کریس مورفی، سناتور دموکرات امریکا، به شبکه سیانان گفته است که برخی از تاسیسات هستهای ایران چنان عمیق است که «هرگز نمیتوانیم به آنها نفوذ کنیم.» او میگوید جمهوری اسلامی ذخایر مهم هستهای خود را به مناطقی منتقل کرده است که امریکا نمیتواند آنها را بمباران کند.
جنرال دن کین، رئیس ستاد ارتش امریکا، نیز روز پنجشنبه در نشستی با قانونگذاران امریکایی اعلام کرد که در حملات هوایی به سایت هستهای اصفهان از بمبهای سنگرشکن استفاده نشده است، زیرا عمق سایت به حدی است که بمبها نمیتوانند نفوذ پیدا کنند.
با اینحال بمبافکنهای بی۲ امریکا بیش از دوازده بمب سنگرشکن را بر روی سایتهای هستهای فردو و نطنز رها کردهاند.
مقامات امریکایی معتقدند که ساختارهای زیرزمینی سایت هستهای اصفهان تقریبا ۶۰ درصد ذخیره اورانیوم غنیشده ایران را در خود جای دادهاند؛ مقداری که برای تولید سلاح هستهای ضروری است.
جان رتکلیف، رئیس سازمان اطلاعات مرکزی امریکا (سیا) گفته که جامعه اطلاعاتی امریکا بر این باور است که بخش عمدهای از مواد هستهای غنیشده ایران در سایتهای اصفهان و فردو دفن شدهاند.
پیشتر آژانس اطلاعات دفاعی امریکا اعلام کرد که اجزای اصلی برنامه هستهای ایران از جمله اورانیوم غنیشده تخریب نشده و حملات امریکا احتمالا این برنامه را تنها چند ماه عقب انداخته است.
شماری از نمایندگان جمهوریخواه نیز پس از نشست محرمانه با وزرای دفاع، خارجه و رئیس سازمان سیا، به سیانان گفتند که احتمالا همه مواد هستهای ایران از بین نرفته باشد.
مایکل مککال، نماینده جمهوریخواه، گفت: «تا آنجا که من میدانم بیشتر مواد غنیشده اورانیوم هنوز در تاسیسات هستهای وجود دارد و بنابراین نیاز به نظارت کامل داریم. به همین دلیل است که ایران باید مستقیما با ما به میز مذاکرات بیاید.»
لیندزی گراهام، سناتور از کارولینای جنوبی، نیز گفته است که هرچند هدف ایالات متحده با بمباران سه سایت اصلی هستهای ایران محقق شده است، اما هنوز جمهوری اسلامی «جاهطلبی» دارد و «من نمیدانم ۹۰۰ پوند اورانیوم فوق غنی در کجا است.»
جفری لوئیس، استاد موسسه مطالعات بینالمللی میدلبری مستقر در امریکا و کارشناس تسلیحات نیز به سیانان گفت: «تصاویر ماهوارهای تجاری نشان داده که ایران به تونلهای اصفهان دسترسی مجدد یافته است.»
کمال پنحاسی، سخنگوی فارسیزبان ارتش اسرائیل، روز جمعه در پیام ویدیویی، گفت که نیروهای هوایی این کشور به انبارهای موشکهای زمینبهزمین، پرتابگرها، خطوط تولید و سامانههایی که ابزار پروازی اسرائیل را تهدید میکردند حمله کردند.
ارتش اسرائیل میگوید با حمله به ایران «حمله بزرگتر» جمهوری اسلامی به اسرائیل را مختل کرده و تهدیدهای فوری علیه موجودیت این کشور را از بین برده است.
حمله اسرائیل به صدها هدف نظامی در ایران
اسرائیل در جنگ ۱۲ روز، هزار و ۴۸۰ هدف نظامی را داخل ایران هدف قرار داد و هزار و ۵۰۰ بار هواپیماهای اسرائیلی بر فراز ایران پرواز کردند.
بر اساس دادههای رسمی، اسرائیل سه هزار و ۵۰۰ مهمات و بمب بر ایران فرو ریخته است. تهران کانون اصلی حملات اسرائیل بود.
به گفته سخنگوی ارتش اسرائیل، در عرض چند ساعت نخست، اسرائیل برتری هوایی خود را در آسمان ایران بهدست آورد و مسیر هوایی به سوی تهران گشوده شد. او تاکید کرد تمرکز اولیه اسرائیل، بر تأسیسات تسلیحات هستهای بوده است.
او گفت: «سایتهای فردو، نطنز، اصفهان و اجزای حیاتی پشتیبان مورد حمله قرار گرفتند. هزاران سانتریفیوژ نابود شد و رآکتور غیرفعال اراک نیز هدف قرار گرفت تا توانایی تولید پلوتونیوم ایران از بین برود.»
به گفته ارتش اسرائیل، در مرحله دوم عملیات، تمرکز بر تواناییهای موشکی و پدافندی ایران بوده است. پنحاسی میگوید بیش از ۳۰ مرکز تولید قطعات هدف قرار گرفته و بیش از نیمی از پرتابگرهای حکومت ایران نابود شدهاند.
کشته شدن فرماندهان جمهوری اسلامی
سخنگوی ارتش اسرائیل از توقف برنامه ساخت هشتهزار موشک بالیستیک خبر داده و گفته است: «زنجیره فرماندهی رژیم ایران از هم پاشیده و ۳۰ فرمانده ارشد از بین رفتهاند.»
محمد باقری رئیس ستاد کل نیروهای مسلح، حسین سلامی فرمانده کل سپاه پاسداران، امیرعلی حاجیزاده فرمانده نیروی هوافضا و غلامعلی رشید فرمانده قرارگاه خاتمالانبیا از جمله فرماندهان ارشد جمهوری اسلامی هستند که در حملات اسرائیل کشته شدند.
نابودی غنیسازی اورانیوم در سطح ۹۰ درصد
سخنگوی ارتش اسرائیل میگوید توانایی ایران برای غنیسازی اورانیوم در سطح ۹۰ درصد بهطور کامل از بین رفته و «تولید هستهای متوقف شده است؛ پروژه هستهای چندین سال به عقب رانده شد.»
سخنگوی ارتش اسرائیل میگوید: «ما ۸۰ درصد از سامانههای پدافند هوایی را در مناطقی که هدف قرار دادیم نابود کردیم و نیروی هوایی در سراسر عملیات آزادی عمل داشت.»
پنحاسی گفته است که ایران در آستانه دستیابی به سلاح هستهای قرار گرفته بود و در عین حال، «برنامهی نابودی اسرائیل» را با پرتاب موشک از خاک خود و از طریق نیروهای نیابتی آغاز کرده بود؛ برنامهای که بهگفته او، گاهی شامل تهاجم زمینی نیز میشد.
کشته شدن دانشمندان هستهای ایران
او گفته است که اسرائیل پس از سالها رصد تحولات ایران، تصمیم به توقف برنامه هستهای ایران گرفت. سخنگوی ارتش اسرائیل گفته است که در عملیات اخیر این کشور به ایران، یازده دانشمند و چهره کلیدی برنامه هستهای جمهوری اسلامی کشته شدهاند و زیرساختهای تحقیقاتی ایران هدف قرار گرفتهاند.
جنگ میان ایران و اسرائیل دوازده روز به طول انجامید و در نهایت با مداخله دونالد ترامپ رئیسجمهور ایالات متحده متوقف شد.
به گزارش فایننشال تایمز، پس از پایان دور تازهای از درگیری نظامی میان جمهوری اسلامی و اسرائیل، دو طرف مشغول ارزیابی تلفات و خسارات واردشده به زیرساختهای دفاعی، اطلاعاتی و هستهای خود هستند.
گزارشهای اولیه حاکی از آن است که هزینه حملات در ایران بسیار بالا بوده است. سامانههای پدافند هوایی این کشور از کار افتاده، بسیاری از فرماندهان ارشد نظامی کشته شدهاند و برنامه هستهایاش دستکم با آسیبهایی جدی مواجه شده است.
فایننشال تایمز نوشت که در سوی دیگر، خسارات واردشده به اسرائیل همچنان در هالهای از ابهام است: «بخشی به دلیل سانسور نظامی در داخل این کشور و بخشی نیز بهسبب نبود تصاویر ماهوارهای مستقل از مناطق هدف قرار گرفته.»
حملات ناموفق ایران، تلفات بالای غیرنظامی در اسرائیل
در نخستین روزهای درگیری، گزارشهایی مبنی بر کشته شدن اسماعیل قاآنی، فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران منتشر شد اما او پس از پایان این درگیری نظامی، در تجمعی در مرکز تهران حضور یافت که به گفته مقامات جمهوری اسلامی، به مناسبت «پیروزی در دفع حملات اسرائیل» برگزار شد.
ظهوری که بهنوعی نشانهای از پیچیدگی روایتها و عدم شفافیت وضعیت میدانی دو طرف تلقی میشود.
تهران گفته است در حملات به اسرائیل موفق به هدف قرار دادن مقر موساد در منطقه گلیلوت، ستاد فرماندهی ارتش اسرائیل در تلآویو و چند مرکز مهم اطلاعاتی و انرژی شده است اما تصاویر ماهوارهای و ویدیوهای در دسترس عموم، عمدتا نشاندهنده خطا در اصابت موشکها و خسارات وارد شده به مناطق مسکونی بودهاند.
برای نمونه، موشکهایی که گفته میشد به سمت پارک فنآوری ارتش اسرائیل در بئرشبع شلیک شده بودند، یک ساختمان مسکونی در نزدیکی آن را هدف قرار دادند.
چهار موشک ایرانی نیز که به سوی مقر موساد پرتاب شده بودند، به ساختمانی در آن سوی خیابان برخورد کردند. مقامات اسرائیلی اعلام کردند محل اصابت، یک پارکینگ بس خالی بوده است.
همچنین یکی از موشکها در فاصله ۳۰۰ متری از ساختمان کریا، مرکز فرماندهی ارتش اسرائیل، فرود آمد.
با وجود پیشرفته بودن پدافند اسرائیل، ارتش این کشور اعلام کرده که این سامانهها «غیرقابل نفوذ نیستند».
در مجموع، اسرائیل توانسته است حدود ۹۰ درصد از ۵۵۰ موشک شلیکشده از سوی ایران را رهگیری کند.
با این حال، دستکم ۲۸ نفر در اسرائیل کشته و بیش از هزار و ۴۰۰ نفر (اغلب بهصورت سطحی) مجروح شدند. هزاران خانه و موتر نیز آسیب دیده یا ویران شدهاند.
جیم لمسون، تحلیلگر سابق سازمان اطلاعات مرکزی امریکا (سیا) و پژوهشگر مرکز مطالعات منع گسترش تسلیحات هستهای جیمز مارتین معتقد است: «در مورد ایران، مشکل اصلی دقت است.»
به گفته او، موشکهای ایران در آزمایشهای کنترولشده دقتی در چند ده متر دارند اما عملکرد آنها در میدان نبرد بسیار ضعیفتر بوده است.
حملات دقیق اسرائیل، کشته شدن فرماندهان ارشد و آسیب به تأسیسات هستهای
برخلاف حملات پراکنده و غیرمؤثر جمهوری اسلامی، حملات اسرائیل به ایران هم دقیقتر و هم ویرانگرتر بودند.
بنا بر گزارش مقامهای محلی، در تهران حدود ۱۲۰ ساختمان بهطور کامل تخریب و حدود ۵۰۰ ساختمان دیگر بهشدت آسیب دیدند.
برخی از این ساختمانها در اطراف میدان هوایی مهرآباد و دانشگاه رجایی قرار داشتهاند.
بنا بر اعلام وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در ایران، در جریان این حملات ۶۲۷ نفر کشته و چهار هزار و ۸۷۰ نفر مجروح شدند.
بخشی از این حملات شامل عملیات هدفمند برای کشتن فرماندهان ارشد نظامی و عوامل برنامه هستهای بوده است. در میان کشتهشدگان، نامهایی چون محمد باقری، رئیس ستاد کل نیروهای مسلح، حسین سلامی، فرمانده کل سپاه پاسداران و امیرعلی حاجیزاده، فرمانده نیروی هوافضای سپاه پاسداران، دیده میشود.
در میانه درگیری، اسرائیل دامنه هدفگیری خود را از زیرساختهای هستهای و موشکی به نمادهای حاکمیتی گسترش داد و از جمله صداوسیمای جمهوری اسلامی و زندان اوین را هدف گرفت.
یکی از جنجالیترین حملات، حمله به اوین بود.
در حالی که امریکا و اسرائیل تاکید کردند هدف اصلیشان (تخریب توانایی تهران برای تولید سلاح هستهای) تا حد زیادی محقق شده، گزارشهای اولیه نهادهای اطلاعاتی چندان قطعی نبودهاند.
گزارشی مقدماتی از آژانس اطلاعات دفاعی امریکا میگوید که برنامه هستهای ایران «کمتر از شش ماه» عقب افتاده است و بمبها اگرچه ورودیها و سیستم تهویه تأسیسات را بستهاند اما سالنهای زیرزمینی غنیسازی را کاملا تخریب نکردهاند.
با این حال، کمیسیون انرژی اتمی اسرائیل چهارشنبه اعلام کرد حمله امریکا به سایت فردو باعث نابودی زیرساختهای حیاتی و «از کار افتادن کامل» این مرکز غنیسازی شده است.
تصاویر ماهوارهای از سایت فردو که در عمق نیمکیلومتری زمین قرار دارد، ورودیهای پُر شده با خاک و حفرههایی را نشان میدهند که ممکن است محل اصابت بمبهای هدایتشونده ۳۰ هزار پوندی امریکا باشند.
همچنین، راههای دسترسی به این سایت آسیب دیدهاند.
تهران اعلام کرده تأسیسات فردو و نطنز از مدتها پیش تخلیه شده بودند و آسیبی جدی ندیدهاند. سرنوشت بیش از ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای بالا (که در صورت تصمیم سیاسی میتواند به چند بمب اتمی تبدیل شود)، همچنان نامعلوم است.
در اصفهان نیز تصاویر ماهوارهای حاکی از تخریب چند ساختمان در مرکز تحقیقات هستهای جمهوری اسلامی است.
محمد اسلامی، رئیس سازمان انرژی اتمی، سهشنبه وعده داد که زیرساختهای هستهای در ایران بازسازی خواهند شد. تأسیساتی که تهران بر «صلحآمیز بودن» فعالیت آنها تاکید دارد.
به دنبال حملات اسرائیل، سامانههای پدافند هوایی و برنامه موشکهای بالستیک جمهوری اسلامی نیز آسیب جدی دیدهاند.
بهگفته لمسون، بیش از نیمی از انبارهای موشکهای بالستیک در مناطق غربی و مرکزی ایران آسیب دیدهاند. یک مقام نظامی اسرائیلی هم گفته است دستکم ۵۰ درصد از پرتابگرهای موشک بالستیک ایران از بین رفتهاند.
فایننشال تایمز نوشت که یکی از مراکز بزرگ ذخیره و پرتاب موشک در نزدیکی کرمانشاه که بهعنوان پایگاه لجستیکی موشکهای فاتح و ذوالفقار شناخته میشود، نابود شده است.
در تبریز نیز حمله به یک کارخانه ساخت پهپاد وابسته به نیروی هوافضای سپاه پاسداران باعث انفجارهای زنجیرهای و آتشسوزیهای چندساعته شد.
جاستین برانک، کارشناس آکادمی سلطنتی خدمات متحد بریتانیا گفت: «واضح است که شبکه پدافند هوایی ایران بهشدت تضعیف شده، تا حدی که نیروی هوایی اسرائیل میتواند روزانه جنگندههای تاکتیکی و حتی پهپادهای ارتفاع متوسط را وارد آسمان ایران کند.»
او افزود: «این وضعیت باعث میشود که هم برنامه دفاع هوایی و هم برنامه هستهای در ایران، در آینده در برابر حملات احتمالی اسرائیل آسیبپذیر باقی بمانند.»
