په کندهار ولایت کې د انګورو له موسم سره هممهاله بزګران وايي، د افغانستان او پاکستان ترمنځ د لارو تړل کېدو د دوی د محصولاتو صادرات سخت اغېزمن کړي او له همدې امله ګڼو بزګرانو خپل انګور په مميزو بدل کړي؛ خو د مميزو بیې هم د پخوا پرتله رالوېدلې دي.
د افغانستان او پاکستان ترمنځ د سوداګرۍ او تګراتګ لارې د تېر کال د اکتوبر له ۱۲مې نېټې راهیسې تړلې دي، چې له امله یې د دواړو خواوو سوداګر له جدي ستونزو سره مخ شوي او د وچې مېوې سوداګري هم زیانمنه شوې ده.
د خوړو نړۍوال پروګرام او اړوندو ادارو په تازه اقتصادي راپور کې ویلي، چې د افغانستان اقتصاد په ۲۰۲۶کال کې محدوده وده کړې؛ خو د نفوس د چټک زیاتوالي او د مېلیونونه افغان کډوالو د ستنېدو له امله د خلکو پر ژوند یې اغېز محدود پاتې شوی دی.
د طالبانو د کرنې، اوبو لګولو او مالدارۍ وزارت ویلي، چې افغانستان او بلاروس د دواړو هېوادونو د ګډ اقتصادي او سوداګریز کمېسیون په دویمه غونډه کې د ګډو پانګونو، صنعتي پروژو او اقتصادي همکاریو پر پراختیا خبرې کړې دي.
د طالبانو له بیا واکمنېدو او پر ښځو د پراخو محدودیتونو له لګېدو وروسته، یوشمېر افغان ښځو د کار او عاید پیدا کولو لپاره نوې لارې موندلې دي. په کابل کې د «قاصد» په نوم د بس ټکټونو د انلاین پلور او لېږد خدمت د همدې نوښتونو له ډلې ګڼل کېږي.
د کرمانشاه له لارې ترکیې او افغانستان ته د عراق د تېلو محصولاتو د اورګاډي ټرانزیټ لړۍ پیل شوه. په پیل کې د عراق د تېلو ۵۰زره ټنه لومړۍ جوپه د ترکیې او افغانستان بازارونو ته ولېږدول شوه.
په داسې حال کې چې طالبان ادعا کوي، په افغانستان کې د نشهيي توکو کرکېله، کاروبار او قاچاق نږدې صفر ته رسېدلې، په افغانستان کې د بریتانیا یوه پخواني قومندان همېش دو برتون ګوردون په یوې مقاله کې ادعا کړې، چې د نشهيي توکو اقتصاد د طالبانو د «پېچلي اقتصاد» یو مهمه برخه ده.
د افغانستان د زرګرانو ټولنه وايي، د لومړي ځل لپاره د افغانستان د سرو زرو او زرګرۍ صنعتي نندارتون جوړېږي. دغه ۳ ورځنی نندارتون د وږي له درېیمې تر پنځمې په کابل کې ترسره شي.
د افغانستان د سوداګرۍ او پانګونې خونې مشرتابه د ایران د کرنې جهاد له وزیر او مل پلاوي سره په کتنه کې له افغانستان او ایران څخه وغوښتل، چې د سوداګرو او پانګوالو لپاره د ویزو د اسانتیا په ګډون نورې سوداګریزې لازمې اسانتیاوې برابرې کړي.
د جمعیت علمای اسلام ګوند مشر مولانا فضل الرحمان ویلي، د ډیورنډ کرښې په اوږدو کې او د پخوانیو قبایلي سیمو سوداګرو کاروبارونه په ټپه درېدلي، باید دوی د اوسنیو ستونزو قرباني نه شي، ځکه د ډېری کورنیو اقتصادي ژوند له افغانستان سره په سوداګرۍ پورې تړلی دی.
د افغانستان ـ ایران د ګډې سوداګرۍ خونې مشر کمالالدین توحیدي د ۳۰ کسیز پلاوي په مشرۍ د سوداګریزو همکاریو او پانګونې د پراختیا او د ودانیز صنعت په نړۍوال نندارتون کې د ګډون په موخه ایران ته سفر کړی دی.
د افغانستان د سوداګرۍ او پانګونې خونې مشر سیدکریم هاشمي د ایکو اقتصادي همکاریو سازمان د غړو هېوادونو د سوداګرۍ او صنایعو خونو مشرانو سره په انلاین ناسته کې ویلي، افغانستان چمتو دی چې د سیمې هېوادونو ترمنځ د سوداګریز او ټرانزیټي پل په توګه رول ولوبوي.
په کوېټ کې طالب سفیر محمد شفیق خطیب له یو شمېر کوېټي سوداګرو او پانګوالو سره په کتنه کې له هغوی وغوښتل، چې په افغانستان کې پانګونې وکړي. په دې کتنه کې د دوه اړخیزو سوداګریزو او اقتصادي همکاریو پر پراختیا هم ټینګار شوی.
د طالبانو د کرنې او مالدارۍ وزارت وایي چې د کرنېزو محصولاتو نړۍوال نندارتون کې یې د څه باندې ۲۰۰میلیونو ډالرو په ارزښت له ۷۰ډیر قراردادونه لاسلیک کړي.
د طالبانو ریاستالوزرا اداري مرستیال عبدالسلام حنفي وایي، د دوی له بیا واکمنېدو وروسته په افغانستان کې د اقتصادي پروژو چارې چټکې شوې دي. خو شنونکي وایي، د دغو پروژو ډېری یې د جمهوري نظام پر مهال پیل شوې وې او طالبان یې د خپلو لاسته راوړنو په توګه وړاندې کوي.
د «اکنامېسټ» د راپور له مخې، د طالبانو له بیا واکمنېدو پنځه کاله وروسته په افغانستان کې د جګړې او ناامنۍ کچه په ډېرو سیمو کې کمه شوې، خو د امنیتي وضعیت اغېز د خلکو پر اقتصادي ژوند نه دی څرګند شوی او ګڼ افغانان لا هم د بېوزلۍ او د خوړو د برابرولو له ستونزو سره مخ دي.
د ملګرو ملتونو پراختیايي پروګرام په افغانستان کې د لمریزې انرژۍ پر کارونې ټینګار کړی او وايي، باوري، ارزانه او چاپېریالساتونکې انرژۍ ته لاسرسی کولای شي د محلي کاروبارونو د ودې او اقتصادي فعالیتونو په پیاوړتیا کې مهم رول ولري.
د طالبانو د کلیو بیارغونې او پراختیا وزیر عبداللطیف منصور ویلي، چین د واخان دهلېز له لارې د افغانستان او چین د نښلولو پروژې ته لېوالتیا لري او د همکارۍ ژمنه یې کړې ده. هغه ویلي، د واخان دهلېز د سړک جوړولو چارې تر ډېره بشپړې شوې او پاتې ځنډېدلي کارونه به ډېر ژر بشپړ شي.
د افغانستان د سوداګرۍ او پانګونې خونې یو شمېر مسوولینو او سوداګرو په پاکستان کې د افغان سوداګرو د بار وړونکو وسایطو او سوداګریزو مالونو د اوږدې درېدنې له امله د رامنځته شویو درنو مالي زیانونو د جبران غوښتنه کړې. دوی ویلي چې تورخم او چمن کې یې له اوږدې مودې راهیسې مالونه ایسار دي.
په کویټ کې د طالبانو سفیر مولوي محمد شفیق خطیب او د «الساير» سوداګریزې ډلې د اجراییه پلاوي مرستیال محمد ناصر السایر د افغانستان د امنیتي وضعیت او اقتصادي فرصتونو په اړه خبرې کړې دي.
د افغانستان او پاکستان د سوداګرۍ د ګډې خونې مشران وايي، د دواړو هېوادونو ترمنځ د لارو د پرانیستلو په اړه له دولتي چارواکو سره یې خبرې روانې دي، تمه شته خو تر اوسه په دې برخه کې کوم د پام وړ پرمختګ نه دی شوی.
په ترکمنستان کې د طالبانو سفارت خبر ورکړی، چې د طالبانو د ریاستالوزرا اقتصادي مرستیال ملاعبدالغني برادر هرات ته د خپل سفر پرمهال د ترکمنستان له ملي مشر قربانقلي بردي محمدوف سره د ټاپي پروژې د پرمختګونو او د دواړه هېوادونو د راتلونکو ګډو اقتصادي فعالیتونو په اړه خبرې کړې دي.