اقتصاد او سوداګري

د ایران د سویلي خراسان چارواکي وایي، د افغانستان له پولې سره د دغه ولایت ستراتیژیک موقعیت د چین او افغانستان سره د اقتصادي همکاریو د پراختیا لپاره مهم فرصت برابروي. دوی ویلي، د ایران، افغانستان او چین ترمنځ د ګډې ازادې سوداګریزې سیمې د جوړولو وړاندیز هم ارزوي.

د افغانستان او ترکمنستان ترمنځ د فاریاب ولایت اقینې بندر د هېواد له مهمو سوداګریزو دروازو څخه بلل کېږي، چې له لارې یې د منځنۍ اسیا له هېوادونو سره د افغانستان سوداګریزې راکړې ورکړې ترسره کېږي.

هرات ولایت کې د طالبانو سوداګرۍ خونې ویلي، د هرات–خواف اوسپنې پټلۍ له لارې د افغانستان او ایران ترمنځ سوداګریزه راکړه ورکړه د پام وړ زیاته شوې ده. د دوی په وینا، د روان کال په لومړیو درېیو میاشتو کې له دې اوسپنیزې کرښې افغانستان ته تر ۳۰۰ زره ټنو ډېر سوداګریز توکي لېږدول شوي دي.

د کندهار د وچې مېوې سوداګر وایي، د ټرانزیټي لارو بندېدو له امله یې صادرات ټکني شوي او د انځرو، ځیرې، ریحان او د انارو دانو ډېره برخه په ګودامونو کې خرابه شوې ده. د سوداګرۍ خونه د لارو بندښت او د منځني ختیځ کړکېچ د ستونزې اصلي لاملونه بولي.

د ایران د کرمان د سوداګرۍ خونې مشر ویلي: «موږ هوډ لرو چې د ایران او افغانستان د اقتصادي ګټو ترمنځ یو پُل جوړ کړو». مهدي طبیب‌زاده ټینګار وکړ، چې کرمان د خپل ځانګړي جغرافیایي موقعیت له امله کولای شي د دواړه هېوادونو د سوداګرۍ له مهمو مرکزونو څخه یو شي.

د پاکستان د مرکزي بانک د شمېرو له مخې؛ له افغانستان سره د سوداګریزې راکړې ورکړې درېدو له امله سیمې ته د دغه هېواد صادرات د پام وړ کم شوي او له ګاونډیو هېوادونو سره یې سوداګریز کسر ۱۶ مېلیارد ډالرو ته رسېدلی دی.

د طالبانو تر ادارې لاندې چارواکي وايي، په افغانستان کې د اوبلن ګاز او نفتي توکو د بیو لوړېدل تر ډېره د سیمه‌ییزو او نړیوالو عواملو، په ځانګړي ډول د ایران د جګړې، اغېز دی.

په مسکو کې د طالبانو سفیر گل حسن حسن په روسیه کې د بنگله‌دېش له سفیر محمد نظرالاسلام سره په کتنه کې هیله څرګنده کړه، چې د بنگله‌دېش خصوصي سکټور په افغانستان کې پانګونې ته وهڅول شي. طالب سفیر د دواړو هېوادونو ترمنځ د ګډو همکاریو د پراخېدو پر اړتیا هم ټینګار کړی دی.

په هرات کې د طالبانو رسنیز دفتر اعلان کړی، چې په دغه ولایت کې د ټاپي ګازو د وېش شبکې لپاره د ۴۲۰ میلیونه ډالرو په ارزښت د پانګونې خبرې اترې په جدي توګه روانې دي. د خبرپاڼې له مخې، تمه ده چې په نږدې راتلونکې کې د دې سترې شبکې د جوړولو وروستي پړاوونه په بشپړ ډول نهایي او لاسلیک شي.

د افغانستان د سوداګرۍ او پانګونې خونې د عامه اړیکو مشر احسان الله احسان وایي، د امریکا او ایران ترمنځ جګړې او په منځني ختیځ کې کړکېچ د کابل او تهران ترمنځ پر سوداګرۍ کومه اغېزه نه‌ده کړې. نوموړی وايي، د دواړه هېوادونو ترمنځ صادرات او واردات په عادي ډول دوام لري.

په هرات کې د طالبانو رسنیز دفتر خبر ورکړی، د روان زېږدیز کال له پیل راهیسې له هرات نه جرمني ته تر ۱۰ زره متره مربع ډېرې لاسي اوبدل شوې غالۍ چې ټولیز ارزښت یې ۱۰۳زره امریکایي ډالرو ته رسېږي؛ صادرې شوې دي.

د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزارت اعلان کړی چې د هېواد په سوداګریزو جوازونو، لوحو او تولیدي نښو کې د ملي ژبو کارول پیاوړي کوي او بهرني اصطلاحات اصلاح کوي.

د افغانستان د سوداګرۍ او پانګونې خونې رییس سیدکریم هاشمي د څه باندې ۱۰۰ سوداګرو او پانګه والو په مشرۍ ازبکستان ته سفر کړی دی. د دغه درې ورځني سفر موخه د دواړو هېوادونو ترمنځ د سوداګریزو اړیکو پراخول، د ګډو پانګونو د فرصتونو ارزول او د اقتصادي همکاریو پیاوړتیا ښودل شوې ده.

د اوبلن ګاز د بیو لوړېدو په اړه د راپورونو له خپرېدو او پراخو شکایتونو وروسته د طالبانو تر واک لاندې د افغانستان د تېلو او ګازو شرکت د کابل او یوشمېر ولایتونو لپاره د اوبلن ګاز نوې بیې اعلان کړې دي.

د ایران او افغانستان د ګډې سوداګرۍ خونې مشر محمود سیادت وایي، چې د افغانستان او پاکستان ترمنځ د لارو تر تړل پاتې کېدو وروسته د ایران او افغانستان ترمنځ د سوداګرۍ د پراختیا لپاره مناسب فرصت رامنځته شوی دی.

د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته تر ۲۰۲۶ مې پورې د دوی کورني عواید ۱۳،۷ میلیارد ډالر وو او اټکل کېږي د جون او جولای په عوایدو سره ۱۴،۵ میلیارد ډالرو ته ورسېږي. همدې موده کې نړیوالې ټولنې شاوخوا ۱۶ میلیارد ډالر مرستې هم کړي چې له دې سره طالبانو ټولټال ۳۰ میلیارد ډالر ترلاسه کړي.

د طالبانو د ریاست الوزرا اقتصادي معاونیت وايي، چې د روان کال په ترڅ کې د ۱۴ مېلیون ډالرو په ارزښت شاوخوا ۷۶۰زره متره مربع افغاني غالۍ بهر ته صادرې شوې دي. طالبانو زیاته کړې، چې د افغانستان د غالیو په صنعت کې په مستقیم او نامستقیم ډول شاوخوا یو مېلیون کسان په کار بوخت دي.

د طالبانو بهرنیو چارو وزارت د اقتصادي اړیکو رييس شفیع اعظم وایي، د افغانستان او پاکستان تر منځ د سوداګریزو لارو د بندېدو او د سوداګریزو راکړو ورکړو له پرېکون وروسته افغانستان د خپلو صادراتو لپاره نوي نړۍوال بازارونه وموندل. د افغانستان او پاکستان لارې له ۹ میاشتو راهیسې بندې دي.