نړۍوال بانک په خپل میاشتني راپور کې ویلي، د افغانستان اقتصاد سره له دې چې محدوده وده کړې؛ خو لاهم له جدي ننګونو سره مخ دی. د دغه سازمان په وینا؛ د نفوس او انفلاسیون زیاتوالي او د بهرنیو مرستو کمښت د خلکو پر معیشت فشار زیات کړی او د خلکو د ژوند کچه یې کمزورې کړې ده.
په بلخ کې سیمهییز طالب مسوولین وایي، دامهال په مزارشریف ښار کې د بوټانو او پلاستیک ۱۸۰ تولیدي فابریکې فعالیت لري چې د کورني تولید د پیاوړتیا ترڅنګ تر ۲۰۰ زیات کسان پهکې په کار بوخت دي.
افغان سوداګر وايي، د هرمز تنګي د تړل کېدو له امله افغانستان ته د یو کانټینر توکو بیه له درې زرو څخه ۷زرو او ځینې وخت ۱۱ زره ډالرو ته لوړه شوې. سوداګر وايي، د ایران له لارې له چین نه د واردېدونکو توکو بیه هم له ۱۵ سوه ډالرو نه ۱۵ زره ډالرو ته لوړه شوې، چې لس برابره ګرانښت ښيي.
د طالبانو او پاکستان ترمنځ د کړکېچ او د سوداګریزو لارو د پرلهپسې تړل کېدو له امله د پښتونخوا په بازارونو کې د وچو مېوو بیې په بې ساري ډول لوړې شوې دي. سوداګر وايي، د عرضې کمښت او د اختر له رانږدې کېدو سره د تقاضا زیاتوالي نرخونو لا لوړ کړي دي.
د سارک هېوادونو سازمان د سوداګرۍ او صنایعو خونې پخواني مشر افتخار علي ملک ویلي، پاکستان او افغانستان د خپل ستراتېژیک جغرافیایي موقعیت له امله د مرکزي اسیا، سویلي او ختیځې اسیا د انرژۍ د بازارونو ترمنځ یو طبیعي پل جوړولای شي.
په ایران کې د طالبانو د سفارت سرپرست فضل محمد حقاني د ایران د اوسپنې پټلۍ شرکت له اجراییه رييس سره په کتنه کې د افغان سوداګرو د ستونزو، د ټرانزیتي چارو او د هرات- مزارشریف د اوسپنې پټلۍ په تړاو خبرې کړې دي. په دې کتنه کې په کابل کې د ایران سفارت سرپرست هم حضور درلود.
د افغانستان د ولسمشرۍ ماڼۍ د دفتر پخواني رییس محمد عمر داوودزي له کابل سره د تاشکند پر سوداګریزو اړیکو خوښي ښودلې او دا یې ښه اقدام بللی دی. هغه په خپله اېکسپاڼه لیکلي، چې یوازې تلپاتې اقتصاد او پانګونې کولای شي افغانستان له اوسني وضعیت څخه وباسي.
د طالبانو د عامې روغتیا وزیر نورجلال جلالي کورنیو او نړۍوالو سوداګرو ته د افغانستان د درملو په سکتور کې د پانګونې بلنه ورکړې. نوموړي ویلي، طالبانو په افغانستان کې د پانګونې لپاره ښه فرصتونه برابر کړې دي.
ځايي سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې د کندهار د غورک او د هلمند د بهرامچې ولسوالیو له لارې افغانستان ته بېلابېل پاکستاني توکي قاچاق کېږي. سرچینې زیاتوي، په یادو قاچاق کېدونکو توکو کې درمل هم شامل دي.
د طالبانو د رییسالوزرا اقتصادي مرستیال ملا عبدالغني برادر د پنجشنبې په ورځ د حیرتان ـ مزارشریف د اوسپنې پټلۍ د پنځمې برخې د پرانیستې په مراسمو کې وویل، هیله لري چې په راتلونکي کې د افغانستان او ازبکستان ترمنځ تګراتګ له ویزې او پاسپورټ پرته ترسره شي.
د ازبکستان او افغانستان ترمنځ د ټوکر (نساجۍ) په برخه کې د همکارۍ د پراختیا په موخه یوه ازبکستاني پلاوي کابل او یو شمېر ولایتونو ته سفر کړی او له افغان سوداګرو او د طالبانو له چارواکو سره یې خبرې کړې دي.
د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزارت خبر ورکړی، چې د طالبانو او ازبکستان ترمنځ د سوداګریزو اړیکو په ګډ کنفرانس کې د دواړو هېوادونو د خصوصي سکټور ترمنځ د سوداګرۍ د کچې پر لوړوالي، سوداګریزو اړیکو او د ګډې پانګونې پر اسانتیاوو خبرې شوې.
د کندهار د سپینې او تورې زڼکۍ کروندګر وايي، په دې وروستیو کې د زڼکۍ بازارونه په بېساري ډول راولوېدلي او د دوی کلونه زحمت یې له سخت اقتصادي زیان سره مخ کړی. د دوی په خبره؛ د لارو تړل کېدو او د بدیلو سوداګریزو لارو نه موندلو له امله د زڼکۍ بیې تر نیمايي ډېرې راټیټې شوې دي.
د طالبانو د هرات والي نوراحمد اسلامجار د تازه میوو د صادراتو د بهیر د ښهوالي په موخه غونډه کې وویل، تازه مېوې باید له ځنډ پرته په ګمرکونو او سرحدونو کې صادرې شي، څو د محصولاتو له ضایع کېدو او سوداګرو او دهاقینو ته له زیان رسېدو مخنیوی وشي.
د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزارت خبر ورکړی، چې د ازبکستان جمهوریت وزیرانو شورا د صنایعو پراختیا ادارې مشر ناظم جان خالمرادوف په مشرۍ یو دولتي او خصوصي پلاوی کابل ته رسېدلی. طالبانو ویلي، چې د دغه سفر موخه د سوداګریزو اړیکو په کنفرانس کې ګډون او د اړیکو پراختیا ده.
د بلخ د سوداګرۍ او پانګونې خونې مرستیال نصیراحمد سلطان زاده ویلي، چې افغان او ازبک سوداګرو د اقتصادي ودې، کاري فرصتونو رامنځ ته کېدو، د دواړو هېوادونو ترمنځ د سوداګریزو اړیکو د پراختیا په موخه ناستې کړې دي.
د طالبانو د ریاست الوزرا اقتصادي مرستیال عبدالغني برادر ویلي،دوی ځان مکلف ګڼي چې د ودانیزو پروژو په برخه کې کورنیو او بهرنیو پانګوالو ته د پانګونې زمینه او اسانتیاوې برابرې کړي. نوموړي دا څرګندونې د سېشنبې په ورځ (د غویي ۲۹مه) بلخ کې د یوه استوګنیز کمپلکس د پرانستې پر مهال کړي.
د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزارت مرستیال احمدالله زاهد د لوګر د محمداغې ولسوالۍ په صنعتي ښارګوټي کې د څه باندې ۲۰۰ مېلیون ډالرو په ارزښت د یوه شخصي شرکت په مرسته د اوسپنې ویلي کولو یوې فابریکې د جوړېدو چارې پرانیستې.
د روسیې د لومړي وزیر مرستیال الکسي اوورچوک د روسیې-اسلامي نړۍ اقتصادي فورم په څنډه کې د طالبانو د لوړو زدهکړو وزیر ندا محمد ندیم سره په لیدنه کې ویلي، چې د افغانستان او روسیې ترمنځ سوداګریز حجم ۵۰۰ مېلیون ډالرو ته رسېدلی دی.
د تورخم د مزدورانو ټولنه وایي، د تورخم دروازې اته میاشتنی بندښت نه یوازې د سرحدي سیمو مزدوران او ټرانسپورټ کارکوونکي زیانمن کړي، بلکې د پاکستان پر اقتصاد یې پراخ منفي اغېز کړی او خلک یې له سخت اقتصادي بحران سره مخ کړي دي.
د ازبکستان د سوداګرۍ او صنایع خونې مشر بلخ کې د طالبانو له والي سره په کتنه کې د صنعتي او سوداګریزو اړیکو پر پراختیا ټینګار کړی او ویلي یې دي چې په دغه ولایت کې د ۱۵ زره ټنه کلني تولید په ظرفیت د یوې سترې نساجۍ فابریکې د جوړولو پلان لري.
په لغمان کې د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ رییس سلامت خان بلال ویلي، چې په تېرو څلورو کلونو کې د دغه ولایت په بېلابېلو سیمو کې د ۳۶۰ مېلیونه افغانیو په لګښت د یخ جوړولو ۱۲ فابریکې جوړې شوې دي.