اقتصاد او سوداګري

د کابل او اسلام‌اباد ترمنځ د اړیکو له ترینګلتیا وروسته طالبان د پاکستان پر ځای له هند څخه د بسمتي وریژو پر مستقیمو وارداتو غور کوي. ټاکل شوې په همدې موخه په راتلونکې جولای میاشت کې د افغان او هندي سوداګرو ترمنځ ناسته وشي.

د ۱۴۰۲ کال د کب میاشتې له پیل څخه د روان کال د غویي میاشتې تر پایه د هرات-خواف ریل پټلۍ له لارې ټولټال یو میلیون او ۱۲ زره ټنه صادراتي او ترانزیټي توکي افغانستان ته لېږدول شوي، چې له دې ډلې۶۰۶ زره ټنه ایراني سمنټ دي.

د هرات د تازه مېوو او سبزیو ټولنې رییس، عبدالاحد هدایت رحماني، وایي چې د هرات له لارې لس ډوله تازه مېوې د منځنۍ اسیا هېوادونو، عراق او متحده عربي اماراتو ته صادریږي.

د افغانستان د سوداګرۍ او پانګونې خونې رییس سید کریم هاشمي د شنبې په ورځ د قرغیزستان پلازمېنې ته د سفر پر مهال د شانګهای همکاریو سازمان نندارتون کې ګډون کړی. هغه د افغانستان او د دغه سازمان د غړو هېوادونو ترمنځ د اقتصادي اړیکو پر پراخولو او د سوداګرۍ زیاتولو په تړاو خبرې کړي.

د طالبانو تر واک د دولتي شرکتونو لوی ریاست وايي، چې د شمال د ډبرو سکرو دولتي شرکت اړوند د شباشک له کانونو څخه هره ورځ له ۲۰۰څخه تر ۳۰۰ټنو پورې لوړ کیفیت لرونکي د ډبرو سکاره را ایستل کیږي.

په هرات کې د طالبانو د والي ویاند محمدیوسف سعیدي ویلي، چې په نږدې راتلونکې کې به د هرات–خواف اوسپنې پټلۍ له لارې د سوداګریزو توکو د لېږد کچه په میاشت کې ۱۵۰زره ټنو ته لوړه شي.

ایراني چارواکي وايي، چې د ایران او افغانستان ترمنځ د سوداګریزو موټرو تګ راتګ له۱۴۰۰ کال څخه د ۱۴۰۴ کال تر پایه پورې په اوسط ډول هر کال شاوخوا ۱۸ سلنه زیات شوی دی.

ترکیې ته د افغانستان د سوداګرو تللي پلاوي د دغه هېواد له سوداګرو غوښتنه کړې، چې په افغانستان کې د کانونو او وچې مېوې په برخو کې پانګونه وکړي. په دغه لیدنو کې د دواړه هېوادونو ترمنځ د اقتصادي او سوداګریزو اړیکو پر پراختیا هم ټینګار شوی.

د کندهار د سوداګرۍ او پانګونې خونې مرستیال انجینر عبدالباقي بینا وایي، چې په تېر ۱۴۰۴کال کې له کندهار نه ۱۸۲زره ټنه وچه او تازه مېوه بهرنیو هېوادونو ته صادره شوې ده. نوموړي ویلي، چې د دغه صادراتو ټول ارزښت له ۴۲۸ مېلیونه او ۸۶۳زره امریکايي ډالر زیات وو.

د افغانستان د سوداګرۍ او پانګونې خونې مشر د هند د صنعت او سوداګرۍ خونې له مشرانو او غړو سره د اقتصادي همکاریو او سوداګرۍ پر پراختیا خبرې کړې. هندي چارواکو ویلي، په نږدې راتلونکي کې به افغانستان ته د سوداګرو یو ۲۰کسیزه پلاوی واستوي؛ څو د سوداګرۍ او پانګونې فرصتونه له نږدې و ارزوي.

د قزاقستان رسنیو راپور ورکړی، یو قزاق شرکت پلان لري چې ډېر ژر په افغانستان کې د کروم کانونو د سپړلو او پراختیا لپاره ساحوي عملیات پیل کړي او ښایي چې په دغه هېواد کې یو کان هم وپېري.

د ایران سوداګریز پلاوي په کابل کې د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزیر ته د هرات ولایت په اسلام‌کلا سیمه کې د ازادې تجارتي سیمې د جوړولو وړاندیز کړی دی. ایراني چارواکي وايي، ددوغارون په څېر په افغانستان کې هم د ورته سیمې رامنځته کېدل به د بې ویزې او اسانه تجارت زمینه برابره کړي.

په هرات کې د طالبانو د سوداګرۍ او پانګونې خونه وایي، چې د روان کال په لومړیو دوو میاشتو کې له دغه ولایت څخه ۳زره او ۱۴۰ټنه وچه مېوه د تورغونډۍ او اسلام‌‌کلا بندرونو له لارې اروپایي او اسیایي هېوادونو ته صادره شوې ده.

د غزني ښار په مرکز کې د «سلطان محمود غزنوي» په نوم د شاوخوا ۴۰۰ میلیونه افغانیو په ارزښت ترځمکې لاندې د یوه سوداګریز مارکېټ د جوړولو چارې پیل شوې. دغه سوداګریز مارکېټ به چې ۷۰۰ دوکانونه، جومات، هوټلونه، بانکونه او نورې اړینې اسانتیاوې ولري په دوو کلونو کې جوړ شي.

د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزارت وایي، د افغانستان او قزاقستان د خصوصي سکټورونو ترمنځ د سوداګریزو اړیکو د پراختیا په موخه ۲۵ د همکارۍ تفاهم‌لیکونه لاسلیک شوي دي.

په خوست کې د طالبانو والي عبدالرحمان حقاني له ځايي صنعتکارانو او سوداګرو سره کتلي او په هېواد کې یې د پانګونې پر ارزښت او له هغوی څخه د ملاتړ په تړاو خبرې کړې دي.

د افغانستان او قزاقستان د سوداګریز نندارتون او د B2B سوداګریزو غونډو په څنډه کې، د قزاقستان د لومړي وزیر مرستیال او د ملي اقتصاد وزیر سیریک ژومانګارین د طالبانو له پېښو سره د مبارزې ادارې ته د ۳۲۰ ټُنه بشري مرستو سند وسپاره. په دې مرستو کې خوراکي او غیر خوراکي توکي شامل دي.

د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د همغږۍ ادارې (اوچا) د کډوالو د نړۍوالې ورځې په مناسبت په افغانستان کې د راستنو شویو کډوالو د وضعیت په اړه اندېښنه ښودلې ده. د دغې ادارې د معلوماتو له مخې، له ۲۰۲۳ کال راهیسې له شپږ میلیونو څخه ډېر افغان کډوال افغانستان ته ستانه شوي دي.