اقتصاد او سوداګري

د طالبانو د کرنې، اوبو لګولو او مالدارۍ سرپرست وزیر عطاالله عمري او د صنعت او سوداګرۍ وزارت مرستیال احمدالله زاهد له مل پلاوي له بېلاروس افغان متخصصانو ته د پوهې او تجربو د لېږد او د هغوی د مسلکي وړتیاوو د لوړولو په برخه کې د همکارۍ غوښتنه کړې ده.

د ننګرهار د وادي کرنیز امارتي شرکت مسوولین وايي، سږ کال د دغه شرکت د خرماوو په بڼونو کې د حاصلاتو د زیاتوالي اټکل کېږي او تمه ده چې د تېر کال په پرتله به ډېر محصول ترلاسه شي.

د اویل‌پرایس وېب‌پاڼې د معلوماتو له مخې، د تېلو د مهمو نړیوالو شاخصونو بیې لوړې شوې دي. د برنټ خام تېلو بیه ۹۴ ډالر او ۳۹ سنټو او د لوېدیځ ټکساس منځني خام تېلو بیه ۸۷ ډالرو او ۶ سنټو ته رسېدلې ده.

د افغانستان او پاکستان ترمنځ د سوداګریزو لارو اوږدمهاله بندښت پاکستاني صادرونکو ته د شاوخوا ۴.۵ میلیارد ډالرو احتمالي زیان اړولی. د پاکستان د پرمختیايي اقتصاد انسټیټیوټ وايي، دې وضعیت د دواړو هېوادونو پر سوداګرۍ سخت منفي اغېز کړی دی.

په هرات ولایت کې یوه درمل جوړونکې فابریکه د ۱۵۰ ډوله درملو د تولید وړتیا لري. دغه شرکت چې شاوخوا ۲۰ کلنه کاري تجربه لري، اوس مهال د جامدو او مایع درملو بېلابېل ډولونه تولیدوي.

د افغانستان د سوداګرۍ خونې یوه پلاوي د ایران د سوداګرۍ خونې له مرستیال سره په کتنه کې د یوې ګډې کاري ډلې پر رامنځته کولو هوکړه وکړه. د دغې هوکړې له‌مخې به د دواړو هېوادونو د سوداګرو پر وړاندې د شته ستونزو اړوند موضوعات په منظم ډول تعقیب او د حل لپاره يې عملي لارې چارې ولټول شي.

په کندهار ولایت کې د انګورو له موسم سره هم‌مهاله بزګران وايي، د افغانستان او پاکستان ترمنځ د لارو تړل کېدو د دوی د محصولاتو صادرات سخت اغېزمن کړي او له همدې امله ګڼو بزګرانو خپل انګور په مميزو بدل کړي؛ خو د مميزو بیې هم د پخوا پرتله رالوېدلې دي.

د افغانستان او پاکستان ترمنځ د سوداګرۍ او تګ‌راتګ لارې د تېر کال د اکتوبر له ۱۲مې نېټې راهیسې تړلې دي، چې له امله یې د دواړو خواوو سوداګر له جدي ستونزو سره مخ شوي او د وچې مېوې سوداګري هم زیانمنه شوې ده.

د خوړو نړۍوال پروګرام او اړوندو ادارو په تازه اقتصادي راپور کې ویلي، چې د افغانستان اقتصاد په ۲۰۲۶کال کې محدوده وده کړې؛ خو د نفوس د چټک زیاتوالي او د مېلیونونه افغان کډوالو د ستنېدو له امله د خلکو پر ژوند یې اغېز محدود پاتې شوی دی.

د طالبانو د کرنې، اوبو لګولو او مالدارۍ وزارت ویلي، چې افغانستان او بلاروس د دواړو هېوادونو د ګډ اقتصادي او سوداګریز کمېسیون په دویمه غونډه کې د ګډو پانګونو، صنعتي پروژو او اقتصادي همکاریو پر پراختیا خبرې کړې دي.

د طالبانو له بیا واکمنېدو او پر ښځو د پراخو محدودیتونو له لګېدو وروسته، یوشمېر افغان ښځو د کار او عاید پیدا کولو لپاره نوې لارې موندلې دي. په کابل کې د «قاصد» په نوم د بس ټکټونو د انلاین پلور او لېږد خدمت د همدې نوښتونو له ډلې ګڼل کېږي.

د کرمانشاه له لارې ترکیې او افغانستان ته د عراق د تېلو محصولاتو د اورګاډي ټرانزیټ لړۍ پیل شوه. په پیل کې د عراق د تېلو ۵۰زره ټنه لومړۍ جوپه د ترکیې او افغانستان بازارونو ته ولېږدول شوه.

په داسې حال کې چې طالبان ادعا کوي، په افغانستان کې د نشه‌يي توکو کرکېله، کاروبار او قاچاق نږدې صفر ته رسېدلې، په افغانستان کې د بریتانیا یوه پخواني قومندان همېش دو برتون ګوردون په یوې مقاله کې ادعا کړې، چې د نشه‌يي توکو اقتصاد د طالبانو د «پېچلي اقتصاد» یو مهمه برخه ده.

د افغانستان د زرګرانو ټولنه وايي، د لومړي ځل لپاره د افغانستان د سرو زرو او زرګرۍ صنعتي نندارتون جوړېږي. دغه ۳ ورځنی نندارتون د وږي له درېیمې تر پنځمې په کابل کې ترسره شي.

د افغانستان د سوداګرۍ او پانګونې خونې مشرتابه د ایران د کرنې جهاد له وزیر او مل پلاوي سره په کتنه کې له افغانستان او ایران څخه وغوښتل، چې د سوداګرو او پانګوالو لپاره د ویزو د اسانتیا په ګډون نورې سوداګریزې لازمې اسانتیاوې برابرې کړي.

د جمعیت علمای اسلام ګوند مشر مولانا فضل الرحمان ویلي، د ډیورنډ کرښې په اوږدو کې او د پخوانیو قبایلي سیمو سوداګرو کاروبارونه په ټپه درېدلي، باید دوی د اوسنیو ستونزو قرباني نه شي، ځکه د ډېری کورنیو اقتصادي ژوند له افغانستان سره په سوداګرۍ پورې تړلی دی.

د افغانستان ـ ایران د ګډې سوداګرۍ خونې مشر کمال‌الدین توحیدي د ۳۰ کسیز پلاوي په مشرۍ د سوداګریزو همکاریو او پانګونې د پراختیا او د ودانیز صنعت په نړۍوال نندارتون کې د ګډون په موخه ایران ته سفر کړی دی.

د افغانستان د سوداګرۍ او پانګونې خونې مشر سیدکریم هاشمي د ایکو اقتصادي همکاریو سازمان د غړو هېوادونو د سوداګرۍ او صنایعو خونو مشرانو سره په انلاین ناسته کې ویلي، افغانستان چمتو دی چې د سیمې هېوادونو ترمنځ د سوداګریز او ټرانزیټي پل په توګه رول ولوبوي.