بلاروس در راه اتمی شدن؛ "۶۵ درصد" رای‌دهندگان همه‌پرسی به پایان وضعیت غیرهسته‌ای رای دادند

آخرین بار در ۲۵ جنوری ۱۹۹۵ هنگامی که سیستم رادار روسیه یک راکت تحقیقاتی نارویجی را به اشتباه موشک هسته‌ای تشخیص داد، بوریس یلتسین رئیس جمهور وقت روسیه، اولین رهبری بود که «چمدان اتمی» روسیه‌ای را فعال کرد و زیردریایی‌های حامل موشک‌های بالستیک هسته‌ای روسیه بلافاصله به حال آماده‌باش درآمدند.

اما دستور آماده‌باش یک کشور به نیروهای هسته‌ای‌اش در شرایط بحرانی مشابه آن‌چه در اوکراین می‌گذرد، بی‌سابقه است و آن‌چه وضعیت را خطرناک‌تر می‌کند، این است که به نظر می‌رسد انتظار پوتین از نتیجه حمله به اوکراین و ارزیابی او از مقاومت اوکراینی‌ها در برابر ارتش روسیه و واکنش اروپا و جهان به این تهاجم، با آن‌چه در عمل اتفاق افتاد، همخوانی ندارد.

او احتمالا تصور می‌کرد جنگ اوکراین در ظرف چند ساعت یک‌طرفه شود و نیروهای روس کی‌یف را به اشغال خود درآورند. اما در چهارمین روز جنگ حتی وزارت دفاع روسیه هم اذعان کرد که ارتش این کشور تلفات سنگینی متحمل شده است. منابع نظامی و دفاعی اوکراین و همچنین وزارت دفاع بریتانیا، باور دارند که پیشروی اولیه روس‌ها به سمت کی‌یف با مقاومت سرسختانه اوکراینی‌ها کُند شده است.

محاسبه پوتین احتمالا این بود که اروپا و غرب در برابر او کوتاه خواهند آمد، دقیقا به این دلیل که در شرایط بحرانی اوکراین حتی تهدید به استفاده از سلاح‌ اتمی می‌تواند به سلسه‌ای از اقدامات متقابل بیانجامد و در نهایت تنش‌ها از کنترل خارج شود. لیز تراس، وزیر خارجه بریتانیا بعد از تهدید پوتین در مصاحبه خود با شبکه اسکای نیوز بریتانیا به همین نکته اشاره کرد و گفت که نگران است رئیس ‌جمهور روسیه برای آن‌که در جنگ اوکراین پیروز شود «از ناخوشایندترین گزینه» استفاده کند.

100%

اروپا و غرب در اولین ساعات ورود نیروهای روسی به دو جمهوری خودخوانده لوهانسک و دونتسک در شرق اوکراین اعمال تحریم بر نهادهای مالی روسیه را آغاز کردند و آلمان در همگامی با امریکا پروژه عظیم نورد استریم ۲ را متوقف ساخت. با این‌حال، تا روز چهارم جنگ توافق و تمایلی میان رهبران غربی برای قطع دسترسی روسیه به سیستم جهانی سویفت وجود نداشت. بخشی به این دلیل که غربی‌ها می‌دانستند این کار می‌تواند به افزایش تنش بیانجامد و امیدوار بودند تحریم‌های اولیه در ترکیب با صرفا تهدید قطع دسترسی روسیه به سویفت بتواند پوتین را از ادامه جنگ منصرف و به یافتن یک راه حل دیپلماتیک تشویق کند.

اما در چهارمین روز جنگ و پس از آن‌که معلوم شد تحریم‌های اولیه کارساز نبوده، اتحادیه اروپا در همراهی با بریتانیا، امریکا و کانادا تصمیم گرفتند که از «سلاح هسته‌ای مالی» خود، یعنی قطع دسترسی روسیه به سویفت استفاده کنند؛ اقدامی که به گفته اورزلا فون دیر لین، رئیس کمیسیون اروپایی، تمویل ماشین جنگی پوتین را مختل می‌سازد. بعید است که رهبران اروپایی نمی‌دانسته‌اند که پوتین در مقابل این تصمیم آن‌ها می‌تواند به تهدید اتمی متوسل شود. و فقط ساعتی پس از اعلام توافق اروپا و غرب بر سر قطع دسترسی روسیه به سیستم سویفت، پوتین نظامیان ارشد خود را فراخواند و آشکارا دستور آماده‌باش به نیروهای بازدارنده روسیه داد.

با این‌همه، هرچند به گفته فرزین ندیمی، کارشناس نظامی در مصاحبه‌اش با تلویزیون افغانستان اینترنشنال، تهدید اتمی رئیس جمهور روسیه را باید جدی گرفت، اما به نظر می‌رسد پوتین هم به این نکته واقف است که افزایش تنش و بالا بردن درجه‌های تهدید فقط غرب را به خطر نمی‌اندازد،‌ بلکه روسیه و حتی بقای رژیم او را به لبه پرتگاه می‌رساند. به‌ویژه‌ آن‌که اعتراضات ضد جنگ که در کشورهای مختلف به راه افتاد، سرانجام به خود روسیه نیز رسید؛ شمار زیادی از شهروندان روس در سن پترزبورگ در اعتراض تهاجم روسیه به اوکراین تجمع کردند که با واکنش شدید پولیس روبرو شد.

100%

پوتین می‌داند که افکار عامه روسیه موافق جنگ اوکراین نیست؛ ولودیمیر زلنسکی، رئیس جمهور و دیگر مقامات حکومت او با آگاهی از همین نکته است که سربازان روس را مخاطب قرار می‌دهند و از آن‌ها می‌خواهند که دست از جنگ بردارند و به خانه‌های خود بازگردند. حتی جمعی از مادران معترض به جنگ در لیتوانیا از مادران سربازان روس خواستند که فرزندان خود را به خانه فراخوانند.

احتمالا با در نظرداشت همین وضعیت است که وقتی ولودیمیر زلنسکی، رئیس جمهور اوکراین پیشنهاد پوتین برای مذاکره در منسک را با لحنی قاطع اما صلح‌جویانه رد کرد، پوتین پذیرفت که مذاکرات بدون پیش‌شرط را در محلی مرز بلاروس با اوکراین برگزار کند. حالا امید همه به این مذاکرات است؛ هرچند وزیر خارجه اوکراین می‌گوید به نتیجه آن چندان خوشبین نیست اما تاکید کرده که برای صلح و پایان جنگ هر مذاکره ای را می‌پذیرد.

پوتین احتمالا به این نتیجه رسیده که هزینه‌های یک پیروزی نظامی بزرگ در جنگ اوکراین فراتر از محاسبه اولیه او خواهد بود و شاید متقاعد شده باشد که به پیروزی کوچکتری در مذاکره بسنده کند. در نهایت، جنگی که پوتین در اوکراین به راه‌ انداخت، گرچه نتیجه دلخواه او را به همراه نخواهد آورد، اما اگر اشتباه محاسباتی دیگری نکند و از طریق گفتگو به سمت کاهش تنش برود، جنگ پوتین به احتمال زیاد ناتو و غرب را متقاعد کرده که خشم پوتین و نگرانی‌های امنیتی او را در شرق اروپا جدی‌ بگیرند.

آناتولی گلاز، سخنگوی وزارت خارجه این کشور گفت: "به محض ورود همه هیات‌ها به محل ملاقات، مذاکرات آغاز می‌شود".

• مذاکره کنندگانی به نمایندگی از اوکراین و روسیه برای انجام گفتگوهای صلح وارد بلاروس شده‌اند، هرچند ولدیمیر زلنسکی، رئیس جمهور اوکراین گفته است که انتظار ندارد این گفتگوها به نتیجه برسد.

در همین حال، مقام‌های اوکراینی می‌گویند که جلوی پیشروی نیروهای زمینی روسیه برای تصرف شهرهای کی‌یف و خارکیف را گرفته‌اند.

به گفته این مقام‌ها مقررات منع رفت و آمد که تا ۸ صبح در کی‌یف برقرار بود پایان یافته و ساکنان پایتخت می‌توانند از پناهگاه‌های زیرزمینی بیرون شوند.

باوجود ناکامی نیروهای روسیه در تصرف مراکز شهرهای کی‌یف و خارکیف، وزارت دفاع این کشور می‌گوید نیروهای روس شهرهای بردیانسک و انرودار در منطقه زاپوریژژیا در جنوب شرقی اوکراین و همچنین منطقه اطراف نیروگاه هسته‌ای زاپوریژژیا را تصرف کرده اند.

اوکراین سقوط نیروگاه اتمی به دست روسیه را تکذیب کرده است.

نیویورک‌تایمز نیز گزارش داده است که حتی در کوچک‌ترین روستاها و شهرهای اوکراین که تاکنون تحت تاثیر جنگ نبوده‌اند،‌ شهروندان با ایجاد پست‌های بازرسی و استحکامات،‌ برای مبارزه با نیروهای روسیه آماده می‌شوند.

روز یکشنبه، ۸ حوت در ایست بازرسی مدیکا در جنوب شرق لهستان، صف طولانی از مهاجران اوکراین برای بازگشت به کشورشان تشکیل شده بود.

یکی از مردان در صف به آسوشیتدپرس گفت: «باید از سرزمین‌مان دفاع کنیم، اگر ما دفاع نکنیم، چه کسی خواهد کرد؟»

یکی دیگر گفت که نمی‌توانسته تاب بیاورد که روسیه استقلال، شهر و شهروندان اوکراین را نابود کند و کودکان و سالمندان این کشور را بکشد.

یک زن اوکراینی به نام لسا، ۳۶ ساله و اهل لویو که همراه برادرش در حال بازگشت به اوکراین بود، پیش از ورود به ایست بازرسی به آسوشیتدپرس گفت که می‌ترسد، اما مادر است و می‌خواهد کنار فرزندانش باشد، پس باید برود.

آلینا، مادر دیگری که می‌رفت که کودکانش را از اوکراین خارج کند نیز به این خبرگزاری گفت که اوکراینی‌ها باید فرزندان‌شان را از اوکراین بیرون ببرند تا مردان مجال جنگیدن داشته باشند.

اتوبوسی آن سوی مرز و در خاک اوکراین، منتظر این افراد است تا آنها را از آنجا به مسیر بعدی‌شان منتقل کند.

دولت جمهوری چک، که از جنوب‌غرب با لهستان مرز مشترک دارد، اعلام کرد اگر مردان اوکراینی تصمیم بگیرند برای دفاع از سرزمین‌شان به اوکراین بازگردند، از خانواده‌های آنان حمایت خواهد کرد.

حدود ۲۰۰ هزار کارگر اوکراینی در جمهوری چک زندگی می‌کنند که اکثر آنان مرد هستند.

در همین حال ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین خود در کی‌یف، پایتخت مانده است تا روحیه جنگجویان اوکراینی را تقویت کند.

زلنسکی خروج مردان ۱۸ تا ۶۰ ساله از اوکراین را ممنوع کرده است و همزمان دولت اوکراین با انتشار فراخوانی از داوطلبان خارجی خواسته شده است که به دفاع از اوکراین بپیوندند.

رئیس‌جمهور اوکراین گفت که در حال ایجاد یک هنگ خارجی بین‌المللی برای داوطلبان خارج از کشور است.

دیمترو کولبا، وزیر خارجه اوکراین نیز در توییتی نوشت: از خارجی‌هایی که مایل به دفاع از اوکراین و نظم جهانی به عنوان بخشی از لژیون بین‌المللی دفاع از اوکراین هستند، دعوت می‌کنم با نمایندگی‌های دیپلماتیک اوکراین در کشورهای خود تماس بگیرید.

وزیر خارجه اوکراین افزود: «ما با هم هیتلر را شکست دادیم و پوتین را نیز شکست خواهیم داد.»

بنا بر گزارش رسانه‌ها، سفارت اوکراین در اسرائیل در فراخوانی اعلام کرده است که هر کس مایل است می‌تواند به ارتش اوکراین بپیوندد و مقابل روسیه بجنگد. این فراخوان پس از مدتی از صفحه فیسبوک سفارت اوکراین حذف شد.

رهبران اسرائیل در مواضع خود درباره حمله روسیه به اوکراین احتیاط به خرج داده‌اند.

صدها هزار نفر با پیشینه روس و اوکراینی و یا هر دو، در اسرائیل زندگی می‌کنند و اسرائیل در پی روابط خوب با هر دو کشور است.

بنابر آمار آژانس پناهندگان سازمان ملل متحد از زمان حمله روسیه به اوکراین تا یکشنبه، دست‌کم ۳۶۸ هزار نفر از اوکراین به لهستان و دیگر کشورهای همسایه پناهنده شده‌اند.

گارد مرزی لهستان شمار افراد وارد شده به این کشور از پنج‌شنبه ۵ اسفند ماه تاکنون را ۱۵۶ هزار تن عنوان کرد و گفت از این میان ۲۲ هزار نفر دوباره به اوکراین بازگشته‌اند.

برگزاری این همه پرسی در زمانی که السکاندر لوکاشنکو، رییس‌جمهور بلاروس از نقش یک میانجی بین مسکو و کی‌یف به حامی روسیه در حمله به اوکراین تبدیل شده، نگرانی‌ها را افزایش داده است.

لوکاشنکو روز یکشنبه در یک مرکز رای‌گیری گفت که می‌تواند از روسیه بخواهد تسلیحات هسته‌ای را به بلاروس بازگرداند.

او گفت: "اگر شما (غربی‌ها) تسلیحات هسته‌ای‌ تان را به پولند یا لیتوانیا و به مرزهای ما منتقل کنید، من به پوتین روی می‌آورم تا سلاح‌های هسته‌ای را که بدون هیچ قید و شرطی تقدیم کرده‌بودم، برگرداند."

لوکاشنکو که در آگست ۲۰۲۰ با موج گسترده‌ای از عتراضات علیه حکومت ۲۸ ساله‌اش رو برو شده بود، پس از آنکه توانست با کمک مالی روسیه، تحریم های غرب را پشت سر بگذارد، به مسکو نزدیک‌تر شد.

اما سویاتلانا سیخانوسکایا، رقیب آقای لوکاشنکو در انتخابات سال ۲۰۲۰، از مردم کشورش خواست تا از همه‌پرسی روز یکشنبه برای اعتراض به جنگ علیه اوکراین استفاده کنند.

این هواپیمای غول‌پیکر که اوکراینی‌ها آن را مریا (رویا) لقب داده بودند، برای حمل و نقل شاتل‌های فضایی ساخته شده بود و در سال‌های اخیر به پرواز درنمی‌آمد.

وزیر خارجه اوکراین نوشت: روسیه مریای ما را از بین برد اما هرگز نخواهد توانست رویای ما برای تبدیل شدن به یک کشور نیرومند،‌ آزاد و دموکراتیک اروپایی را نابود کند.

مریا، بزرگترین هوایپمای جهان در یک پایگاه هوایی در نزدیکی کی‌یف نگهداری می‌شد. تصاویری که از بقایای حمله راکتی روسیه گرفته شده، آتش گرفتن این هواپیما در آشیانه (هنگر) را نشان می‌دهد.

توییتر رسمی حکومت اوکراین نوشته است که این هواپیما بازسازی خواهد شد.