ۲۱مه د ملګرو ملتونو له‌خوا د ټلویزیون د ارزښت، د معلوماتو په خپرولو، عامه پوهاوي، پوهنې او د ټولنیزو بدلونونو په رامنځته کولو کې د هغه د رول د یادونې په موخه نمانځل کېږي.

د دې ورځې موخه یوازې ټلویزیون د یوې وسیلې په توګه نمانځل نه‌دي، بلکې د خلکو د نظرونو په جوړولو، د بېلابېلو لیدلورو په وړاندې کولو، د حقیقتونو په روښانه کولو او د ټولنې د ستونزو په انعکاس کې د خپلواکو رسنیو پر ارزښت ټینګار هم دی. ملګري ملتونه دا ورځ د رسنیو د ازادۍ، معلوماتو ته د لاسرسي او د خبریالانو د مسلکي فعالیتونو د اهمیت یادونې لپاره یو فرصت ګڼي.

د یادونې وړ ده، چې طالبانو له بیا واکمنۍ سره سم، لسګونه خبریالان د ژورنالیسټیکي فعالیتونو له امله نیولي او دمګړۍ هم یو شمېر خبریالان له دغې ډلې سره بندیان دي او د بندي شویو خبریالانو د کورنیو په وینا، په بګرام بندخونه کې بندي خبریالان له ناوړه وضعیت سره مخ دي او ان ډېری وخت کورنیو ته یې هم د هغه د لیدلو اجازه نه‌ورکول کېږي.

د بې‌پولې خبریالانو سازمان (RSF) د روانې لړم میاشتې په سر کې په یوه څېړنیز راپور کې ویلي وو، چې د طالبانو د استخباراتو ۰۱۵ ریاست د خبریالانو د څار، ګواښلو، نیولو او شکنجې په برخه کې مهم رول لري او هڅه کوي د افغانستان رسنۍ د طالبانو په تبلیغاتي وسیلو بدلې کړي.

دغه سازمان همداراز د طالبانو د مشر ملا هبت‌الله اخوندزاده نو د هغو ۳۳ کسانو او بنسټونو په نوملړ کې شامل کړی، چې د دغه سازمان په وینا، په ۲۰۲۶ کال کې یې د رسنیو ازادي محدوده کړې ده.

سویس: له طالبانو سره اړیکې یوازې په تخنیکي او بشري برخو کې محدودې دي

۲۹ لړم ۱۴۰۵ - ۲۰ نومبر ۲۰۲۶، ۲۳:۱۴ GMT+۰
100%

په افغانستان کې د سویس د پراختیايي همکاریو دفتر وايي، له طالبانو سره د دغه هېواد اړیکې یوازې د چاپېریال ساتنې، بېرته راستنېدونکو کډوالو د ملاتړ او د ماینونو پاکولو په برخو کې تخنیکي همغږۍ پورې محدودې دي.

سویسي چارواکي ټینګار کوي چې د دغه هېواد بشري مرستې له طالبانو سره له مستقیمې همکارۍ او سیمه‌ییزو طالب چارواکو ته د پیسو له ورکړې پرته اړمنو خلکو ته رسېږي.

په افغانستان کې د سویس د استازولۍ مشر اریک مارکلي او مرستیالې یې پاملا ستاتاکیس له سویس‌اېن‌فو رسنۍ سره په مرکه کې په افغانستان کې د دغه هېواد د بشري مرستو د فعالیتونو او د مرستو رسولو پر وړاندې د شته ستونزو په اړه خبرې کړې دي.

اریک مارکلي ویلي، د سویس د پراختیايي همکاریو دفتر د ۲۰۲۵ کال له مارچ میاشتې راهیسې په کابل کې د پنځو سویسي او لسو افغان کارکوونکو په لرلو فعالیت کوي.

د هغه په وینا، د بشري مرستو برابرول، بنسټیزو خدمتونو ته د خلکو لاسرسی او د هغوی د ژوند د معیشت ملاتړ د دغه دفتر له مهمو لومړیتوبونو څخه دي.

نوموړي زیاته کړې، ښځې، نجونې او بې‌ځایه شوي کسان د هغو ډلو په ډله کې دي چې تر نورو ډېر ملاتړ ته اړتیا لري.

پاملا ستاتاکیس ویلي، په افغانستان کې د سویس د دفتر ساحوي حضور دغه هېواد ته دا زمینه برابروي چې د خلکو اړتیاوې له نږدې وپېژني، خپلې پروژې له سیمه‌ییزو شرایطو او اړتیاوو سره برابرې کړي او د هغو د پلي کېدو څارنه وکړي.

د نوموړې په وینا، ښځې د روغتیا او درملنې، لومړنیو ښوونځیو او خصوصي کاروبارونو په ګډون په ځینو برخو کې لا هم فعالیت کوي.

هغې زیاته کړې، سویس د کندهار د ښځو د یوه پناه‌ځای او ښځینه خبریالانو ته د انلاین زده‌کړو د پروګرام په څېر پروژو ته هم مالي ملاتړ برابروي.

سویسي چارواکو د امریکا د نړیوالې پراختیايي ادارې (USAID) وتل یو له هغو لاملونو څخه بللي چې په افغانستان کې یې د مرستو رسولو بهیر ته زیان رسولی دی. دغه ادارې تر دې وړاندې د افغانستان د روغتیايي او درملنیز نظام یوه لویه برخه تمویله کړه.

دوی ویلي، د سویس د مرستو ټولې پروژې د طالبانو د چارواکو په رسمي تایید پلې کېږي؛ خو دغه هېواد له طالبانو سره مستقیمه همکاري نه کوي او سیمه‌ییزو طالب چارواکو ته هېڅ پیسې نه ورکوي.

د دوی په وینا، له طالبانو سره اړیکې یوازې د چاپېریال ساتنې، بېرته راستنېدونکو کډوالو د ملاتړ او د ماینونو پاکولو په برخو کې تخنیکي همغږۍ ته محدودې دي.

اریک مارکلي ویلي، د سویس د پراختیايي همکاریو دفتر د خپلو پروګرامونو د پلي کولو لپاره له نړیوالو سازمانونو، لکه د ملګرو ملتونو له ادارو، د سره صلیب له نړیوالې کمېټې، نړیوال بانک او همدارنګه له سیمه‌ییزو بنسټونو سره همکاري کوي.

د هغه په وینا، سویس افغانستان ته د شاوخوا ۲۵ میلیونه سویسي فرانکو، چې د ۲۹،۶ میلیونه امریکايي ډالرو معادل کېږي، په ځانګړې کولو سره د دغه هېواد د بشري مرستو له سترو تمویلوونکو څخه دی.

د افغانستان بېوزلي؛ ماشومان د کورنیو د لګښتونو لپاره کار کوي

۲۹ لړم ۱۴۰۵ - ۲۰ نومبر ۲۰۲۶، ۲۱:۰۵ GMT+۰
100%

په افغانستان کې ګڼ ماشومان د بېوزلۍ او اقتصادي ستونزو له امله د زده‌کړو او لوبو پر ځای د خپلو کورنیو د لګښتونو برابرولو لپاره کار کوي؛ هغه وضعیت چې د ماشومانو د حقونو او زده‌کړو ته د هغوی د لاسرسي په اړه اندېښنې زیاتوي.

د چین د شینهوا خبري اژانس د راپور له مخې ۱۳ کلن محمد ضمیر یو له دغو ماشومانو څخه دی چې هره ورځ له خپل کشر ورور سره د کابل په کوڅو کې دوسیې پلوري. هغه وايي، د خپلې اته کسیزې کورنۍ د لګښتونو په برابرولو کې مرسته کول یې پر غاړه اخیستې ده.

ضمیر د ښوونځي د درېیم ټولګي زده‌کوونکی دی او د ورځې له ۲۰۰ تر ۳۰۰ افغانیو پورې عاید ترلاسه کوي. هغه وايي، د دوسیو له پلورلو ترلاسه شوې پیسې د خپلې کورنۍ لپاره د ډوډۍ، غوړیو او نورو اړینو توکو په پېرلو لګوي.

نوموړي ویلي، پلار یې د افغانستان په تېرو جګړو کې له لاسه ورکړی خو دی لا هم غواړي خپلو زده‌کړو ته دوام ورکړي او په راتلونکي کې انجنیر شي. هغه وايي، که څه هم د کورنۍ د ملاتړ لپاره کار کوي خو هیله لري چې زده‌کړې تر لوړې کچې ورسوي او د خپل جګړو ځپلي هېواد په بیارغونه کې ونډه واخلي.

ضمیر د ماشومانو له نړیوالې ورځې او د ماشومانو له حقونو سره چندان بلدتیا نه لري خو وايي، دی هم غواړي له نورو ماشومانو سره لوبې وکړي کاغذي پتنګونه والوزوي او فوټبال وکړي. خو اقتصادي ستونزو اړ کړی چې د خپلې کورنۍ د ژوند د اړتیاوو د پوره کولو لپاره کار وکړي.

د کابل په کوڅو کې ګڼ ماشومان لیدل کېږي چې بوټونه رنګوي، موټرونه پاکوي، په خښتو بټیو کې کار کوي بالونونه او پلاستیکي کڅوړې پلوري او یا هم په لاسي کراچیو کې مېوې پلوري.

۱۴ کلن عمر هم د هغو ماشومانو له ډلې دی چې د زده‌کړو ترڅنګ کار کوي. هغه هره ورځ دوه کیلو پخې شوې مټرې پلوري او د ورځې ۵۰۰ افغانۍ ترلاسه کوي چې ۲۰۰ افغانۍ یې ګټه ده.

عمر د ښوونځي د اتم ټولګي زده‌کوونکی دی. هغه وايي د پلار ناروغۍ اړ کړی چې د خپلې اته کسیزې کورنۍ د لګښتونو په برابرولو کې مرسته وکړي. عمر د خپلې کورنۍ مشر زوی دی او هیله لري چې په راتلونکي کې ډاکټر شي. هغه وايي، له ښوونځي سره مینه لري او د ډاکټر کېدو خوب ویني خو د کورنۍ اقتصادي ستونزې یې کار کولو ته اړ باسي.

په افغانستان کې له څلورو لسیزو زیاتو جګړو او بهرنیو پوځي مداخلو ګڼې کورنۍ له خپلو سرپرستانو بې‌برخې کړې او اقتصادي ستونزې یې زیاتې کړې دي. د همدې وضعیت له امله ځینې ماشومان اړ شوي چې د کورنیو د ملاتړ لپاره کار وکړي او د ماشومتوب یوه مهمه برخه له لاسه ورکړي.

د ملګرو ملتونو د بشري چارو د همغږۍ دفتر د اټکل له مخې، په ۲۰۲۶ کال کې به د افغانستان ۲۱،۹ میلیونه وګړي چې د هېواد د نفوس شاوخوا ۴۵ سلنه جوړوي بشري مرستو ته اړتیا ولري.

منتقد دیني عالم: د طالبانو په زندان کې مې پښتورګي له کاره ولوېدل

۲۹ لړم ۱۴۰۵ - ۲۰ نومبر ۲۰۲۶، ۱۴:۵۲ GMT+۰
100%

دیني عالم عبدالقادر قانت وايي، چې د طالبانو په زندان کې له یوه کال تېرولو وروسته په بېلابېلو ناروغیو اخته شوی او پښتورګي یې له کاره لوېدلې دي. هغه وايي، هغه څه چې ده د طالبانو په زندانونو کې تجربه کړي، «سراسر ظلم، وحشت او بربریت» و.

ښاغلي قانت د جمعې په ورځ، د لړم پر ۲۹مه، له افغانستان انټرنشنل سره په خبرو کې وویل، چې د طالبانو پر تګلارو له نیوکې او د یوه ملي ټولشموله حکومت د جوړېدو، د نجونو پر مخ د ښوونځیو او پوهنتونونو د بیا پرانیستلو او د پنجشېر پر خلکو د ظلم د پای ته رسولو له غوښتنې وروسته ونیول شو.

هغه وویل، چې له اوو ورځو وروسته د پنجشېر د مخورو په منځګړیتوب خوشې شو، خو د طالبانو د استخباراتو ځواکونو بیا د هغه د کور له مخې هغه «وتښتاوه».

قانت وویل، چې د طالبانو ځواکونو هغه د استخباراتو ادارې ته ولېږداوه او د څو ورځو لپاره نه پوهېده چې چیرته ساتل کېږي.
دغه دیني عالم وویل، چې د پوښتنو ګروېږنو پر مهال په زندان کې شپه او ورځ نه وه معلومه او د کوټې څراغ یوازې د څېړنو پر مهال لګېده.

هغه زیاته کړه، چې هر ډول روحي او رواني شکنجه یې تجربه کړې او طالبانو په زندان کې هغه ته پیچکارۍ او درمل یې ورکړي، خو تر اوسه نه پوهېږي چې دا درمل د څه لپاره وو.

قانت وویل، چې طالبانو د هغه سر وخرېیه او د زندان زیړ کالي یې ورواغوستل.

هغه زیاته کړه چې ۵۰ ورځې یې په یوه کوټه کې یوازې تېرې کړې دي.

د نوموړي په وینا، د طالبانو محکمې لومړی هغه په ۲۰ کاله بند محکوم کړ، خو د خلکو له منځګړیتوب او غوښتنې وروسته یې د بند موده یوه کال ته راکمه شوه.

نوموړی وروسته د بګرام زندان ته ولېږدول شو؛ هغه ځای چې د ده په وینا، ۴۵ بندیان په یوه کوټه کې ساتل کېدل.
یاد دیني عالم وویل، چې بندیان د ناروغۍ پر مهال هم له سپکاوي ډک چلند سره مخ وو او ډاکټر ته د وړلو لپاره به یې پر سرونو تورې کڅوړې ور اغوستلې. قانت زیاته کړه، چې د زندان د شرایطو په پایله کې په بېلابېلو ناروغیو اخته شوی او پښتورګي یې له کاره لوېدلې دي.

د هغه په وینا، اوس جراحي عملیات ته اړتیا لري.

دغه دیني عالم وویل: «د طالبانو په زندان کې ظلم و، بربریت و، وحشت و. یوازې د اسلام نوم دی. له اسلام څخه ناوړه ګټه پورته کوي او هر ډول وحشت ترسره کوي.»

هغه وویل، چې له زندانه تر خوشې کېدو وروسته له افغانستانه وتلی او اوس په یوه ګاونډي هېواد کې ژوند کوي.

د قانت په وینا، د ده روحي، جسمي او اقتصادي وضعیت ناسم دی او یو شمېر کارګران د ده د کوټې کرایه او ورځني لګښتونه ورکوي. قانت وویل، چې شپږ میاشتې په کابل کې او اوس له افغانستانه بهر تر درملنې لاندې دی، خو له زندانه رامنځته شوي جسمي او رواني زیانونه نه جبرانېدونکي بولي.

هغه ټینګار وکړ، چې د نیول کېدو او زنداني کېدو یوازینی لامل یې د ښځو او نجونو له حقونو دفاع او د افغانستان د مظلومو خلکو د غږ پورته کول وو.

قانت وویل، سره له دې چې پر ده څه تېر شوي، له مبارزې به لاس وانخلي.

د جرمونو نړۍوالې محکمې څارنوال افغانستان کې د جنګي جرمونو د دوسیې تړل کېدو پرېکړه ننګولې

۲۹ لړم ۱۴۰۵ - ۲۰ نومبر ۲۰۲۶، ۱۳:۲۶ GMT+۰
100%

د جرمونو محکمې څارنوال د افغانستان د جګړې پر مهال د امریکا د پوځي ځواکونو، سي‌آی‌اې او د پخواني افغان حکومت ځواکونو د احتمالي جنګي جرمونو د څېړنو د دوسیو د تړلو پرېکړه ننګولې او د هغې د عملي کېدو د ځنډ غوښتنه یې کړې ده.

د جرمونو نړیوالې محکمې دویمې مقدماتي څانګې د نومبر پر ۱۲مه د هغو څېړنیزو دوسیو د تړلو حکم وکړ چې د طالبانو له واکمنېدو مخکې په افغانستان کې د امریکا د پوځي ځواکونو او استخباراتي ادارې، د پخواني افغان حکومت ځواکونو او نورو ښکېلو لورو د احتمالي جنګي جرمونو په اړه وې.
د بشري حقونو د څار سازمان د نومبر پر ۱۷مه په یوه بیان کې ویلي، د محکمې څارنوال د نومبر پر ۱۳مه، د پرېکړې یوه ورځ وروسته، د هغې پر وړاندې استیناف کړی او د حکم د ځنډولو غوښتنه یې کړې ده.
د دغه سازمان د نړیوال عدالت څانګې مشرې لېز ایونسن خبرداری ورکړی چې د افغانستان د اوږدې جګړې د احتمالي جنګي جرمونو قربانیان څو ځله له عدالت ته د رسېدو پر وړاندې له خنډونو سره مخ شوي دي. ایونسن ویلي، د محکمې د قاضیانو دغه پرېکړه ښايي د امریکا د ځواکونو او د پخواني افغان حکومت د ځواکونو د احتمالي جرمونو په اړه د راتلونکي حساب ورکولو پر وړاندې خنډونه نور هم زیات کړي. د بشري حقونو د څار سازمان په وینا، قاضیانو د محکمې پر یوې نوې مقرره تکیه کړې چې له مخې یې د څېړنو دوسیې هغه مهال تړل کېدای شي چې څارنوال محکمې ته خبر ورکړي، نورې څېړنې یا د قضایي تعقیب اقدامات نه کوي.
خو څارنوال د قاضیانو له دغه تفسیر سره مخالفت کړی او ویلي یې دي چې د دوسیو د تړلو لپاره اړین رسمي خبرتیا یې نه ده ورکړې.
قاضیانو د خپلې پرېکړې لپاره د شواهدو د ترلاسه کولو محدودیتونه هم یاد کړي او ویلي یې دي چې څارنوال لا د اسلامي دولت خراسان څانګې یا داعش خراسان د احتمالي جرمونو په اړه د نیولو حکمونو غوښتنلیکونه نه دي وړاندې کړي.
د افغانستان د جګړې په اړه د نړیوالې جزایي محکمې څېړنې د ۲۰۱۷ کال په نومبر کې پیل شوې. مقدماتي قاضیانو په ۲۰۱۹ کال کې د څېړنو د اجازې غوښتنه رد کړه، خو د استیناف څانګې په ۲۰۲۰ کال کې دغه پرېکړه لغوه او د څېړنو اجازه ورکړه.
د څېړنو ساحه په افغانستان کې د ۲۰۰۳ کال د مې له لومړۍ نېټې راهیسې د احتمالي جرمونو او د روم اساسنامې غړو هېوادونو کې د ۲۰۰۲ کال د جولای له لومړۍ نېټې راهیسې د هغو اړوندو جرمونو په اړه وه.
په دغو څېړنو کې د امریکا د پوځي ځواکونو او سي‌آی‌اې له لوري د شکنجې او جنسي تاوتریخوالي ادعاوې، او د پخواني افغان حکومت د ځواکونو له لوري د جبري ورکېدو، له محکمې پرته وژنو او نورو سرغړونو ادعاوې شاملې وې.
په ۲۰۲۱ کال کې د محکمې څارنوال اعلان وکړ چې د امریکا د ځواکونو او پخواني افغان حکومت د ځواکونو د احتمالي جرمونو څېړنې به د لومړیتوب په توګه نه تعقیبوي او تمرکز به د طالبانو او داعش خراسان د احتمالي جرمونو پر څېړنو وي.
په ۲۰۲۲ کال کې د دې څېړنو بهیر د دې اختلاف له امله بېرته پیل شو چې ایا پخوانی افغان حکومت د دغو جرمونو په اړه خپله قضایي څېړنه ترسره کوله که نه.
د ۲۰۲۶ کال په لومړیو کې محکمې د افغانستان د قضیې څېړنې په دوو برخو ووېشلې؛ یوه د ۲۰۲۱ کال د اګست له واکمنېدو وروسته د طالبانو د احتمالي جرمونو په اړه او بله د پخوانیو څېړنو د پاتې برخو په اړه.
د دوسیو د تړلو پرېکړه د امریکا د پوځي یا استخباراتي کارکوونکو برات نه ګڼل کېږي او نه هم دا ثابتوي چې د شکنجې په اړه ادعاوې بې‌بنسټه وې.
افغان د بشري حقونو سازمانونو د نړیوالې جزایي محکمې غوښتي چې د څېړنو د تړلو پرېکړه بېرته وڅېړي. د بشري حقونو د څار سازمان او د قربانیانو کورنیو هم خبرداری ورکړی چې د جګړې د ښکېلو لورو د جرمونو په اړه انتخابي څېړنې د نړیوال عدالت په برخه کې دوه‌ګونی معیار رامنځته کولی شي.

دا پرېکړه په داسې حال کې شوې چې د امریکا حکومت پر نړیوالې جزایي محکمې فشارونه زیات کړي دي. د ډونالډ ټرمپ ادارې د امریکا او اسرائیلو د پوځي او حکومتي چارواکو په اړه د محکمې د څېړنو په مخالفت کې پر محکمې، ځینو قاضیانو او څارنوالانو بندیزونه لګولي دي.
د بشري حقونو د څار سازمان او درې نورو ادارو دغه بندیزونه په امریکا کې په فدرالي محکمه کې ننګولي دي.
د نړیوالې جزایي محکمې څارنوال د نومبر پر ۱۳مه د لنډمهاله ځنډ په غوښتنلیک کې غوښتنه کړې چې د دوسیو د تړلو پرېکړه دې وځنډول شي، څو د استیناف څانګه د حکم د ځنډولو په اړه د څارنوال غوښتنه وڅېړي او پرېکړه وکړي.