اقتصاد او سوداګري

د ایران د خراسان رضوي والي غلام حسين مظفري ویلي، چې د دوغارون له پولې افغانستان ته د ايران د کلنيو صادراتو ارزښت نږدې ۳ مېليارد او ۲۰۰ مېليونه ډالرو ته رسېدلی دی.

له نږدې یو کال ځنډ وروسته د دوغارون له لارې افغانستان ته د ایران د چرګوړو صادرات یو وار بیا پیل شوي دي. د تایباد ولسوال حسن جمشیدي وایي، یوازې په تېرو درې ورځو کې تر ۲۵۰زرو ډېر چرګوړي افغانستان ته لېږدول شوي دي.

پخوانی لوی څارنوال محمد فرید حمیدي په بدخشان او تخار کې د سرو زرو پر کانونو د ځايي اوسېدونکو او طالبانو تر منځ خونړیو پېښو ته په اشارې وايي، په نړۍوالو بازارونو کې د سرو زرو د بیو لوړېدو اوسني حاکمان د شتمنېدو لپاره د لېونتوب تر کچې رسولي دي.

د طالبانو د کانونو او پټرولیم وزارت د میدان وردګ د نرخ ولسوالۍ د شاه کابل خورد سیمې ۱۶۴ اعشاریه ۵۰۷ کیلوګرامه یاقوت پر نږدې ۱۱نیم میلیونه ډالرو وپلورل. طالبانو له دې سربېره په کابل کې ترلاسه کړي سلګونه کیلو ګرامه عقیق او لاجورد هم پلورلي دي.

د افغانستان او پاکستان د سوداګرو یوه ګډه کمېټه سبا په تورخم کې د سوداګریزو لارو د پرانېستلو په تړاو غونډه کوي. سرچینو افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې په دې ګډه کمیټه کې د افغانستان ۷ او د پاکستان شپږ غړي شامل دي.

پاکستاني سوداګرو ویلي دي چې پر ډیورنډ کرښه د تګ راتګ د لارو اوږدمهاله بندښت دوه اړخیزه سوداګري او د ټرانزیټ سوداګري سختې اغېزمنې کړې دي، چې له امله یې ستر مالي زیانونه رامنځته شوي او بې‌روزګاري زیاته شوې ده.

د طالبانو د ټولګټو چارو وزارت خبر ورکړی، چې تېره اونۍ د اوسپنې پټلۍ له لارې شاوخوا ۱۷۰زره او ۶۲۶ مټریک ټنه انتقالات شوي دي. د یاد وزارت د خبرپاڼې له مخې؛ په دغه انتقالاتو کې تېل او نور سوداګریز توکي هم شامل دي.

د هرات ولایت طالب چارواکي وايي، په تېرو ۹ میاشتو کې له دغه ولایت څخه ۲۲٬۰۲۴ټنه تازه مېوې بهر ته صادر شوې چې ارزښت یې تر ۱۶ میلیونو ډالرو ډېر دی، دچارواکو په وینا، دې صادراتو د سیمې د اقتصاد او د بزګرانو عوایدو په زیاتولو کې مهم رول لوبولی دی.

په هرات ولایت کې د طالبانو رسنیز دفتر د سې‌شنبې په ورځ (د مرغومي ۹مه) خبر ورکړی، چې د لومړي ځل لپاره د هرات–خواف د رېل پټلۍ له لارې په یوه ورځ تر ۴۸۰۰ ټنه ډېر سوداګریز توکي ولېږدول شول.

د ایران د پارلمان د صنایعو او کانونو د کمیسیون یوه غړي ویلي دي، چې د طالبانو له کانونو وزارت سره یې د افغانستان د اوسپنې کان د اکتشاف، استخراج او پروسس په اړه خبرې کړې دي. امیر توکلی رودي وايي، چې په دې کې د سون توکو په توګه د افغانستان د ډبرو سکرو کارول هم شامل دي.

د ایران او طالبانو د ریل پټلۍ مشرانو د یوې غونډې په ترڅ کې اعلان وکړ، چې په راتلونکي ۱۴۰۵ کال کې به د خواف-هرات رېل پټلۍ له لارې د دواړو هېوادونو ترمنځ یو نیم میلیون ټنه کارګو ولېږدول شي.

د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزارت وايي، چې د جوزجان ولایت په مرکز کې یې د کورنیو تولیداتو او محصولاتو درې ورځنی نندارتون پرانېستی دی. د یاد وزارت په وینا، په دغه نندارتون کې په ۳۵ غرفو کې نږدې ۷۰ بېلابېل کورني تولیدات او محصولات نندارې ته وړاندې شوي.

د ایران د خراسان رضوي والي وايي، په ایران کې د مېشتو افغانانو پیسې یوازې د دوی لپاره نه؛ بلکې د ایران لپاره هم ارزښتناکه پانګه ده. د هغه په خبره؛ د دې پرځای چې دغه پیسې له هېواده ووځي، باید د ایران د تولیداتو د پېر او د افغانستان لپاره د صادراتو د پراختیا په برخه کې ولګول شي.

د کابل لپاره د طالبانو د والي مرستیال د کابل ولایت د کانونو ساتنې کمېټې په غونډه کې وویل، په تېرو ادارو کې «اداري فساد خپل اوج» ته رسېدلی و او د کانونو د اکتشاف او استخراج چارې په شفاف ډول نه‌ترسره کېدې. شنونکي وايي، د طالبانو واکمنۍ کې هم د کانونو د عوایدو ګټه ولس ته نه‌رسېږي.

د ایران د رېل پټلۍ، یوه لوړپوړي چارواکي جبارعلي ذاکري ویلي، چې تهران د افغانستان له لارې چین ته د نوي ټرانزیټي رېل پټلۍ د جوړولو امکانات ارزوي.

په هرات ولایت کې د طالبانو د کانونو او صنعت خونې ویلي، چې په دې ولایت کې د غالیو او فرشونو د تولید شل فابریکې فعالیت کوي او د لوړ کیفیت لرونکو فرشونو او ماشيني غاليو له لارې د افغانستان نږدې نیمایي کورنی بازار تمویلوي.

په پنجشېر کې ځايي طالبان وايي، په عنابه او ابشار ولسوالیو کې د بېروج د نویو کانونو د استخراج چارې څه موده مخکې په ازمایښتي ډول پیل شوې وې او د بېروج نمونو له ترلاسه کېدو وروسته ټاکل شوې په نږدې راتلونکې کې یې په رسمي توګه د استخراج چارې پیل شي.

په نړیوالو بازارونو کې د سرو زرو بیې نوی ریکارډ ثبت کړی او د هر اونس بیه یې نږدې ۴۵۰۰ډالرو ته لوړه شوې ده. دا بې‌ساری لوړوالی د سیاسي او اقتصادي بې‌ثباتیو، د سود کچې د کمېدو د تمې، د مرکزي بانکونو پراخ پېر او د پانګونې صندوقونو ته د پانګې د داخلېدو پایله بلل کېږي.