د ایران- افغانستان د سوداګرۍ د ګډې خونې د رييس محمود سیادت په مشرۍ د ایران د خصوصي سکټور یو پلاوی د پنجشنبې په ورځ (د غبرګولي ۲۱مه) په یوه رسمي سفر کابل ته راغلی دی. د دغه سفر موخه د سوداګریزو او ټرانزیتي اړیکو پیاوړتیا په ګوته شوې ده.
یوه چینايي سوداګر او پانګوال ساو جین د بامیان لپاره د طالبانو له والي سره په کتنه کې په دغه ولایت کې د کاني محصولاتو د پروسس لپاره د یوې صنعتي کارخونې د جوړولو ټټر وهلی دی. دغه چینايي پانګوال همداراز ویلي، د اوسپنې او مس د استخراج او ورته د بازار موندنې په برخو کې هم پانګونې کوي.
د روسیې د «اګريمیر» شرکت رييس د طالبانو د کانونو وزارت له مسوولینو سره په کتنه کې د هېواد پر کاني زیرمو او په ځانګړې توګه د کرومایټ او جست پر کانونو پانګونو ته لېوالتیا ښودلې ده. طالب چارواکو له یادې لېوالتیا هرکلی کړی او د همکاریو ژمنه یې کړې ده.
د قزاقستان د کرنې وزارت وايي، د دغه هېواد د غلو (غنم او اوړو) د صادراتو حجم د ۲۰۲۵کال له سپتمبر څخه د۲۰۲۶ کال تر می میاشتې پورې ۱۲،۲ میلیونه ټنوته رسېدلی. افغانستان ته د قزاقستان د غنمو صادرات ۵۸ سلنه زیات شوي او له ۱،۳میلیونه ټنو څخه ۲ میلیونه ټنو ته رسېدلي.
د افغانستان او امریکا د ګډې سوداګرۍ خونې رييس جفري ګرېکو د طالبانو په واک کې د افغانستان د صنايعو او کانونو خونې له مشر احمد نبي زاده سره په کتنه کې ویلي، د افغانستان د خصوصي سکتور د ملاتړ او د سوداګریزو اسانتیاوو د پراختیا په موخه له بېلابېلو نړیوالو بنسټونو سره په اړیکه کې دی.
د ترکیې د ساره مدِن چلیک او اېډېف خیریه موسسې استازو د طالبانو د کانونو او پټرولیم وزارت له مرستیال سره په کتنه کې د هېواد پر کاني سرچینو او همداراز د کاني موادو د پروسس لپاره د یوې معیاري کارخونې پر جوړولو پانګونو ته لېوالتیا ښودلې ده.
د پنجشېر درې باغونه سږکال هم د ګیلاسو له ښه حاصلاتو برخمن شوي او بڼوال د محصولاتو په راټولولو بوخت دي. په پنجشېر کې د طالبانو والي محمداغا حکیم وایي، چې د روان کال ګیلاس به په ځانګړي ډول منځنۍ اسیا، چین او عربي هېوادونو ته صادر شي او د نورو بازارونو د موندلو هڅې هم روانې دي.
د افغانستان د وچې مېوې د صادرونکې ټولنې مشر عبدالقاسم امرخېل وایي، اوسمهال د افغانستان وچه مېوه ۳۰ هېوادونو ته صادرېږي. نوموړي زیاته کړې، چې په نړۍوال بازار کې د وچې مېوې تقاضا زیاته شوې او د افغانستان مېوه د طبیعي خاصیت له مخې خاص ځای لري.
د طالبانو د مالیې وزارت د میوو شیرې تعرفه له ۶۰ سلنې ۲۰ سلنې ته راښکته کړې ده. دغه وزارت د یادې پرېکړې موخه د پانګونو جلب او د کورنیو میوو پروسس او بازار موندنه بللې ده. دغه پرېکړه به د روان کال په چنګاښ میاشت کې عملي شي.
د ازبکستان د یوه کرنیز شرکت رييس د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ له وزیر سره په کتنه کې له ازبکستان سربېره روسیې او اروپايي هېوادونو ته د افغانستان د تازه میوو د صادرولو لپاره چمتووالی څرګند کړ. دغه شرکت په کال کې د ۲ زره ټُنه تازه میوو د صادرولو وړتیا لري.
د خوړو نړیوال پروګرام (WFP) وایي، چې په منځني ختیځ کې روان کړکېچ او د سونتوکو د بیو لوړېدو افغانستان ته د بشري مرستو د رسولو موده له لسو ورځو څخه تر ۷۵ ورځو پورې غځولې او د لېږد لګښتونه یې هم تر پنځه برابره لوړ کړي دي.
د طالبانو د کانونو او پټرولیم وزارت اعلان کړی، چې د هرات ولایت د غوریان ولسوالۍ د نمکسار ساحې د مالګېکان د دویم بلاک د استخراج او پروسس تړون یې له یو خصوصي شرکت سره لاسلیک کړی دی.
په کندهار کې د سږکال صادراتو لپاره تر سل ټنه زیات وچ انځر چمتو شوي دي. سوداګر وایي، د پاکستان له لارې د سوداګرۍ پر وړاندې رامنځته شویو خنډونو او د ایران پر مسیر د شته ستونزو له امله دغه محصول لاهم په ګدامونو کې بند پاتې دی.
په هرات کې د لبنیاتو ټولنې مسوولین وایي، چې اوسمهال په دغه ولایت کې شاوخوا ۲۵۰ د لبنیاتو پلورلو هټۍ او ۱۰ تولیدي کارخونې فعالې دي. د یادې ټولنې مشر عبدالرحیم عثماني وايي، په هرات کې هره ورځ له ۱۳۰ تر ۱۴۰ ټنه شېدې تولیدیږي.
افغانستان انټرنشنل له یو شمېر هغو کسانو سره خبرې کړې دي چې په «ګولډ بياېس» کې یې پانګونه کړې وه. دوی وایي چې دغه د پانګونې پلاټفورم بند شوی او د دوی زرګونه ډالره پانګه هم په کې بنده پاتې ده، چې اوس یې د ایستلو امکان نه شته.
ایراني چارواکي وايي، چې د روان کال له پیله د غویي میاشتې تر پایه پورې یې د دوغارون-اسلام کلا له لارې ۵۸۵ زره ټنه توکي افغانستان ته صادر کړي چې ارزښت یې ۲۹۹ میلیونه ډالره دی. په همدې موده کې له افغانستان نه د درې میلیونه او ۶۲۳ زره ډالرو توکي ایران ته صادر شوي.
د هرات په صنعتي ښارګوټي کې د درملو یوه تولیدي فابریکه چې شاوخوا ۲۳ مېلیون ډالره پانګونه پرې شوې، په ورځ کې د ۴۰۰زره درملو بېلابېل ډولونه تولیدوي. په هرات کې د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ ریاست وایي، اوسمهال په هرات کې شاوخوا ۱۸ د درملو تولیدي فابریکې فعالیت لري.
په پاکستان کې د مېوو او سبزيجاتو اتحادیې ويلي، د افغانستان سره د لارو د بنديز، په ايران او منځني ختيځ کې د جګړې له امله د پاکستان څخه د امونو صادرات اغېزمن شوي، او دې سره به د صادراتو عايد په ميلينونو ډالره راکم شي.
د طالبانو د خوست والي عبدالرحمن حقاني له یو شمېر سوداګرو او پانګوالو سره د خوست پر اقتصادي وده، ابادۍ او د نویو پانګونو پر راجلبولو خبرې کړې دي. نوموړي په دې ناسته کې سوداګر د هېواد اقتصادي لښکر وباله او زیاته یې کړه چې د طالبانو اداره د سوداګرو ملاتړ ته ژمنه ده.
په بلخ کې د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ ادارې مشر امیرمحمد متقي وايي، چې له غیرفعاله صنعتکارانو صنعتي ځمکې بېرته اخیستل کېږي. نوموړي خبرداری ورکړی، چې د غیرفعاله صنتکارانو څخه د یادو ځمکو د اخیستو لړۍ د غبرګولي میاشتې په وروستیو کې پيلوي.
په عشقاباد کې د ترکمنستان د قالینو په ملي جشن کې، د کوربه هېواد د دودیزو قالینو تر څنګ افغاني غالۍ هم نندارې ته وړاندې شوې چې د ګډونوالو پام یې ځان ته اړولی دی.
د روانې غبرګولي میاشت په لړ کې به په کابل کې د «صنعت او معدن» اونۍ پنځم ملي او نړۍوال نندارتون پرانېستل شي. د دغه نندارتون د سمبالوونکو په وینا، په دې نندارتون کې به د افغان پانګوالو او صنعتکارانو تر څنګ د چین، روسیې، منځنۍ اسیا او یو شمېر نورو هېوادونو پانګوال ګډون وکړي.