اقتصاد او سوداګري

په کابل کې د ایران سفیر علي رضا بیکدلي ویلي، چې د ایران او افغانستان ترمنځ سوداګریز بهیر بې له ځنډه دوام لري. نوموړی زیاتوی، چې د دواړو هېوادونو ترمنځ سوداګري په تیرو ۴۸ کلونو کې د کومې جګړې یا بهرنۍ مداخلې له امله اغیزمنه شوې نه ده.

د پاکستان د بهرنیو چارو، مالیې او پټرولیم وزیرانو د یوې خبري ناستې پر مهال په منځني ختیځ کې د کړکېچ له امله د تېلو په بیو کې زیاتوالی اعلان کړ. د پاکستان حکومت د تېلو په بیو کې نوی بدلون نن شپه ناوخته ۱۲ بجې (جمعه د کب ۱۵مه) اعلان کړ.

د افغانستان د سوداګرۍ او پانګونې خونې د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، چې په کابل کې د قرغزستان د سفارت له سوداګریزې اتشې او د یاد هېواد د سوداګرۍ خونې له ځانګړي استازي سره په کتنه کې د سوداګریزو اړیکو د پراختیا په اړه خبرې کړې دي.

د هرات په اسلام‌کلا بندر کې د طالبانو کمیسار سید حصرت الله زعیم اغا وایي، چې په ایران کې وروستيو کړکېچونو د اسلام‌کلا له بندر نه د تګ‌راتګ پر کچې هیڅ اغېز نه‌دی کړی او د هرات له اسلام‌کلا بندر له لارې د ټرانزیټي موټرو تګ‌راتګ په عادي توګه دوام لري.

د طالبانو ویاند ذبیح‌الله مجاهد وایي، چې د خواف–هرات د اوسپنې پټلۍ له لارې له ایران نه د توکو واردات او سوداګریزه راکړه ورکړه په عادي ډول دوام لري او تراوسه په‌کې هېڅ ډول ځنډ نه‌دی راغلی.

په هرات کې د ایران قونسل، علي رضا مرحمتي، وایي چې سره له دې چې په ایران کې کړکیچونه او جګړې روانې دي خو د ایران او افغانستان ترمنځ د تجارتي توکو ټرانزیټ لا هم روان دی.

د طالبانو د ټولګټو چارو وزارت ویاند محمداشرف حق شناس وايي، د اوسپنې پټلۍ د څلورو بندرونو له لارې (د کب میاشتې له ۸مې تر ۱۲مې نېټې) پورې ۱۲۷زره او ۶۵۰ مټریک ټنه انتقالات شوي‌ دي. نوموړي زیاته کړې، چې دغه انتقالات په ډاډمنه او منظمه توګه دوام لري.

د طالبانو ویاند ذبیح‌الله مجاهد وايي، چې د خواف- هرات د وسپنې پټلۍ له لارې د سوداګریزو توکو انتقالات په نورمال ډول روان دي او هېڅ ډول ځنډ په‌کې نه‌دی راغلی. هغه له سوداګرو وغوښتل، چې د سوداګریزو توکو بیې لوړې نه‌کړي.

د طالبانو د کانونو او پټرولیم وزارت وايي، د پنجشېر ۳۶۵۷ قیراطه زمرد د یوې داوطلبۍ په ترڅ کې وپلورل شول. د دغه وزارت په وینا، په دې داوطلبۍ کې له ولایتي طالب مسوولینو سربېره کان کېندونکو او سوداګرو ګډون درلود.

د طالبانو د ټولګټو چارو وزارت ویاند محمداشرف حق شناس وايي، د روان ۱۴۰۴کال په تېرو ۱۱ میاشتو کې د تېرکال د ورته مودې پرتله د اوسپنې پټلۍ له لارې په انتقالاتو کې ۳۳.۳ سلنه زیاتوالی راغلی. نوموړي زیاته کړې، چې په همدې موده کې یې بېلابېلو هېوادونو ته ۷۱زره ټنه سوداګریز توکي صادر کړي.

د ایران د رېل پټلۍ ادارې چارواکي شهریار نقي‌زاده ویلي، چې د دغه هېواد د شمتیغ د نوې جوړې شوې رېل پټلۍ له لارې د ایران او افغانستان ترمنځ روان کال سوداګریزه راکړه ورکړه د تېرکال پرتله ۱۷ برابره زیاته شوې ده.

د افغانستان د بهرنۍ سوداګرۍ وروستي ارقام ښيي چې په شپږو میاشتو کې د ۱۱۰میلیونه ډالرو په ارزښت سګرټ، پان او تنباکو، د ۱۳،۸ میلیونه ډالرو انرژۍ او څښاک توکي، د اووه میلیونه ډالروپه ارزښت ژاولې وارد شوي، خو یوازې د څلور میلیونو ډالرو په ارزښت کتابونه وارد شوي.

د طالبانو د معیار او کیفیت ادارې مشر فیض الله تمیم د ترکمنستان د اوسپنې پټلۍ او ګمرکونو له مرستیالانو سره په جلا، جلا ناستو کې غوښتنه کړې، چې د نفتي او نورو سوداګریزو توکو د چټک لېږد لپاره دې د اورګاډي واګونونو شمېر زیات کړي.

د ایران اېراف ورځپاڼې د یوې مقالې په خپرولو سره ویلي، په سویلي خراسان کې د ایران، افغانستان او چین ترمنځ د یوې ګډې نړۍوالې ازادې سیمې جوړول د تولید، صادراتو او سیمه‌ییزې اقتصادي همکارۍ د پراختیا لپاره مهم فرصت دی.

ازبکستان او طالبانو هوکړه کړې چې د ترجیحي سوداګرۍ رژیم زر پلی کړي او دوه اړخیزې سوداګرۍ او پانګونې پنځه میلیارده ته ورسوي. دغه پرېکړه د ازبکستان د صدراعظم مرستیال جمشېد خواجه‌اف او د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزیر نورالدین عزیزي ترمنځ د ویډیویي کنفرانس په ترڅ کې شوې.

د ایران د خراسان رضوي د ټرانسپورټ عمومي مشر جعفر شهامت وايي، چې له ایران نه افغانستان ته هره ورځ له ۲زره باروړونکو موټرونو څخه یوازې ۱۲۰۰ یې پر دوغارون پوله تګ‌راتګ کوي. نوموړي زیاته کړې، د ۱۴۰۵کال لپاره پر دغه پوله د سوداګریزې راکړې ورکړې یوه طرحه هم جوړه شوې چې ژر به پلي شي.

په کابل کې د روسیې سوداګریز مرکز وایي، چې بېلاروس په ۲۰۲۵ کال کې افغانستان ته ټولټال ۳۸۱ زره ټنه تیلي محصولات صادر کړي، چې دا د تېر کال په پرتله ۲۳ ځله زیاتوالی ښیي. په ورته وخت کې له ایران څخه افغانستان ته د تیلو صادرات په پراخه کچه کم شوي دي.

د طالبانو د ټولګټو چارو وزارت خبر ورکړی،‌ په تېرې سلواغې میاشت کې د اوسپنې پټلۍ له لارې ۷۲۶زره او ۵۶۰ مټریک ټنه انتقالات شوي دي. د دغه وزارت په وینا؛ یاد انتقالات د حیرتان، اقينې، تورغونډۍ او خواف-هرات بندرنونو له لارې شوي دي.