قدرت‌گیری طالبان و سرنوشت مبهم نمایندگی افغانستان در سازمان ملل

بهای سر به فلک گذاشته انرژی، جهش هشت‌و‌نیم درصدی نرخ تورم در امریکا و سقوط کم سابقه ارزش یورو از جمله مواردی است که رهبران کشورهای عضو را گردهم آورده است. نشستی با هدف تحکیم اتحاد و تلاش برای مهار سیاست‌های یکجانبه کشورهایی چون چین و روسیه.

مجمع عمومی سازمان ملل بعد دو سال غیبت رهبران و سخنرانی‌های ویدئویی، برای اولین‌بار به صورت کاملا حضوری آغاز به کار کرده و به جز ولادیمیر زلنسکی، رهبر کشور جنگ‌زده اوکراین، همه رهبران جهان ملزم به ارائه حضوری سخنرانی‌های‌شان بودند.

در این نشست که تحت تدابیر شدید امنیتی و مراقبت‌های شدید مربوط با بیماری کرونا انجام شده، بر خلاف سال ۲۰۱۹ که آخرین نشست حضوری این سازمان بود، تعداد کمتری از خبرنگاران حاضر هستند و رهبران جهان تنها مجوز همراهی شش نفر را تا داخل سالن دارند.

از سوی دیگر، برخلاف سال گذشته که این مقر میزبان ده‌ها سمینار و کنفرانس‌های جانبی همزمان بود، اینبار اما تنها بیست سمینار، بیشتر متمرکز بر مسائل تغییر اقلیم است.

در ابتدای این نشست آنتونیو گوترش، دبیرکل این سازمان در خلال تکرار مکرر نگرانی‌هایش، گریزی هم به افغانستان زد و تاکید کرد که طالبان باید به گونه فوری محدودیت‌ها بر آموزش دختران را بردارد.

به روال ثابت هرسال، رئیس جمهور برزیل به عنوان اولین رهبر جهان در پشت تریبون قرار گرفت و سخنرانی خود را ایراد کرد.

سخنرانی او اما بیش از اینکه متمرکز بر حاضرین در سالن باشد، به نظر می‌رسید برای جمعیت ۲۱۲ میلیونی کشورش است؛ در تلاش برای ارائه دستاوردهای دولتش در چهار سال گذشته.

فردیناند مارکوس جونیور، رهبر تازه منصوب فیلیپین دیگر سخنران اولین روز نشست مجمع عمومی بود.

او اولین رئیس جمهور این کشور است که بعد از ده سال روی گردانی از نشست‌های مجمع عمومی سازمان ملل متحد، حضوری در این سازمان سخنرانی می‌کند.

در طول ده سال گذشته به دلیل اختلاف نظر رهبران فیلیپین با مقامات سازمان ملل بر سر نحوه مقابله با مواد مخدر، همواره وزیران خارجه این کشور در نشست‌های مجمع عمومی حاضر می‌شدند و رهبران از مجالس سرباز می‌زدند.

عمده مواضع سخنرانی‌ فردیناند مارکوس جونیور در بیان گلایه و شکایت از دیگر رهبران کشورهای ثروتمند جهان گذشت. گلایه‌هایی که از توزیع ناعادلانه واکسن کرونا آغاز و به انتقاد از حقوق بین‌الملل و اشاره به مناقشات ارضی کشورش با چین ختم شد. چرا که فیلیپین نیز در کنار تایوان دیگر کشور زخم خورده از توسعه طلبی‌های ارضی چین است.

رهبران دو کشور خاورمیانه، اردن و قطر نیز در لیست سخنرانان اولین روز نشست مجمع عمومی سازمان ملل حضور داشتند. هردو متمرکر بر بحران فلسطین و نگران از تنش‌های منطقه.

تمیم بن حمد آل ثانی، رهبر قطر و نام همیشه همراه بحران افغانستان در مذاکرات صلح در سخنرانی خود با اشاره به بحران افغانستان از تبدیل شدن این کشور به عنوان مامن گرم تروریستان، ابراز نگرانی کرد.

او خواهان احترام به مفاد توافقنامه دوحه توسط طرفین امریکا و طالبان شد و بار دیگر بر اهمیت لزوم آزادی حق تحصیل دختران تاکید کرد.

شیخ تمیم که به گفته برخی یارترین همراه طالبان محسوب می‌شود، از سال ۲۰۱۸ و آغاز مذاکرات دوحه همنشین طالبان شد و تلاش کرد از تمامی ابزار های موجود برای تطمیع و قناعت طالبان استفاده کند. با گذشت پنج سال اما، سخنرانی امروزش حاکی از استیصال و نافرجام این پروسه پنج ساله می‌داد.

در سویی دیگر رئیس جمهور ترکیه در سخنرانی‌اش نقش فعال دیپلماتیک خود را در بحران اوکراین مکررا یادآوری کرد و از عملکرد خود در آزادسازی صادرات گندم اوکراین، به عنوان بزرگ‌ترین دستاورد سازمان ملل یاد کرد.

رجب طیب اردوغان در طول شش ماه گذشته در تلاش بوده تا هم روسیه را از خود نرنجاند و هم دل رهبران کشورهای غربی را داشته باشد. در اتخاذ این رویکرد البته، نسبتا موفق هم بوده است و تنها میانجی قابل قبول روسیه و اوکراین، در مذاکرات ناکام دو کشور بود.

اولین روز نشست عمدتا بر گلایه کشورهای فقیر از کاهش کمک‌های بشردوستانه و نگرانی کشور های ثروتمند از جنگ اوکراین گذشت.

او گفت که دختران در افغانستان با آینده نامعلوم رو به‌رو اند. او در ادامه صحبت‌های خود گفت: "طالبان وجود ما را از جامعه کاملا حذف می‌کنند. ممکن است هزاران دختر دیگر هرگز نتوانند به مکاتب برگردند. بسیاری از آن‌ها همین حالا ازدواج کرده‌اند."

او خطاب به رهبران جهان گفت اگر فکر می‌کنند که دختران افغانستان مستحق آموزش هستند، نگذارند او و دختران دیگر "قربانی سیاست‌های بین‌المللی" شوند و افغانستان به گورستان اهداف و آرزوهای ما تبدیل شود."

یک سال پیش طالبان با این توجیه که شرایط مورد نظر این گروه در مکاتب دخترانه بالاتر از صنف شش آماده نیست، لیسه‌های دخترانه را بستند.

اما حدود یک ماه پیش نورالله منیر، سرپرست وزارت معارف این گروه ادعا کرد که مردم نمی‌خواهند دختران بالاتر از شانزده سال شان را به مکتب بفرستند.

اظهارات این مقام ارشد طالبان انتقادهای زیادی را برانگیخت.

گاهی اما حضور و سخنرانی رهبران برخی کشورها در مجمع عمومی، خنده‌دار و جنجال‌برانگیز می‌شوند؛ از کوبیدن کفش بر میز تا پاره‌کردن منشور سازمان ملل.

پاره کردن منشور سازمان ملل توسط معمر قذافی

یکی از صحنه‌های ماندگار در مجمع عمومی سازمان ملل، سخنرانی معمر قذافی، رهبر وقت لیبی است. در سال ۱۳۸۸ خورشیدی، قرار بود قذافی مانند سران دیگر کشورها فقط پانزده دقیقه سخنرانی کند، اما او ۹۶ دقیقه صحبت کرد. قذافی به امریکا و دیگر کشورهای غربی تاخت و یک نسخه‌‌ی منشور سازمان ملل را پاره کرد. او انتقاد داشت که منشور سازمان ملل از اعتبار افتاده است. برخی به صحبت‌های او خندیدند و برخی دیگر خشمگین شدند.

طولانی‌ترین سخنرانی در تاریخ سازمان‌ملل

اما سخنرانی معمر قذافی، طولانی‌ترین سخنرانی در مجمع سازمان ملل نیست. فیدل کاسترو، رهبر سابق کوبا، در سال ۱۳۳۹ خورشیدی، در مجمع عمومی سازمان‌ملل ۴ ساعت و ۲۹ دقیقه سخنرانی کرد.

او در این فرصت، از امریکا به شدت انتقاد کرد و گفت: "امپریالیسم جهان را نابود می‌کند." این سخنرانی برای بسیاری از شرکت کننده‌گان خسته‌کننده شد و چوکی‌ها یکی پس از دیگری خالی شدند.

کاسترو در سخنرانی خود امریکا را متهم به جنگ‌افروزی کرد اما نماینده امریکا در واکنشی، یادداشتی به مسئول بخش سازمان‌ ملل‌ داد که در آن اتهامات کاسترو علیه امریکا بی‌اساس خوانده شده بود.

درخواست دستشویی رفتن جورج بوش

در سال ۱۳۸۵ خورشیدی، در جریان مجمع عمومی سازمان‌ ملل، جورج دبلیو بوش، رییس‌جمهور پیشین امریکا، یادداشتی به کاندولیزا رایس، وزیر خارجه وقت این کشور داد که در آن نوشته شده بود: "من باید به دستشویی بروم. آیا امکان دارد؟"

یک خبرنگار حاضر در مجمع عمومی از این یادداشت جورج بوش عکس گرفت و در رسانه‌ها منتشر کرد. صحنه‌ای خندار که به همه یادآوری می‌کند این نکته را نباید فراموش کرد که رهبران سیاسی جهان نیز مانند دیگران، نیازهای اولیه‌ای دارند.

شیطان خطاب کردن رئیس‌جمهور امریکا

در سال ۱۳۸۶ خورشیدی، هوگو چاوز، رئیس‌جمهور وقت ونزوئلا، در یک سخنرانی انقلابی در مجمع عمومی سازمان ملل، جورج بوش، رئیس‌جمهور وقت امریکا را "شیطان" خواند.

او با کنایه به میز سخنران مجمع عمومی سازمان‌ملل اشاره کرد و گفت: "یک روز پس از سخنرانی بوش، هنوز اینجا بوی شیطانی او احساس می‌شود."

او دست‌هایش را به آسمان بلند کرد و دعا کرد که خداوند او را از عذاب حضور یک "شیطان" در مجمع عمومی در امان دارد: "دیروز شیطان اینجا بود؛ همین اینجا."

کوبیدن بر میز با کفش

در سال ۱۳۳۹ خورشیدی، نیکیتا خروشچف، نخست‌وزیر اتحاد جماهیر شوروی سابق در مجمع عمومی سازمان‌ ملل از انتقادهای نماینده فیلیپین از سیاست‌های جهانی و منطقه‌ای شوروی، به شدت خشمگین شد، کفش خود را از پا درآورد و چندین بار روی میز کوبید. آنقدر محکم کوبید که ساعت از دستش باز شد. برخی حضار در سالن مجمع عمومی خندیدند، برخی دیگر به تعجب فرو رفتند.

تیوری توطیه و حضور جنجالی محمود احمدی نژاد

از صحنه‌های عجیب دیگر در مجمع عمومی سازمان‌ ملل، سخنرانی محمود احمدی نژاد، رئیس‌جمهور پیشین ایران است. در سال ۱۳۸۹ خورشیدی، او با لحن خصمانه در سخنرانی مجمع عمومی مدعی شد که دولت امریکا در سازماندهی حملات تروریستی یازدهم سپتامبر، کمک کرده است.

اظهاراتی که نمایندگان اکثریت کشورها، خصوصا سران کشورهای غربی آن را توهین‌آمیز خواندند و به رسم اعتراض سالن مجمع عمومی را ترک کردند.

سازمان ملل، از آغاز تاسیس در سال ۱۳۲۴ خورشیدی، بزرگترین مکان نمایش قدرت و گاهی هم نمایش کرکتر رهبران سیاسی ۱۹۳ کشور مختلف جهان است.

برخی‌ها با سخنرانی‌هایشان حضار را قاه‌قاه می‌خندانند، برخی دیگر اما خشم و تعجب حضار را برمی‌انگیزند.

مجمع امسال بر چالش‌هایی که بسیاری از رهبران جهان با آن دست و پنجه نرم می‌کنند تمرکز خواهد کرد؛ مواردی چون جنگ در اوکراین که منجر به دو قطبی شدن فضای نظام بین‌الملل شده است،‌ افزایش قیمت مواد خوراکی در سراسر جهان، بحران فزاینده انرژی پیامدهای سنگین آن بر اقتصاد جهان و نگرانی از سرعت یافتن تغییرات اقلیمی که منجر به وقوع سیل ویرانگر در برخی کشورها مانند پاکستان و گرمای کم‌سابقه در اروپا و امریکا شد.

در حالی که سال گذشته بزرگترین چالش جهان در هفتاد و ششمین نشست مجمع عمومی مقابله با بحران همه‌گیری کرونا و کاهش اثرات آن بر جهان بود، امسال اما این موضوعات از مواردی چون جنگ اوکراین و بحران گسترده تورم ناشی از آن متاثر شده است.

آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد در مراسم افتتاحیه این نشست گفت: مجمع عمومی در زمان پرخطری تشکیل جلسه می‌دهد. جهان ما در اثر جنگ ، فقر، گرسنگی و نابرابری به شدت آسیب‌دیده است.

آقای گوترش گفت که گردهمایی رهبران جهان در نیویورک باید از طریق گفتگو، بحث و برنامه ریزی، فرصتی باشد برای غلبه بر اختلافات و بحران های فعلی نظام بین‌الملل.

حدود ۱۵۷نفر از رهبران یا نمایندگان آنان قصد دارند از سه‌شنبه تا یکشنبه در این مجمع سخنرانی کنند و انتظار می‌رود جنگ در اوکراین و پیامدهای آن موضوع اصلی باشد.

ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین در یک سخنرانی ویدئویی از پیش ضبط شده در مجمع شرکت خواهد کرد.

مجمع عمومی روز جمعه به آقای زلنسکی مجوز سخنرانی غیرحضوری داد، چرا که طبق قاعده از پیش تعیین شده همه سخنرانی‌های رهبران جهان امسال باید به‌گونه حضوری ایراد شود و رهبران غایب در این نشست فرصت ارائه نظرات‌ خود را نخواهند داشت.

انتظار می‌رود در نشست پیش رو رهبران کشور های کمتر توسعه‌یافته جهان از آسیا، آفریقا و خاورمیانه نسبت به تغییر نامتوازن کمک‌های بشردوستانه ابراز نگرانی کنند.

در طول شش ماه گذشته عمده کمک‌های بشردوستانه معطوف اوکراین شده است و بحران‌های اقتصادی شمار زیادی از کشور های کمتر توسعه‌یافته عملاً‌از دستورکار نهادهای بین‌المللی خارج شده است.

سخنرانی این افراد طبق اصول سازمان ملل متحد، پس از پایان یافتن سخنرانی رهبران کشورها انجام خواهد شد.

ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه که عامل اصلی جنگ اوکراین و پیامد های اقتصادی و سیاسی ان بر سراسر جهان شناخته می‌شود، ترجیح داده است در این نشست شرکت نکند و نماینده روسیه به جای او در این مجمع سخنرانی خواهد کرد.

روابط روسیه و بسیاری از کشورهای جهان که از موضع غرب در مخالفت با جنگ اوکراین حمایت می‌کنند،‌پس از حمله نظامی روسیه به اوکراین به تیرگی گراییده است.

نگرانی ها از درگیری جنگ هسته‌ای و استفاده از سلاح نظامی، واکنش‌هایی را به همراه داشته است.

جو بایدن،‌ رئیس‌جمهور امریکا در تازه‌ترین مصاحبه تلوزیونی خود صراحتا آقای پوتین از استفاده سلاح هسته‌ای در اوکراین منع کرد و او را تهدید به واکنش شدید متقابل کرد.

انزوای پوتین از مجامع سیاسی جهان همواره یکی از اهداف جدی حکومت امریکا بوده است.

چین نیز به عنوان یکی از بزرگترین حامیان مالی سازمان ملل، از جمله رهبران غایب خواهد بود. این در حالی است که پس از سفر نانسی پلوسی، رئيس مجلس نمایندگان امریکا به تایوان و تشدید تنش‌ها میان چین و امریکا، این دو قدرت اقتصادی و نظامی رقیب، مکررا یکدیگر را تهدید کرده‌اند.

سفر نانسی پلوسی به تایوان بعد از ۲۵ سال انزوای نسبی تایوان از دستور کار سیاست خارجی امریکا، انجام شد.

چین کاخ سفید را به دخالت در مسایل داخلی خود متهم می‌کند. بیجینگ همچنین به امریکا هشدار داده است که در صورت تداوم حمایت از اوکراین، واکنش شدید نظامی نشان خواهد داد.

رقابت و تنش میان کشور های چین و امریکا موضوعی تازه و محدود به تایوان نیست و در طول سالیان گذشته وجود داشته است. البته این رقابت تا پیش از این عمدتا اقتصادی و محصور به تنش‌های تعرفه های گمرکی بوده است.

غایب بزرگ بعدی مجمع امسال،‌ نرندرا مودی، نخست‌وزیر هند است. او در مراسم خاکسپاری ملکه الیزابت نیز حضور نیافت و غیبت در این دو مراسم حائز اهمیت به نوعی حاکی از تغییر اولویت‌های این کشور است. چرا که این کشور هفته گذشته در نشست شانگهای به همراه روسای جمهور روسیه و چین حاضر شد.

هند یکی از کشور هایی است که در نشست شورای امنیت سازمان ملل متحد بر علیه روسیه رای نداده است و در طول شش ماه گذشته رویکرد بینابین سیاسی اتخاذ کرده است. به نظر می‌رسد آقای مودی در تلاش است تا از چالش‌های فعلی نظام بین‌الملل تا جای ممکن دور بایستد.