د ایران او افغانستان د سوداګرۍ ګډې خونې رییس وايي، چې ازبکستان د افغانستان په بازار کې خپله ونډه پراخه کړې، خو د ایران صادراتي ونډه ورځ تر بلې ډیریږي. هغه ویلي، چې ایران باید افغانستان یوازې د خپلو وروستیو تولیداتو د مصرفوونکي بازار په توګه ونه ګوري.
افغان او ترکمن سوداګرو د دواړو هېوادونو ترمنځ د سوداګرۍ د پراختیا او د نوې ټرانزیټي لارې د جوړولو پر طرحه خبرې کړې دي.
د « ټایمز اف سنټرل ایشیا» راپور ورکړی، چې افغانستان ته د قزاقستان د اوړو صادراتو کچه د پام وړ زیاته شوې. د راپور له مخې د روان کال په لومړیو لس میاشتو کې د قزاقستان د غنمو د اوړو صادرات شاوخوا ۱،۸۷ میلیون ټنو ته رسېدلي، چې د تېر کال د همدې مودې پر پرتله ۱۸،۳ سلنه ډیروالی ښيي.
د ازبکستان او قزاقستان سوداګرو د تاشکند په یوې سوداګریزه غونډه کې هوکړه کړې، چې خپل توکي به په ګډه د درېیمو هېوادونو بازارونو او په ځانګړي ډول افغانستان، سوریې او عراق ته صادر کړي.
د عزیزي ګروپ څښتن میرویس عزیزي ویلي، چې چین ته یې د کاري سفر په ترڅ کې د افغانستان او چینايي شرکتونو ترمنځ د انرژۍ د همکارۍ د پراخولو په موخه خپلې رسمي لیدنې پیل کړې دي. هغه وایي، دا لیدنې یې د بغلان ولایت لپاره د ډبروسکرو پر مټ د برېښناکوټونو د چمتو کولو لپاره پیل کړي دي.
د طالبانو کابل ښاروالۍ د نرخونو د کنټرول او له احتکاره د مخنیوي کمېسیون د تېل او ګازو د نرخپاڼې په تعدیل سره تېل او ګازو ته نوې بیې وټاکلې. د دغه تعدیل پر بنسټ، د یو لیټر پټرول۹۲ بیه ۸۰ افغانۍ او د یو لیټر ډيزل بیه ۷۵ افغانۍ او د یوه کیلو ګاز بیه ۶۷ افغانۍ ټاکل شوې ده.
د ملګرو ملتونو اړوند د نړیوالې سوداګرۍ مرکز وايي، د هرمز تنګي د سوداګریزو لارو ګډوډۍ د انرژۍ، سرې او صنعتي توکو پر نړیوالې سوداګرۍ پراخ اغېز کړی او د مایع طبیعي ګاز صادرات ۹۵ سلنه کم شوي دي.
په بلخ کې د طالبانو تر واک لاندې د دولتي مسلخ شرکت وایي، چې تاجکستان او ازبکستان ته یې د پسه غوښې صادرات پیل کړي او هره میاشت د شاوخوا ۳۰زره پسونو غوښه دغه هېوادونو ته صادرېږي.
د جمهوریت پر مهال په پاکستان کې د افغانستان سفیر نجیبالله عليخېل وايي، له چین سره د واخان دهلېز له لارې د افغانستان مستقیم نښلېدل له اقتصادي پلوه ستراتېژیک اهمیت لري، خو جګړو او سیمهییزو سیالیو د دغه مسیر د پراختیا مخه نیولې ده.
په روزګان کې د طالبانو د کرنې، اوبولګولو او مالدارۍ ریاست وایي، سږکال په دغه ولایت کې د بادامو حاصلات د تېر پرتله زیات شوي؛ خو کروندګر د خپلو محصولاتو لپاره د مناسب بازار د نشتوالي له امله اندېښمن دي.
په غزني کې د طالبانو د کرنې، اوبو لګولو او مالدارۍ ریاست وايي، سږکال د دغه ولایت په شاوخوا ۲زره او ۵۰۰ جریبه ځمکه هندواڼې کرل شوې او تمه ده چې نږدې ۳۰زره مټریک ټنه حاصل ترې ترلاسه شي.
د طالبانو د ټولګټو چارو وزارت خبر ورکړی، چې د تېرې چنګاښ میاشتې په لړ کې د اوسپنې پټلۍ له لارې ۷۱۶زره او ۳۰۰ مټریک ټنه انتقالات شوي دي. د دغه وزارت په وینا؛ یاد انتقالات د حیرتان، اقينې، تورغونډۍ او خواف-هرات بندرنونو له لارې شوي دي.
د ایران د ولسمشر د لومړي مرستیال په مشرۍ ددغه هېواد د ملي دهلېزونو د کمېټې په غونډه کې د ختیځ ـ لویدیځ دهلېز د سند عمومي طرحه، چې د هرات ـ مزارشریف د اوسپنې پټلۍ پروژې په محوریت ولاړه ده، تصویب شوې ده.
د تاجیکستان د ټرانسپورټ وزارت اعلان کړی چې د تاجیکستان، ایران او افغانستان د نوي ټرانزیټي دهلېز لومړنی ازمایښتي سفر به د راتلونکې یوې میاشتې په ترڅ کې ترسره شي.
د طالبانو د صنعت او کانونو خونه وایي، له هرات ولایت څخه د قیمتي او معدني ډبرو صادرات د اروپا، امریکا او د منځنۍ اسیا هېوادونو بازارونو ته پراخ شوي دي.
د ایران د رېل پټلۍ د پراختیا کنسرسیوم مشر، ډاکټر مصطفی ضیایي، ویلي چې سږ کال به د خواف–هرات رېل پټلۍ له لارې د څه باندې دوه میلیونه ټنه سوداګریزو توکو د لېږد هدف عملي کړي.
د تاجکستان ترانسپورټ وزارت ویلي، چې د دوشنبې، تهران او کابل ترمنځ د نوي ټرانسپورټي دهلېز له لارې به لومړی ازمویښتي سفر په راتلونکې یوه میاشت کې وشي. ټاکل شوې د درېواړو هېوادونو استازي د ۲۰۲۶ کال د اکتوبر په وروستیو یا د نومبر په لومړیو کې په کابل کې بله غونډه وکړي.
په کندهار کې د انګورو بڼوال او سوداګر وایي، د طالبانو د اقتصادي او سوداګریزو پالیسیو، د پاکستان له لارې د صادراتو درېدو او د بدیلو لارو نه موندلو له امله د دوی د یو کال زحمت په اوبو لاهو شوی، انګور یې په باغونو او بازارونو کې خوسا کېږي او ان په نیمه بیه یې هم څوک نه پېري.
په هرات کې د ایران سرکونسل عليرضا مرحمتي ویلي، هېواد یې هڅه کوي چې افغانستان یوازې یو واردوونکی هېواد پاتې نه شي، بلکې داسې ظرفیت ومومي چې خپل تولیدات ایران او نورو هېوادونو ته هم صادر کړي.
د تایباد د دوغارون سرحدي ټرمینل مدیر محسن رکني وايي، د روان کال په تېرو څلورو میاشتو کې د بار وړونکو موټرو د تګراتګ شمېر د تېرکال د ورته مودې پرتله ۱۲۶ سلنه زیات شوی دی. نوموړي ویلي، په دې موده کې ۲زره او ۱۹۴ بار وړونکي موټرونه له افغانستان نه ایران ته داخل شوي دي.
د ایران د سویلي خراسان چارواکي وايي، د ایران، افغاستان او چین ترمنځ د ګډې ازادې سوداګریزې او صنعتي سیمې د جوړولو اداري بهیر د پام وړ پرمختګ کړی دی. نوموړي ویلي، ایران چمتو دی چې د یادې پروژې لپاره اړین بنسټیز تاسیسات، کاري ځواک او صنعتي وړتیاوې برابرې کړي.
د ازبکستان حکومت د شمېرو له مخې، د ۲۰۲۶ کال په لومړیو میاشتو کې د افغانستان او ازبکستان ترمنځ سوداګري لا پراخه شوې او افغانستان د دغه هېواد له لسو سترو سوداګریزو شریکانو څخه ګڼل کېږي. طالبانو بیا ویلي، دواړو لورو د اقتصادي همکاریو پراختیا لپاره لسګونه سوداګریز تړونونه لاسلیک کړي.