مقامهای بهداشت محلی در غزه اعلام کردند که در حملات روز یکشنبه اسرائیل بر این منطقه دستکم ۲۵ فلسطینی کشته شدهاند. به گفته این مقامها، از این میان ۵ نفر در نزدیکی دو مرکز امدادرسانی تحت حمایت امریکا کشته شدهاند.
پزشکان بیمارستان العوده در مرکز نوار غزه اعلام کردند که دستکم سه نفر به اثر آتشباری اسرائیل هنگامی کشته شدند که تلاش داشتند وارد یک مرکز امدادرسانی در نزدیکی کریدور نتزاریم شوند.
مقامات گفتند که دو نفر دیگر در مسیر رفتن به یک مرکز امدادرسانی رفح، در جنوب غزه کشته شدند.
به گفته پزشکان، هفت نفر در یک حمله هوایی دیگر در شهر بیت لاهیا در شمال این منطقه محاصره شده کشته شدهاند. آنها افزودند که بقیه در حملات هوایی جداگانه در جنوب نوار غزه جان باختند.
ارتش اسرائیل تاکنون درباره حمله روز یکشنبه به غزه ابراز نظر نکرده است.
همزمان با افزایش تنش میان اسرائیل و ایران، نیروهای هوایی اسرائیل به حملات در غزه ادامه داده است. بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل پیشتر اعلام کرده بود که حملات بر غزه تا از بین رفتن حماس و بازگرداند گروگانها ادامه خواهد داشت.
مقامات اوکراینی اعلام کردند روسیه پیکر ۱۲۰۰ سرباز اوکراینی دیگر را که در جنگ کشته شده بودند، به این کشور تحویل داده است. پیکر این سربازان مطابق مفاد توافقنامه تبادل اسرا و کشتهشدگان جنگ میان اوکراین و روسیه بازگردانده شده است.
مقامات اوکراینی یکشنبه، ۲۵ جوزا اعلام کردند که در پی چندین تبادل در این ماه، تاکنون بیش از ۴ هزار و ۸۰۰ جسد سرباز اوکراینیها به کشورشان بازگشته است. این یکی از بزرگترین تحویلدهی پیکر کشتهشدگان از زمان آغاز جنگ روسیه با اوکراین است.
خبرگزاریهای دولتی روسیه نوشتند که مسکو در ازای تحویلدهی این پیکرها، هیچ جسد روسی را از اوکراین تحویل نگرفته است.
رستم عمروف، وزیر دفاع اوکراین گفت به عنوان بخشی از توافقنامههای استانبول، بازگرداندن اجساد کشتهشدگان ادامه خواهد داشت.
آقای عمروف که ریاست هیئت اوکراینی در مذاکرات استانبول را بر عهده داشت، افزود: «مرحله مهم و مسئولانهای از شناسایی پیکرها را پیشرو داریم. این یک روند پیچیده و ظریف است که دولت را در برابر خانوادهها پاسخگو میسازد».
این چهارمین مرحله تحویلدهی بازماندههای سربازان است که هفته گذشته در استانبول میان مقامات روسیه و اوکراین توافق شده بود.
کییف و مسکو در مذاکرات استانبول توافق کردند که هر کدام تا ۶ هزارپیکر کشتهشدگان را تحویل دهند و اسرای جنگی، بیماران، زخمیها و افراد زیر ۲۵ سال را مبادله کنند.
مسکو اعلام کرده که در این مدت مجموعا پیکر ۲۷ نظامی روس را دریافت کرده است.اوکراین و روسیه تاکنون سه تبادل اسرای جنگی را انجام دادهاند، اما تعداد دقیق و مجموعی این تبادلات تاکنون اعلام نشده است.
رهبران بزرگترین اقتصادهای جهان روز یکشنبه برای شرکت در نشست گروه هفت وارد رشتهکوههای راکی در کانادا شدند. این نشست در حالی برگزار میشود که بحران فزاینده خاورمیانه و جنگ تجاری حلنشده دونالد ترامپ بر آن سایه افکنده است.
حملات اسرائیل به ایران و پاسخ متقابل تهران که بسیاری از رهبران جهان را غافلگیر کرده، تازهترین نشانه از جهانی بیثباتتر است.
کییر استارمر، نخستوزیر بریتانیا، در پرواز به کانادا برای حضور در نشست گروه هفت اعلام کرد که درباره تلاشها برای کاهش تنش با دونالد ترامپ، بنیامین نتانیاهو و دیگر رهبران جهان گفتوگو کرده است.
بریتانیا در حال اعزام جنگندهها و نیروهای تقویتی به خاورمیانه است. کییر استارمر گفت: «ما حق دفاع مشروع اسرائیل را به رسمیت میشناسیم اما این وضعیت باید کاهش یابد. خطر تشدید بحران برای منطقه و فراتر از آن بسیار بالاست.»
مارک کارنی، نخستوزیر کانادا و میزبان نشست گروه هفت، تصمیم گرفته است برخلاف روال همیشگی، در پایان نشست بیانیه مشترکی صادر نکند.
به گزارش آسوشیتدپرس، با توجه به تلاش رهبران برای متقاعد کردن دونالد ترامپ به انصراف از اعمال تعرفهها، این نشست بیشتر شبیه مجموعهای از دیدارهای دوجانبه خواهد بود تا نمایش اتحاد گروه هفت.
امانوئل مکرون، رئیسجمهور فرانسه، در مسیر سفر به کانادا توقفی نمادین در گرینلند خواهد داشت و با رهبر این منطقه قطبی و نخستوزیر دنمارک در ناو هواپیمابر دنمارکی دیدار خواهد کرد.
او نخستین رهبر اروپایی بود که پس از روی کار آمدن دونالد ترامپ به کاخ سفید رفت. با این حال، علیرغم روابط گاهبهگاه دوستانه میان پاریس و واشنگتن، تلاشهای امانوئل مکرون برای تأثیرگذاری بر دونالد ترامپ دستاورد چندانی نداشته و فرانسه تحت تعرفههای برنامهریزیشده ترامپ علیه اتحادیه اروپا قرار گرفته است.
ترامپ قرار است اواخر روز یکشنبه وارد کناناسکیس در آلبرتا شود. دیدارهای دوجانبه میان رهبران ممکن است همان روز برگزار شود اما برنامه رسمی نشست از روز دوشنبه آغاز خواهد شد.
پیتر بوم، هماهنگکننده کانادا در نشست گروه هفت سال ۲۰۱۸ و با تجربه شرکت در شش نشست گروه هفت، پیشبینی کرده است که رهبران بخش عمدهای از بحثها را به جنگ در خاورمیانه اختصاص خواهند داد.
او گفت: «رهبران میتوانند به بحث بپردازند و شاید حتی بیانیهای صادر کنند. دستور کار سیاست خارجی بسیار گستردهتر شده است.»
رهبرانی که عضو گروه هفت نیستند اما به دعوت مارک کارنی در این نشست حضور دارند، شامل رؤسای دولت هند، اوکراین، برازیل، افریقای جنوبی، کوریای جنوبی، استرالیا، مکسیکو و امارات متحده عربی میشوند.
جلوگیری از اعمال تعرفهها همچنان به عنوان اولویت اصلی بحثها باقی مانده است.
درگیری مرگبار میان اسرائیل و جمهوری اسلامی که وارد سومین روز خود شده است، بازتابی گسترده در میان کاربران افغان داشته است؛ برخی همسو با جمهوری اسلامی، برخی همسو با اسرائیل و برخی نیز جنگطلبی طرفین را محکوم کردهاند.
شماری از کاربران افغان با ابراز همبستگی با ایران، حملات تلافیجویانه جمهوری اسلامی را پاسخ مشروع به تهاجم اسرائیل دانستهاند؛ گروه دیگری از کاربران حملات اسرائیل را فرصتی برای تغییر رژیم در ایران دانستهاند.
در این میان برخی از کاربران نیز با نفی ماهیت جنگ، آن را رقابت بینتیجهای دانستهاند که هر دوسو بازنده اند.
دفاع از موضع ایران در برابر اسرئیل
شماری از کاربران ضمن اعلام همبستگی با ایران، حملات تلافیجویانه جمهوری اسلامی علیه اسرائیل را «دفاع» تعبیر کردهاند.
نصرالله رضایی، کاربر افغان، گفته که «اگر ایران [به اسرائیل] پاسخ داد، دفاع بود، نه جنگطلبی. سکوت در برابر ظلم، خیانت به انسانیت است. ما در کنار حق ایستادهایم.»
سید کاظم هاشمی، کاربر افغان، معتقد است که اسرائیل در این نبرد شکست خورده است. او در صفحه فیسبوک خود نوشت: «روزهای پایانی رژیم اسرائیل فرا رسیده و اکنون میداند که بر مردم مظلوم و بیدفاع غزه چه گذشته است.»
سید حامد وطندوست، کاربر افغان، نیز بر حمایت همه کشورها از جمهوری اسلامی تاکید کرده و نوشته است: «باید تمام کشورهای اسلامی پشت ایران باشد تا رژیم کودککش [اسرائیل] از غزه هم عقبنشینی کند.»
شماری از کاربران درگیری بین این دو کشور را مقدمهای برای تشدید تنش در خاورمیانه میدانند.
داوود عرفان، استاد پیشین دانشگاه هرات و تحلیلگر امور سیاسی، در صفحه فیسبوک خود نوشته است: «حذف فرماندهان ارشد نظامی ایران، جنگ در خاورمیانه را وارد مرحله جدیدی ساخته است. به نظر میرسد اسرائیل هستهای تصمیمگیری اصلی واکنش نظامی ایران را مختل کرده است.»
آقای عرفان معتقد است که «خاورمیانه آبستن حوادث ناگواری است.»
«فرصت تغییر» رژیم در ایران
ستاره کریم، کاربر افغان، درگیری بین جمهوری اسلامی و اسرائیل را فرصتی برای «تغییر رژیم در ایران» دانسته و خطاب به مردم ایران گفته است: «مردم ایران حالا وقتش است که رژیم خامنهای را نابود کنید و یک ایران آزاد و با اقتصاد قوی و بدون تحریم و فیلتر داشته باشید.»
علی فطرت، کاربر افغان، از عملکرد ضعیف و حسابنشده جمهوری اسلامی در مقابل اسرائیل یاد کرده و «تغییر رژیم» را «حتمی» دانسته است. او گفته است: «ایران نتیجه جنگ را نمیداند، فکر میکند با ایجاد ترس میتواند دولت یهود را از جنگ منصرف کند، اما در آن طرف اسرائیل دقیق به هدف میزند. فکر میکنم تغییر رژیم حتمی است، آنهم با ویرانی خیلی زیاد برای هر دو طرف.»
یک کاربر دیگر با نام مستعار «لوی افغانستان» نوشته است: «ایران نفسهای آخر خود را میکشد و ممکن در دو هفته آینده سقوط کند.»
محکومیت جنگطلبی
شماری از کاربران تداوم و تشدید جنگ بین اسرائیل و جمهوری اسلامی را به ضرر هر دو کشور دانسته و خواستار پایان جنگ شدهاند.
پرویز کوهستانی، کاربر افغان، نوشته است: «بهترین تدبیر در وضعیت فعلی توقف جنگ است، ایران به خوبی میداند که هزینه و آمادگی جنگی ندارد. برای نابودی و ضربه نه خوردن به خود عقب نشینی بهترین گزینه است.»
عصمت الله رنجبر، کاربر افغان، با تاکید بر «صلح بین طرفین» گفته است: «امیدوارم طرفین صلح کنند تا مردم عام بیشتر از این قربانی نشود. جنگ پیروز ندارد در هرصورت جنگ ویرانی و بربادی به بار میآورد.»
محمد محق، پژوهشگر مطالعات اسلامی، نیز در صفحه اکس خود نوشته است: «جنگ بد است، جنگ افروزی بدتر و ایدئولوژیهای جنگ افروزانه فاجعهآفرین. شرم باد بر سیاستمدارانی که برای حفظ منصب خود در قدرت با جان بیگناهان بازی میکنند و ملتها را به روز سیاه بیخانمانی می نشانند. هرجنگی را باید محکوم کرد و به ساز هیچ جنگی نباید رقصید.»
واکنش طالبان
طالبان در همان روز اول جنگ به حملات اسرائیل به ایران واکنش نشان داد و سخنگوی این گروه آن را محکوم کرد.
ذبیحالله مجاهد حملات اسرائیل به جمهوری اسلامی که منجر به کشته شدن فرماندهان، دانشمندان هستهای جمهوری اسلامی و غیرنظامیان شدهاست را بهشدت محکوم کرد و آن را نقض آشکار اصول بنیادین حقوق بینالملل، حاکمیت ملی و تمامیت ارضی جمهوری اسلامی خواند.
حمدالله فطرت، معاون سخنگوی طالبان، نیز روز شنبه کشته شدن دستکم ۹ دانشمند هستهای ایران را محکوم کرد و افزود که اسرائیل به خشونتها دامن زده و کشورهای منطقه را نگران کرده است.
فطرت و مجاهد از طرفهای درگیر خواستهاند برای حفظ ثبات منطقه به تعهدات خود متعهد باقی بمانند.
سفارت طالبان در ایران نیز با نشر اطلاعیهای از مهاجران افغان مقیم ایران خواسته است تا از شرکت در فعالیتهای سیاسی، تظاهرات و اظهارنظر یا بازنشر محتواهای سیاسی حساس در فضای مجازی خوددداری کنند.
با اینحال با گذشت سه روز از آغاز درگیریهای شدید میان جمهوری اسلامی و اسرائیل، ملاهبتالله، رهبر طالبان، و سایر مقامات ارشد این گروه از اظهار نظر درباره این جنگ خودداری کردهاند.
جمهوری اسلامی از بدو استیلای طالبان بر افغانستان روابط خوبی با رژیم طالبان در کابل برقرار کرد و سفارت و قنسولگریهای افغانستان را به این گروه داد. در همان حال، جمهوری اسلامی روابط اقتصادی و تجاری رو به انکشافی با طالبان برقرار کرده است.
مسیرهای هوایی مشخصی که جتهای اسرائیل در طول عملیات «شیر بهپاخاسته» طی کرد و اهدافی را در ایران نشانه گرفت، به دلیل ماهیت حساس عملیات و نیاز استراتیژیک اسرائیل به پنهانکاری، پوشیده مانده است.
اما گزارشها، دادهها و تحلیلهای منتشر شده درباره این عملیات، میتوانند بستری را فراهم کنند که مسیرهای احتمالی طی شده توسط جتهای اسرائیل و روشهای به کار رفته در انجام این عملیات پیچیده نظامی را تخمین زد.
حریم هوایی سوریه؛ مسیر اصلی
بر اساس گزارشها، جتهای جنگنده اسرائیل عمدتاً از طریق حریم هوایی سوریه وارد فضای هوایی ایران شدهاند. نیروی هوایی اسرائیل پس از سقوط حکومت بشار اسد در سوریه، حملات گستردهای را به شبکه دفاع هوایی این کشور انجام داد. این حملات توان سوریه برای دفاع هوایی را به شدت تضعیف کرد. تخریب سامانههای دفاع هوایی، ضربه زدن به تجهیزات و ساختارهای هوافضای سوریه توسط اسرائیل سبب شده است که حکومت جدید این کشور در حال حاضر قادر به مدیریت حریم هوایی خود نباشد.
با این حال، گفته میشود که اسرائیل با توجه به شرایط شکننده در سویه، برای استفاده از حریم هوایی این کشور دست بازتری داشته است. مسیر هوایی سوریه برای جنگندههای اسرائیل فرصتی را فراهم کرده است که نیروهای هوایی این کشور از مسیرهای حفاظت شده و از نظر سیاسی حساستر خودداری کند.
گزارشها حاکی است که بیش از ۲۰۰ جت جنگنده نیروی هوایی اسرائیل، از جمله جنگندههای اف ۱۶، اف ۱۵ و اف ۳۵ از مسیر هوایی سوریه به بیش از ۱۰۰ هدف در ایرن حمله کردهاند. این جنگندهها تاسیسات هستهای نطنز، فردو، خنداب و شماری از مقرهای نظامی در تهران را هدف قرار دادند.
خنثیسازی پدافند هوایی
برپایه دادهها، عملیات «شیران بهپاخاسته» اسرائیل علیه ایران با خنثیسازی سامانههای پدافند هوایی و اقدامات فنی نیروی هوایی اسرائیل در شمال ایران و عراق آغاز شد. این اقدامات عبور امنتر جنگندهها در موجهای بعدی حملات را تسهیل کرد. گزارشها حاکی است که عوامل موساد با خرابکاری در پایانههای راداری و فرماندهی ایران از این عملیات پشتیبانی کرده است.
برخی از منابع ادعا کردهاند که موساد پایگاههای پهپادی و موشکی را در داخل ایران ایجاد کرده تا از داخل به پدافند هوایی این کشور حمله کند. این فرضیهها نشان میدهد که اسرائیل گامهای نخست برای دسترسی به اهداف خود را در امتداد مرز غربی ایران اولویتبندی کرده بود تا زمینه حملات عمیقتر را فراهم کنند.
سوختگیری بر فراز سوریه
شماری از کارشناسان نظامی دفاع هوایی در شبکههای اجتماعی نوشتهاند که هواپیمای تانکر کیسی ۷۰۷ اسرائیل در فراز آسمان دیرالز در شرق سوریه، به جنگندهها در هنگام رفت و برگشت به ایران، سوخترسانی کرده است.
با این حال، دادهها نشان میدهد که جتهای اسرائیل با استفاده از یک کریدور هوایی از طریق شرق سوریه به اهدافی در ایران دست یافتهاند. نیروی هوایی اسرائیل با استفاده از پدافند هوایی پراکنده در منطقه، برد عملیاتی خود را برای تقریباً ۲ هزار کیلومتر در رفت و برگشت حفظ کرده است.
حریم هوایی دیگر کشورها
برخلاف حملات قبلی اسرائیل به ایران در اکتوبر ۲۰۲۴ که طبق گزارشها شامل حریم هوایی اردن و عراق میشد، به نظر میرسد عملیات «شیر بهپاخاسته» بیشتر از مسیرهایی در حریمهوایی سوریه استفاده کرده است. اسرائیل با این روش تلاش کرده است پیامدهای دیپلوماتیک عملیات خود بر ایران را به حداقل برساند. بربنیاد گزارشها، اسرائیل در سال ۲۰۲۴ برای حمله به ایران از حریم هوایی اردن و عراق استفاده کرده بود.
کاظم غریبآبادی، معاون وزیر خارجه جمهوری اسلامی ادعا کرد که بخش از حملات اسرائیل به ایران از قلمرو عراق سازماندهی شده است. او تصریح کرد که دولت عراق در حال حاضر بر قلمرو هوایی و زمینی خود حاکمیت کامل ندارد. او گفت عباس عراقچی، وزیر خارجه جمهوری اسلامی با همتای عراقی خود درباره بهکارگیری اسرائیل از حریم هوایی این کشور گفتوگو کرده است. عراقچی از عراق خواسته به دلیل استفاده غیرقانونی اسرائیل از حریم هوایی این کشور، به شورای امنیت سازمان ملل شکایت کند.
شگردهای رزمی
نیروی هوایی اسرائیل از پروازهای ارتفاع پایین و جنگ الکترونیک برای گریز از پدافند هوایی باقیمانده ایران استفاده کرد. جتهای رادارگریز اف ۳۵ احتمالاً حملات اولیه را برای غیرفعال کردن رادار و سیستمهای موشکی زمین به هوا هدایت کردند. پس از آن جتهای اف ۱۵ و اف ۱۶ مهمات سنگینتری مانند بمبهای سنگرشکن جیبییو ۲۸ را به سایتهای هستهای مستحکم شلیک کردند. گفته میشود که عملیات پنهانی موساد، از جمله پهپادهای از پیش مستقر شده و سلاحهای دقیق، نیاز به گشتزنی جتها بر فراز حریم هوایی ایران را کاهش داد و امکان ورود و خروج سریعتر جنگندههای اسرائیل را فراهم کرد.
ویژگیهای جغرافیایی
عملیات «شیران بهپاخاسته» اهدافی را در سراسر ایران، از جمله تهران در شمال، خرمآباد در غرب و نطنز در شمال تهران و اصفهان را نشانه گرفت. مسیر هوایی سوریه به ایران دسترسی مستقیم نیروی هوایی اسرائیل را به مناطق مرکزی و غرب ایران فراهم کرد. این مسیر قرار گرفتن در معرض پدافند هوایی شرقی ایران در نزدیکی پاکستان و افغانستان را که احتمالا ارتباط کمتری با اهداف اصلی عملیات اسرائیل داشت، به حداقل رساند.
هرچند مسیرهای دقیق پرواز جنگندههای اسرائیل همچنان محرم باقی مانده است، اما گفته شده است که کریدور سوریه که با سوختگیری بر فراز دیرالزور و حملات پیشگیرانه به پدافند هوایی پشتیبانی میشد، احتمالاً ستون فقرات مسیر حمله اسرائیل به ایران بوده است. بر بنیاد دادهها، استفاده اسرائیل از حریم هوایی عراق و اردن میتواند در درجه دوم و سوم قرار داشته باشند.
بهکارگیری حریم هوایی سوریه، بیثباتی منطقهای، برتری تکنولوژیکی اسرائیل و عملیات مخفی موساد از مواردیاند که گفته میشود اثربخشی عملیات اسرائیل و غافلگیری جمهوری اسلامی را به حداکثر رساندهاند.
جیسون کریس هاک، نویسنده و رئیس نهاد دوستان افغانستان درباره موضع جبهه مقاومت ملی افغانستان در قبال حملات اسرائیل به ایران نوشت که این جبهه هرگز فرصت خیانت به کهنهسربازان ارتش امریکا را از دست نمیدهد.
او گفت اگر جبهه مقاومت با رژیم ایران دوست شود، اعتبار خود را نزد حامیان غربیاش از دست خواهد داد.
آقای کریس هاک روز یکشنبه، ۲۵ جوزا در لینکدین به موضع جبهه مقاومت ملی درباره درگیریهای اسرائیل و ایران واکنش نشان داد و رژیم ایران را «تروریستهای ضدغرب» خواند.
او نوشت: «اگر جبهه مقاومت ملی افغانستان بخواهد با رژیم تروریستی ایران دوست شود، این دوستی به بهای پیوستن به صف دستنشاندههای تروریست آنها تمام خواهد شد.»
رئیس نهاد دوستان افغانستان در این یادداشت تاکید کرده است که جمهوری اسلامی همان چیزی است که طالبان میخواهند به آن تبدیل شوند. او همچنین افزود که رژیم ایران مسئول کشتن هزاران نیروی نظامی امریکایی است.
در یادداشت او تاکید شده است که جمهوری اسلامی مردم خود، بهویژه زنانی را که برای حقوقشان ایستادگی میکنند، سرکوب و به قتل میرساند.
او همچنین نوشت: «جبهه مقاومت هرگز فرصتی برای خیانت به کهنهسربازان ارتش امریکا از دست نمیدهد، همان کسانی که همواره از آنها درخواست کمک برای جذب حمایت امریکا در مخالفت با طالبان میکند.»
پیشتر، جبهه مقاومت ملی افغانستان به رهبری احمد مسعود، حمله اسرائیل به ایران را «تجاوز» خوانده و آن را محکوم کرده بود. این جبهه با اشاره به کشته شدن شماری از مقامهای ارشد جمهوری اسلامی، این حملات را مغایر با قوانین بینالمللی دانست.