گزارشگران بدون مرز: نزدیک به ۶۰ درصد از خبرنگاران افغانستان دست از کار کشیده‌اند

ایمن‌ الظواهری روز یکشنبه، ۹ اسد در خانه‌ای در کابل توسط طیاره بدون سرنشین امریکایی کشته شده است.

با توجه به نزدیکی پاکستان به افغانستان، برخی‌ منابع گزارش دادند که امریکا در این عملیات احتمالا از حریم هوایی پاکستان استفاده کرده است.

امریکا هیچ نیرویی در افغانستان ندارد و پس از خروج از این کشور گفتگوهایی با کشورهای همجوار با افغانستان از جمله پاکستان برای استفاده از حریم هوایی آنان داشت تا بتواند به اهداف خود در افغانستان حمله کند.

عضو ارشد کمیته روابط خارجی مجلس سنای امریکا در بیانیه خود که در آستانه یک سالگی سقوط کابل به دست طالبان به نشر رسانده گفت که طالبان نمی‌خواهد و نمی‌تواند به تعهدات ضد تروریستی خود عمل کند و همچنان پناهگاهی برای رهبری القاعده و سایر جنگجویان فراهم می‌کند.

به عقیده او استراتژی مبارزه با تروریسم ایالات متحده به دلیل کمبود منابع و فواصل زیاد با مشکل مواجه شده است و افغانستان بار دیگر به یک نقطه کور خطرناک تبدیل شده است.

آقای ریش می‌گوید که تروریست‌هایی که در گوانتانامو نگهداری می‌شدند به افغانستان بازگردانده شدند و به آنها فرصت بازگشت به میدان جنگ داده شد.

عضو ارشد کمیته روابط خارجی مجلس سنای امریکا با انتقاد از این که ده‌ها هزار افغان همکار با دولت امریکا در افغانستان سرگردان مانده‌اند گفت که حقوق بشر زنان و دختران در افغانستان از بین رفته است.

او افزود القاعده به وضوح به افغانستان بازگشته است، نگرانی‌های تروریسم در حال افزایش است و ما فاقد تدابیر کافی برای اطمینان از کمک‌های ایالات متحده هستیم که در نهایت به دست طالبان می‌رسد.

سناتور امریکایی ضمن اذعان این که «ما باید توازن مناسبی بین کمک به مردم عادی افغان و جلوگیری از منفعت برای طالبان ایجاد کنیم» گفت که تلاش‌های دولت برای آزادسازی وجوه بانک مرکزی افغانستان باید با پیشرفت‌های طالبان در زمینه حقوق بشر، مبارزه با تروریسم و ​​قاچاق مواد مخدر مرتبط باشد در غیر این صورت، یک سنت نیز نباید آزاد شود.

آقای ریش این واقعیت که یک سال گذشته است و هنوز هیچ گزارش جامع یا اصلاح سیاستی از سوی دولت بایدن مشاهده نشده است را نه تنها نگران‌کننده، بلکه غیرقابل قبول خواند.

او ادامه داد: «برای جلوگیری از تکرار فاجعه مشابه، ضروری است که دولت بایدن به طور جدی در مورد اشتباهاتش تحقیق کند و از آن درس بگیرد.»

به گفته آقای نیکلاسون، او در نشست تاشکند، به جای «دولت» یا «مقامات حاکم»، به کاربرد کلمه «طالبان» بسنده کرده است.

پیش از این، دیگر مقامات اتحادیه اروپا نیز گفته بودند که پیش‌شرط‌هایی برای تعامل با طالبان دارند اما بحث رسمیت، هنوز مطرح نیست.

اصلی‌ترین پیش‌شرط‌های مطرح شده از سوی اتحادیه اروپا برای تعامل با طالبان، رعایت حقوق بشرو آزادی رسانه، حاکمیت قانون، تشکیل دولت فراگیر و پناه ندادن به تروریستان بین‌المللی بوده است که طالبان هنوز هیچ‌کدام را عملی نکرده‌اند و این مسأله آنان را از رسیدن به رسمیت بین‌المللی دور نگهداشته است.

در یک سال گذشته اما، اتحادیه اروپا به کمک‌های بشری‌اش ادامه داده و شماری از کشورهای اروپایی از جمله ناروی، سرگرم میزبانی از نمایندگان طالبان یا گفتگو با امید تغییر این گروه بوده‌اند. احمد ولی احمدیار، پژوهشگر سیاست‌های اتحادیه اروپا در دانشگاه آزاد بروکسل بی‌قید و شرط بودن کمک‌های این اتحادیه را نیز چالش‌برانگیز می‌خواند: «کمک‌هایی که از جامعه جهانی به افغانستان می‌رود باید مشروط به اقداماتی از سوی طالبان باشد که چنین نشده است، دوم اینکه اتحادیه اروپا هنوز از مجرای سیاست‌مدارانی در مورد افغانستان عمل می‌کند که در سقوط حکومت پیشین نقش داشته‌اند و چنین اقدامی در آینده نتیجه نخواهد داشت و در حال حاضر هم نداشته است.»

یکی از مواردی که شاید اکثریت بر آن اتفاق نظر دارند، این است که قوانین طالبان در برابر زنان افغانستان بسیار بدوی و سخت‌گیرانه بوده است. ممنوعیت دختران از آموزش و گرفتن حق کار، آزادی و فعالیت اجتماعی از زنان، سبب نگرانی بسیاری از مقامات و شهروندان جهان بوده است. مورگان جوردین، استاد دانشگاه زوریخ سوییس که در شهر لیل فرانسه به دنیا آمده است و زبان فارسی را به خوبی بلد است، چنین وضعیتی را برای آینده افغانستان خطرناک می‌داند. او همدردی‌اش را اینگونه بیان می‌کند:

«افغانستان بخشی از وجود من است و من با زنان افغانستان احساس همدردی دارم. من در دانشگاه کار می‌کنم و ارزش آموزش را به‌خوبی درک می‌کنم. اینکه زنان و دختران افغانستان نمی‌توانند به مکتب بروند در دانشگاه درس بخوانند، سبب همدردی من می‌شود».

در یک سال گذشته، بروکسل، پایتخت اتحادیه اروپا بارها میزبان نمایندگان زنان افغانستان بوده است.

پارلمان اروپا نیز «روزهای زنان افغانستان» را برای دو روز برگزار و به شماری از فعالان زن افغانستان در صحن این مجلس فرصت سخنرانی داد. مقامات اروپایی بارها بر حمایت از زنان افغانستان تاکید کرده‌اند و رعایت حقوق زنان را یک نکته عمده در ارزیابی رفتار طالبانخوانده‌اند، اما خانم جوردین می‌گوید که چنین رفتاری کارآمد نبوده و راه‌حلی نیست که وضعیت افغانستان را به سوی بهبود ببرد. او افزود:

«مقامات اتحادیه اروپا می‌گویند که منتظر اند تا ببیند چه اتفاقی خواهد افتاد. اما این سخن، در حقیقت هیچ‌چیزی را بیان نمی‌کند. کم‌ترین کاری که آنان می‌توانند و باید انجام دهند این است که دورنمای خود را به صورت واضح بیان کنند که چه راهکاری برای بهبود وضعیت افغانستان دارند».

در یک سال حاکمیت طالبان بر افغانستان، این گروه هر روز از انتظارات جامعه جهانی و به ویژه اتحادیه اروپا فاصله گرفته است و راه تعامل را بیشتر از پیش بسته است. اتحادیه اروپا می‌گوید کمک به افغانستان که با رشد روزافزون بحران اقتصادی و بشری روبروست، اولویت است، اما بسیاری‌ها، رفتار این اتحادیه را منفعلانه ارزیابی کرده و انتظار بیشتری از جامعه جهانی برای بیرون‌بردن افغانستان از وضعیت کنونی دارند.

به گفته آقای مسلم این زوج با کودکان‌شان مسافر موتری در شاهراه پکتیا بودند که سیلاب آن را برد.

این مقام طالبان می‌گوید گروه‌هایی برای نظارت از مناطق سیلاب‌زده به ولایات رفته و هنوز آمار نهایی تلفات و خسارات معلوم نیست.

هفت ولایت خوست، پکتیا، لوگر، کاپیسا، پروان، میدان وردک و غزنی از جمعه‌شب به شاهد سیلاب‌های گسترده بوده‌اند.

گفته می‌شود که این سیلاب‌ها صدها جریب زمین زراعتی را از بین برده و صدها خانه را به طور کامل یا جزئی ویران کرده است.

همچنین سیلاب‌ مسیر اصلی بین کابل - غزنی، میدان شهر - بامیان، پکتیا - لوگر را بسته است.

طالبان گفته‌اند شاهراه غزنی - کابل اکنون به روی ترافیک باز شده و کار برای بازگشایی شاهراه‌های دیگر نیز جریان دارد.

طوری که بعدها دولت‌مردان و سیاست‌مداران روایت کردند، برای ساعت‌ها باورشان نمی‌شده رئیس‌جمهور که پیوسته از دفاع، ایستادگی و مشروعیت سخن می‌گفت و به همه خاطرجمعی از بقای جمهوریت می‌داد، در آنی گریخته باشد و کشور را تسلیم یک گروه ستیزه‌جو کرده باشد.

در این زمان سرنوشت‌ساز اما یگانه روزنه‌ امید دولت‌مردان، نخبه‌ها، کارمندان رسانه‌ها، فعالان حقوق بشری، سیاسیون، نظامیان، نیروهای همکار جامعه جهانی و حتی مردمی که طالبان را یگ گروه تروریستی و انتقام‌جو می‌دانستند، حضور نیروهای ناتو و امریکا در میدان هوایی کابل بود.

کابوس حاکمیت دوباره‌ طالبان بر افغانستان، خیلی‌ها را واداشت که به میدان هوایی کابل سرازیر شوند تا در سایه‌این نیروها در امان باشند و شانسی هم برای فرار از افغانستان پیدا کنند.

هرچند یک سال بعد از این فاجعه، مقامات امریکایی تایید کردند که طالبان در مذاکرات دوحه توافق کرده بودند که به کابل داخل نشوند و در بیست کیلومتر این شهر بمانند، اما آن‌ها وقتی شنیدند که اشرف غنی با دار و دسته‌اش فرار کرده است، خلاف تعهد خود به پایتخت ریختند و با سرازیرشدن به ادارات دولتی و به خصوص به ارگ ریاست جمهوری، اریکه قدرت را در دست گرفتند.

امریکا و ناتو که گفته می‌شود پیش‌بین چنین اوضاعی نبودند، فوری دست به کار شدند و کنترل میدان هوایی کابل را در دست گرفتند و در همان شب نخست به خارج‌کردن دیپلومات و اعضای سفارت امریکا، بریتانیا و دیگر کشورهای اروپایی و اعضای ارشد حکومت افغاستان پرداختند.

طالبان که در بیست سال گذشته علیه امریکا و نیروهای خارجی جنگیده بودند و می‌گفتند جهاد شان را تا آخرین سرباز خارجی ادامه می‌دهند؛ اما به عملیات خروج هیچ ممانعتی ایجاد نکردند و به دور میدان هوایی کابل از نیروهای خود حصار کشیدند و گذاشتند هرکسی را که امریکا و متحدانش واجد شرایط خروج می‌دانند، با خود ببرند.

در این میانه اما هزاران نفر روزانه خود را به میدان هوایی کابل می‌رساندند تا سایه‌ اسلحه و کابوس طالبان را از سر خود کم کنند و به کمک نیروهای باقیمانده ناتو و امریکا خود را به جای امنی برسانند. تصاویر منتشرشده از میدان هوایی کابل در آن شب و روز، جهان را لرزاند و انتقادات زیادی را متوجه کاخ سفید و توافقنامه‌ای که به همیاری زلمی خلیلزاد، تحت عنوان "توافقنامه صلح دوحه" به امضا رسیده بود، کرد.

سیاست‌مداران امریکا در آن زمان، سقوط کابل و خروج شتابزده امریکا و آن‌چه را که در میدان هوایی کابل جریان داشت، فاجعه‌بار خواندند و آن‌را ضربه‌ محلکی بر حیثیت و آبروی امریکا دانستند.

درست یک سال بعد از این فاجعه، دیوید پتریوس، فرمانده پیشین نیروهای امریکایی در افغانستان، در مقاله‌ای در مجله اتلانتیک نوشت، امریکا به جای خروج و «انداختن افغانستان و مردمش به دست طالبان»، می‌توانست وضعیت افغانستان را در «کنترل» خود داشته باشد و از سقوط حکومت جلوگیری کند.

این نظامی بازنشسته امریکایی با این حرف منتقدین موافق است که حکومت بایدن با خروج آشفته و بی‌حساب و کتاب از افغانستان بر این ادعای رقبای امریکا مهر تایید زد که «امریکا متحد قابل اتکا نیست و در عوض یک قدرت در حال زوال است.»

اما دو روز بعد از سقوط کابل، وقتی جهانیان تصاویری را از میدان هوایی کابل دیدند که صدها نفر از بال و پیکر هواپیماها آویزان اند و حتی می‌خواهند چسبیده بر بدنه هواپیما خود را از شر طالبان نجات دهند و به جای امنی برسند، جهان شوکه شد و تیغ انتقادها را بر خلیلزاد معمار صلح افغانستان، بایدن رئیس جمهور و دیگر دولت‌مردان امریکا تیز و بران‌تر کرد.

با گذشت چند روز؛ اما وضعیت میدان هوایی بحرانی‌تر شد و با سرازیرشدن بیشتر مردم از ولایات، بی‌نظمی و آشفتگی در میدان هوایی کابل بیشتر و بیشتر شد تا این‌که پای داعش به وسط آمد و این گروه با استفاده از فرصت دست به حمله به نیروهای امریکایی و افغان‌هایی که در تلاش خارج شدن بودند، زد.

در حمله‌ انتحاری گروه داعش در محوطه‌ فرودکاه کابل، ۱۷۰ غیرنظامی افغان و ۱۳ سرباز امریکایی کشته شدند. نجات‌یافتگان این حمله در آن روز به رسانه‌ها گفتند که برخی از این غیرنظامیان در شیلک و سراسیمگی نیروهای امریکایی به قتل رسیدند. این حمله باعث شد که نیروهای امریکایی به فکر این شوند تا زودتر بساط خروج را جمع کنند و در روزهایی که پیش‌رو دارند، نگذارند تا دست داعش به آن‌ها برسد.

متعاقب به حمله داعش، امریکا در پی افراد این گروه در حول و حوش میدان هوایی کابل برآمد و به روز بیست و نهم آگست خانه‌ای را در منطقه خیرخانه بمباران کرد که در نتیجه‌ آن ده عضو یک خانواده که هیچ پیوندی با داعش نداشتند و حتی چند عضو آن همکار خود امریکا بودند، کشته شدند.

هرچند هزاران تن از همکاران امریکا و کشورهای عضو ناتو و حتی برخی از خارجیان مقیم افغانستان از عملیات تخلیه جا ماندند؛ اما پنتاگون به تاریخ ۳۰ اگست اعلام کرد که ایالات متحده آخرین نیروهای خود را از افغانستان خارج کرد و به این ترتیب حضور نظامی آمریکا در این کشور پس از ۲۰ سال سرانجام پایان یافت.