اقتصاد او سوداګري

د روزګان ولایت شمال لوري ته د «سري سیمه» دښتې چې په لسګونه جریبه ځمکه یې د انګورو باغونه جوړ شوي، هر کال سلګونه ټنه خواږه انګور بازار ته وړاندې کوي. بڼوال وايي، د رنګ او خوند له پلوه د بېلابېلو ډولونو انګورو حاصلات لري.

رویټرز خبري اژانس راپور ورکړی، چې روسیې په اګسټ میاشت کې افغانستان او د منځنۍ اسیا هېوادونو ته د ډیزلو صادرات په بې‌ساري توګه زیات کړي دي. د راپور له مخې، روسیې په یوه میاشت کې افغانستان ته ۳۷۰زره ټنه ډیزل صادر کړي دي.

د بېلابېلو ولایتونو اوسېدونکو افغانستان انټرنشنل پښتو ته ویلي، چې له تېرو څو میاشتو راهیسې په تدریجي ډول د تېلو بیو لوړېدو سخت اندېښمن کړي دي. دوی وایي، طالبان نه‌دي توانېدلي چې په دغه موده کې د تېلو بیې مهار کړي.

د افغانستان او پاکستان ترمنځ د سوداګریزو لارو له تړل کېدو سره سره، د کوټې د سبزۍ منډۍ یو سوداګر وایي چې افغان پیاز لا هم د بلوچستان له بېلابېلو غیررسمي لارو پاکستان ته انتقالېږي او د دغه هېواد په بازارونو کې پلورل کېږي.

د طالبانو د کانونو او پټرولیم وزارت وايي، چې د افغانستان د کانونو کورنی او نړیوال ننداراتون به د روان کال د لړم میاشتې له ۶مې تر نهمې نېټې جوړ شي. د دغه وزارت ویاند وایي، چې دغه نندارتون د باختر درخشان شرکت په همکارۍ جوړېږي.

د طالبانو تر واک لاندې د دولتي شرکتونو عمومي ریاست وایي، چې د ازبکستان په ترمذ ښار کې د افغانستان او ازبکستان د سپکو صنایعو د تولیداتو لومړنی ګډ نندارتون جوړ شوی چې پکې د افغانستان د شمال د ډبرو سکرو دولتي شرکت په ګډون، لسګونو افغان شرکتونو خپل تولیدات نندارې ته وړاندې کړي دي.

د طالبانو تر واک لاندې د برېښنا شرکت خبر ورکړی، چې د دغه شرکت عمومي ریس عبدالحق همکار د ترکمنستان د «ټي ایې پي» پروژې له مشر مراد ارتیکوف او د هغه له مل پلاوي سره په کابل کې د ۵۰۰ کیلوولټه برېښنا لېږد پروژې د چارو پر پرمختګ او د دغې پروژې د ژر پلي کېدو پر څرنګوالي خبرې کړې دي.

په کاپیسا کې د طالبانو د کرنې، اوبو لګولو او مالدارۍ ریاست وایي چې سږ کال په دغه ولایت کې د ځڼغوزیو حاصلات د تېر کال په پرتله ۴۰ سلنه زیات شوي دي.

د طالبان د رييس الوزرا اقتصادي مرستیال ملا عبدالغني برادر د کندوز په ابدان دښته کې د یوه صنعتي پارک د بنسټ ډبرې د اېښودو مراسمو کې وویل، پر وارداتو د تکیې راکمېدو لپاره باید تولیدات پیاوړي او معیاري شي. نوموړي زیاته کړه، چې پانګوالو ته یې د پانګونو لپاره امتیازات منلي دي.

د ایران په دوغارون پوله کې زرګونه باروړونکي موټر افغانستان ته د اوښتلو په تمه ولاړ دي. افغان موټرچلوونکي وايي، د اوږده انتظار ترڅنګ د پارکینګ لوړو بیو، د ویزې ستونزو، د تشناب او حمام نشتوالي، د سون‌توکو محدودیتونو او امنیتي خطرونو یې ژوند او اقتصادي وضعیت سخت اغېزمن کړی دی.

په سمنګان کې د طالبانو د کرنې ریاست د کرنیزو چارو مشر عبدالخلیل کریمی وايي، سږکال د دغه ولایت په فیروزنخچیر او حضرت سلطان ولسوالیو کې له بڼونو څه باندې ۱۸زره مټریک ټنه انګور راټول شوي دي.

د افغانستان لپاره د بریتانیې ځانګړي استازي ریچارډ لینډسي د افغانستان د سوداګرۍ او پانګونې خونې له مشر سره په انلاین غونډه کې د افغانستان د سوداګرۍ د اوسني وضعیت او له پاکستان سره د سوداګریزو لارو د تړلې پاتې کېدو او پر افغان بازارونو د دغه وضعیت د اغېزو په اړه پوښتنې مطرح کړې.

په پکتیا کې د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ ریاست د دغه ولایت په مرکز ګردېز ښار کې د کورنیو تولېداتو درې ورځنی نندارتون پرانیست. په نندارتون کې ګډونوالو او سوداګرو ویلي، چې د کورنیو تولیداتو د ودې لپاره باید د صادراتو زمینه پراخه او افغاني تولیداتو ته نړۍوال بازارونه وموندل شي.

د بلخ لپاره د طالبانو رسنیز دفتر وایي، د ازبکستان په ترمذ ښار کې د افغانستان او ازبکستان د دودیزو صنایعو ګډ نندارتون پرانیستل شوی دی.

ایراني چارواکي ویلي چې دغه هېواد د لومړي ځل لپاره د لرستان ولایت له دورود کارخونې څخه د رېل پټلۍ له لارې افغانستان ته څه باندې ۱۱ سوه ټنه سمنټ صادر کړي دي. ایراني چارواکو دا ګام د سوداګرۍ پراختیا بې‌سارې لاره بللې.

د نړۍ په بازارونو کې د خامو تېلو د بیو له لوړېدو سره په افغانستان کې هم د تېلو بیې لوړې شوې دي. راپورونه ښيي، چې د تېلو نړۍوالې بیې د سعودي عربستان پرضد د حوثیانو د بریدونو او د فارس خلیج په اوبو کې پر څو بېړیو د برید له امله لوړې شوې دي.

په پکتیکا ولایت کې یو شمېر بڼوال د انګورو د سږني حاصل له زیاتوالي خوښ دي، خو له پاکستان سره د سوداګریزو لارو د بندېدو او د کورني بازار د رکود له امله د پیرودونکو له نشتوالي شکایت کوي.

د خوړو نړۍوال پروګرام په خپل تازه راپور کې ویلي، چې د سپټمبر په لومړۍ اوونۍ د افغانستان په بازارونو کې د توکو بیې په ټوله کې تر ډېره بریده ثابتې پاتې شوې؛ خو د ځینو اساسي خوراکي توکو او کرنیزو توکو بیې لاهم د تېرکال پرتله لوړې دي.