اقتصاد او سوداګري

ایراني چارواکي ویلي چې دغه هېواد د لومړي ځل لپاره د لرستان ولایت له دورود کارخونې څخه د رېل پټلۍ له لارې افغانستان ته څه باندې ۱۱ سوه ټنه سمنټ صادر کړي دي. ایراني چارواکو دا ګام د سوداګرۍ پراختیا بې‌سارې لاره بللې.

د نړۍ په بازارونو کې د خامو تېلو د بیو له لوړېدو سره په افغانستان کې هم د تېلو بیې لوړې شوې دي. راپورونه ښيي، چې د تېلو نړۍوالې بیې د سعودي عربستان پرضد د حوثیانو د بریدونو او د فارس خلیج په اوبو کې پر څو بېړیو د برید له امله لوړې شوې دي.

په پکتیکا ولایت کې یو شمېر بڼوال د انګورو د سږني حاصل له زیاتوالي خوښ دي، خو له پاکستان سره د سوداګریزو لارو د بندېدو او د کورني بازار د رکود له امله د پیرودونکو له نشتوالي شکایت کوي.

د خوړو نړۍوال پروګرام په خپل تازه راپور کې ویلي، چې د سپټمبر په لومړۍ اوونۍ د افغانستان په بازارونو کې د توکو بیې په ټوله کې تر ډېره بریده ثابتې پاتې شوې؛ خو د ځینو اساسي خوراکي توکو او کرنیزو توکو بیې لاهم د تېرکال پرتله لوړې دي.

د حوثیانو له خوا پر سعودي عربستان د تېرې ورځې د بریدونو او د فارس خلیج په اوبو کې پر څو بېړیو د نامعلومو توغندیو له لګېدو وروسته، په نړیوال بازار کې د خامو تېلو بیه په هر بېرل کې ۳،۶۲ ډالره لوړه شوې ده.

د هرات لپاره د طالبانو د رسنیز دفتر مسوولین وايي، په دغه ولایت کې د رومي‌بانجانو د روب ۱۳ تولیدي کارخونې فعالیت لري. د دوی په وینا، پر دغو کارخونو ۶۵ میلیونه ډالره پانګونه شوې او په میاشت کې د روب جوړولو لپاره شاوخوا ۳ زره ټُنه رومي بانجانو ته اړتیا لري.

د افغانستان او منځنۍ اسیا هېوادونو ترمنځ د سوداګرۍ په یوه مهمه لار، د هرات د تورغونډۍ بندر کې چارواکي وايي، له پاکستان سره د سوداګرۍ له محدودېدو وروسته د دغه بندر له لارې د صادراتو او وارداتو کچه د پام وړ لوړه شوې ده.

د خېبر پښتونخوا د سرحد د سوداګرۍ او صنایعو خونې د پاکستان او افغانستان ترمنځ د سوداګریزو لارو پر اوږدمهاله بندښت سخته اندېښنه ښودلې ده. د دغې خونې مشر جنید الطاف په یوه غونډه کې له حکومت څخه وغوښتل چې د قامي اقتصاد په ګټه دې پر سوداګرۍ لګېدلي محدودیتونه لرې او لارې دې خلاصې کړي.

د افغانستان د سوداګرۍ او پانګونې خونې خبر ورکړی چې، د افغانستان د نفتو د تصفیې او پروسس په برخه کې د یوه ګډ سهامي شرکت د جوړولو لپاره پرېکړه شوې چې د یوې فابریکې په جوړولو سره به د ورځې د پنځه زره ټنه ډیزلو او پټرولو د تولید ظرفیت ولري.

د بدخشان د کرنې، اوبو لګونې او مالدارۍ ریاست لپاره طالب مسوولینو په دغه ولایت کې د تېرکال پر تله د شاتو په تولیداتو کې د ۱۰ سلنې زیاتوالي خبر ورکړی دی. د طالب مسوولینو په وینا، په دې وروستیو کې په دغه ولایت کې د شاتو مچیو ساتنې او روزنې ته د خلکو لېوالتیا هم ډېره شوې ده.

په کابل کې د قزاقستان سفیر ګازیر اکباسوف د هرات لپاره د طالبانو له والي سره په کتنه کې د سوداګریزو او ترانزیټي اړیکو پر پراختیا ټینګار کړی. نوموړي همداراز د سوداګرۍ د پراختیا په موخه د لا ډېرو اسانتیاوو د برابرولو په اړه د خپلو هڅو له دوامه خبر ورکړ.

د افغانستان او ایران د سوداګرۍ ګډې خونې مشر وايي، د ایران او امریکا د جګړې له پیل راهیسې افغانستان ته د ایران صادرات لږ تر لږه ۲۵ سلنه کم شوي، په داسې حال کې چې سیال هېوادونه هڅه کوي د افغانستان په بازار کې خپله ونډه پراخه کړي.

د مخکېني جمهوري نظام د عدلیې وزیر فضل‌احمد معنوي د ملا عبدالغني برادر او زلمي خلیلزاد په شتون کې د هرات د تېلو او ګازو د تړونونو لاسلیک ناقانونه بللی او ویلي یې دي چې دغه تړونونه به د افغانستان د خلکو او راتلونکي حکومت لپاره قانوني اعتبار ونه‌لري.

د طالبانو ویاند ذبیح‌الله مجاهد وایي، تېر کال د حیرتان، اقینې، تورغونډۍ بندرونو او د خواف–هرات رېل‌پټلۍ له لارې په ټولیز ډول ۷ مېلیونه، ۶۰۲زره او ۴۱۹ مټریک ټنه انتقالات شوي دي.

د طالبانو د کانونو او پټرولیم وزارت وایي، د امو سیند د نفتي حوزې د څار او مشورتي خدمتونو د وړاندې کولو لپاره یې له یوه تاتارستاني شرکت سره د شاوخوا ۲.۸ مېلیونه امریکايي ډالرو په ارزښت تړون لاسلیک کړی دی.

د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزارت د عامه اړیکو مسوول محمد اصف الیاس وایي، چې له ازبکستان سره یې سوداګري پراخه شوې او په تېرو ۷ میاشتو کې ۱.۲ مېلیارډ ډالرو ته رسېدلې ده. نوموړي ویلي، په یاده موده کې دغه هېواد ته د ۱۵۱ مېلیون ډالرو په ارزښت صادرات شوي‌ دي.

د طالبانو په ولکه کې د افغانستان د سوداګرۍ او پانګونې خونه وايي، یوه میاشت وروسته د تلې پر ۱۵مه به په کابل کې د امام ابو حنیفه یو اونیز ملي او نړۍوال نندارتون پیل شي. د دغې خونې د مسوولینو په وینا، د روسیې او چین په ګډون د شلو هېوادونو شرکتونو په یاد نندارتون کې د ګډون ژمنه کړې.

د طالبانو د کلیو او پراختیا وزارت وایي، د ټولنیز ملاتړ او معیشت پروګرام په همغږۍ یې د هېواد په ۲۳ ولایتونو کې د ۸۷ ميليونه ډالرو په لګښت ګڼې پروژې پيل او په دې سره به زرګونه کسانو ته د کار زمینه برابره شي. بل لورته نړیوال بانک وايي، نږدې له هر څلورو افغانانو څخه یو یې بېکاره دی.